(Thanh tra) - Từ ngày 1/7/2026, Luật Viên chức 2025 sẽ có hiệu lực thi hành. Theo đó, việc tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức sẽ được thực hiện theo cơ chế mới, lấy vị trí việc làm làm trung tâm. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh đồng bộ các quy định hiện hành, trong đó có quy định về thi, xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức.
Luật Viên chức 2025 được Quốc hội thông qua với nhiều điểm mới về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ công trong bối cảnh phát triển mới. Để tạo sự thống nhất trong quá trình triển khai Luật Viên chức 2025, Bộ Nội vụ đang soạn thảo và lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 115/2020/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.
Theo cơ quan soạn thảo, việc này cũng đồng thời là bước đi cần thiết để tháo gỡ những “điểm nghẽn” trong công tác tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức sau hơn 5 năm triển khai Nghị định số 115/2020/NĐ-CP.
Theo Bộ Nội vụ, sự cần thiết ban hành Nghị định mới xuất phát trước hết từ yêu cầu thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng về công tác cán bộ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đổi mới quản trị khu vực công, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập.
Đáng chú ý, Luật Viên chức năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung các nội dung cơ bản liên quan đến công tác tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức. Theo đó, mô hình tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức đã thay đổi căn bản so với Luật Viên chức năm 2010. Điều này đòi hỏi hệ thống văn bản dưới luật phải được xây dựng lại một cách đồng bộ, tạo sự thống nhất cho quá trình tổ chức thực hiện.
Theo Bộ Nội vụ, thực tiễn sau hơn 5 năm triển khai, Nghị định số 115/2020/NĐ-CP đã bộc lộ nhiều bất cập. Điển hình là việc quản lý viên chức theo mô hình chức nghiệp (hạng chức danh nghề nghiệp) kết hợp với vị trí việc làm chưa thực sự tạo động lực để viên chức phấn đấu nâng cao chất lượng công việc. Công tác tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, bố trí, sử dụng chưa thực sự gắn với yêu cầu của vị trí việc làm; chưa thực sự tuyển chọn, thu hút, khuyến khích người có đức, có tài, có năng lực, trình độ, nhất là nguồn nhân lực trẻ, chất lượng cao.
Cơ quan soạn thảo cũng đánh giá, việc thiếu những quy định cần thiết trong bối cảnh chuyển đổi số dẫn đến phát sinh thủ tục hành chính, chi phí đi lại tốn kém đối với một số đơn vị sự nghiệp công lập.
Ngoài ra, các quy định hiện hành đã thể hiện chủ trương cải cách hành chính, đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền cho đơn vị sự nghiệp công lập. Các nội dung này cần tiếp tục được rà soát để thể chế hóa mạnh mẽ hơn nữa việc phân cấp, giao thẩm quyền trong công tác cán bộ cho cơ quan trực tiếp sử dụng.
Do đó, việc ban hành Nghị định thay thế được cơ quan soạn thảo nhận định là cần thiết, nhằm tạo hành lang pháp lý mới, đồng bộ, khả thi hơn.
Về cơ bản, dự thảo Nghị định được thiết kế theo nguyên tắc kế thừa các nội dung quy định tại các nghị định hiện hành (nhất là quy định về tuyển dụng viên chức theo 2 vòng thi, các nội dung liên quan đến hợp đồng làm việc) và có lược bỏ, điều chỉnh, bổ sung nội dung để quy định chi tiết Luật Viên chức năm 2025.
Điểm nhấn nổi bật của dự thảo là việc tái định hình cơ chế tuyển dụng. Nếu như trước đây, tuyển dụng còn nặng về quy trình, bằng cấp và “đầu vào hình thức”, thì nay nguyên tắc xuyên suốt được xác lập là tuyển dụng theo vị trí việc làm.
Theo đó, dự thảo Nghị định xác định rõ thẩm quyền tuyển dụng theo mức độ tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập, theo hướng mở rộng quyền cho người đứng đầu các đơn vị tự chủ nhóm 1, nhóm 2 và tự bảo đảm 70% chi thường xuyên trở lên thực hiện việc tuyển dụng. Tuy nhiên, dự thảo Nghị định cũng quy định, cùng với nhu cầu thực tế, quỹ tiền lương và nguồn thu hợp pháp, yêu cầu của vị trí việc làm được xem là một trong những căn cứ quan trọng để đơn vị sự nghiệp công lập xây dựng kế hoạch tuyển dụng.
