Tại cuộc Hội thảo Tham vấn cộng đồng chuyển giới về dự thảo báo cáo tác động chính sách Luật Chuyển đổi giới tính tổ chức vào cuối tuần qua, Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, đã đưa ra 8 chính sách đề cập tới những vấn đề bức thiết nhất trong cộng đồng người chuyển giới liên quan đến việc thay đổi lại giấy tờ nhân thân. Các chính sách bao gồm: Xác định lại phạm vi điều chỉnh của luật, các trường hợp được chuyển đổi giới tính; độ tuổi can thiệp y học để chuyển đổi giới tính; quy định về tình trạng hôn nhân trước khi can thiệp y học, xác định tâm lý người chuyển đổi giới tính; điều kiện đối với cơ sở khám chữa bệnh được can thiệp chuyển đổi giới tính; việc công nhận các can thiệp y tế đã thực hiện chuyển đổi giới tính trước ngày Luật Chuyển đổi giới tính có hiệu lực và chi trả kinh phí thực hiện chuyển đổi giới tính.

Theo ông Nguyễn Huy Quang, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, độ tuổi rất quan trọng vì đây là quyền nhân thân của mỗi người, không ai đứng ra bảo lãnh được. Luật Chuyển đổi giới tính tuân theo Bộ luật Dân sự nên khi cá nhân có mong muốn thay đổi giới tính bản thân mà phải được bố mẹ cho phép thì không hợp lý. Do đó, quy định độ tuổi từ 18 là hợp lý, khi đó cá nhân mỗi người đủ năng lực hành vi dân sự. 

Cũng theo ông Quang, nên công nhận chuyển giới với trường hợp đã sử dụng hormone hoặc đã can thiệp ngoại khoa như phẫu thuật ngực hoặc cơ quan sinh dục. Các trường hợp không có can thiệp y tế này thì không công nhận. Điều này đề phòng trường hợp tâm lý chưa chuẩn hoặc người trốn tránh về pháp luật, trốn tránh trách nhiệm về pháp lý, tránh người a dua, đua đòi.

Đề cập đến tình trạng hôn nhân trước khi can thiệp y học, đại diện Vụ Pháp chế cho rằng có thể chấp nhận tình trạng độc thân (chưa kết hôn, đã ly hôn, hoặc góa vợ, góa chồng) để tạo điều kiện cho những người có mong muốn chuyển đổi giới tính thực hiện ước mơ của mình.

Trong 8 chính sách được đưa ra lấy ý kiến để đánh giá tác động chính sách của Dự án Luật Chuyển đổi giới tính có chính sách chi trả bảo hiểm y tế (BHYT) cho kinh phí thực hiện kỹ thuật chuyển đổi giới tính. Nhiều ý kiến cho rằng người chuyển đổi giới tính phải chi trả toàn bộ mà không được thanh toán BHYT. Bởi đây là nhu cầu cá nhân của mỗi người chứ không phải là một dạng bệnh lý để được thanh toán bảo hiểm.

Tuy nhiên, những người chuyển đổi giới tính lại cho rằng, BHYT nên thanh toán một phần, bởi hầu hết những người chuyển đổi giới tính đều gặp khó khăn về kinh tế. Dù họ có bằng cấp nhưng xin việc làm ở đâu cũng không được nhận. Hoặc nếu có đi làm thì đối với những người chuyển giới từ nam sang nữ phải làm những công việc rất nặng nhọc, vất vả. Nhiều người muốn sống với giới tính thật nhưng chỉ đủ tiền tiêm hormone mà không có tiền phẫu thuật chuyển giới. Do vậy, họ cần có sự hỗ trợ của Nhà nước trong việc thanh toán BHYT.

Đối với cơ sở khám chữa bệnh được can thiệp chuyển đổi giới tính, Vụ Pháp chế cho biết, hiện nay vấn đề bất cập là có rất nhiều cơ sở được cho phép phẫu thuật thẩm mỹ, thậm chí nhiều cơ sở chưa được phép vẫn thực hiện phẫu thuật. Tuy nhiên, việc cho phép cơ sở nào được thực hiện đến đâu cần có quy định để tránh lạm dụng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người chuyển đổi giới tính. Do đó, việc công nhận các can thiệp y tế đã thực hiện chuyển đổi giới tính trước ngày Luật Chuyển đổi giới tính có hiệu lực cũng cần được xem xét.

Liên quan đến những trường hợp đã phẫu thuật bên nước ngoài có được công nhận tại Việt Nam hay không, ông Nguyễn Huy Quang cho biết, khi Luật Chuyển đổi giới tính có hiệu lực, các cá nhân sẽ phải đến cơ sở khám chữa bệnh được cấp quyền, trình giấy chứng nhận về y học đã chuyển đổi giới tính để xem xét và khám sơ bộ. Nếu được cấp giấy chứng nhận chuyển đổi giới tính, lúc đó, cá nhân sẽ ra cơ quan hộ tịch để thay đổi họ tên, giới tính, làm lại giấy khai sinh.

Còn theo bà Nguyễn Thanh Trà, Phó Vụ trưởng Vụ Các Vấn đề xã hội, Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội, việc công nhận người chuyển đổi giới tính theo pháp luật cần phải dựa trên sự kết hợp mặt bằng chung của thế giới và thời điểm thực thi nếu không sẽ ảnh hưởng đến toàn xã hội.

Hiện vẫn còn nhiều ý kiến xung quanh việc xây dựng Dự án Luật Chuyển đổi giới tính. Các ý kiến đóng góp của các chuyên gia cũng như cộng đồng người đồng tính sẽ được Ban Soạn thảo nghiên cứu đưa vào dự thảo. 

Bộ Y tế cho biết, cuối năm 2017 sẽ trình Dự thảo Luật sang Bộ Tư pháp, Văn phòng Chính phủ và Quốc hội để xem xét đưa vào chương trình làm luật của Quốc hội. Dự kiến cuối năm 2019, đầu năm 2020 sẽ được thông qua.

Phương Anh