Dự thảo cho phép tiếp nhận viên chức đối với các trường hợp là chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc đang công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị ngoài khu vực công, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu rõ ràng về kinh nghiệm và sự phù hợp với vị trí việc làm, nhằm bảo đảm tính thực chất của việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.
Một thay đổi đáng chú ý khác là việc điều chỉnh cách thức tổ chức tuyển dụng theo hướng thực chất hơn. Dự thảo lược bỏ quy định bắt buộc thi ngoại ngữ ở vòng 1, đồng thời, trao quyền cho cơ quan tuyển dụng quyết định thi trong trường hợp vị trí việc làm có yêu cầu về ngoại ngữ, thay vì áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc cho mọi trường hợp. Hình thức thi tuyển cũng được chuẩn hóa theo hướng tăng cường đánh giá năng lực thực tiễn, thông qua quy định tổ chức thi vấn đáp tại vòng 2 (thay cho quy định lựa chọn hình thức thi trước đó).
Những quy định này hướng tới nâng cao chất lượng tuyển dụng, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng vị trí việc làm.
Về cơ chế sử dụng viên chức, dự thảo Nghị định bổ sung nhiều quy định liên quan đến thay đổi vị trí việc làm, biệt phái… nhằm khắc phục tình trạng “đóng khung” trong quản lý nhân sự.
Các nội dung về bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, từ chức, miễn nhiệm… cũng được sửa đổi bảo đảm phù hợp với quy định mới của Bộ Chính trị và thực tiễn thực hiện.
Đặc biệt, lần đầu tiên quy định về tạm đình chỉ công tác viên chức được bổ sung đầy đủ về căn cứ, thẩm quyền, thời hạn, thủ tục; cũng như quyền, trách nhiệm, chế độ chính sách của viên chức bị tạm đình chỉ công tác. Việc này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi trước đây thiếu hành lang pháp lý rõ ràng để xử lý các tình huống phát sinh.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo Nghị định thực hiện cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính. Cụ thể như bãi bỏ toàn bộ quy định về thi, xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp và các thủ tục liên quan; không yêu cầu lập hồ sơ bổ nhiệm trong trường hợp chỉ thay đổi tên tổ chức mà không thay đổi mô hình; cho phép sử dụng hồ sơ điện tử và tổ chức các hội nghị theo hình thức trực tuyến hoặc kết hợp; rút gọn quy trình tuyển dụng xuống còn từ 125 ngày…
Dự thảo Nghị định được đánh giá là một bước chuyển mới về tư duy quản lý. Nếu được ban hành và tổ chức thực hiện hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức và hiệu quả cung cấp dịch vụ công trong giai đoạn tới.
Bổ sung bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm
Hiện nay, Bộ Nội vụ đang đồng thời soạn thảo Nghị định quy định về vị trí việc làm viên chức. Trong đó bổ sung quy định về bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm.
Dự thảo Nghị định xác định bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm là mức độ phát triển nghề nghiệp của viên chức trong cùng một vị trí việc làm, được xác định trên cơ sở mức độ phức tạp của nhiệm vụ, kết quả, sản phẩm công việc, mức độ đáp ứng khung năng lực và phạm vi trách nhiệm, ảnh hưởng chuyên môn.
Viên chức được bố trí vào một bậc nghề nghiệp cụ thể trong vị trí việc làm phù hợp với năng lực và yêu cầu công việc. Việc thay đổi bậc nghề nghiệp đối với viên chức không làm thay đổi vị trí việc làm áp dụng đối với viên chức đó.
Trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định về chức danh, tiêu chuẩn chuyên môn, chuẩn nghề nghiệp hoặc điều kiện hành nghề thì các nội dung này được tích hợp vào yêu cầu của các bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm; không tổ chức hệ thống chức danh viên chức chuyên ngành như một hệ thống quản lý độc lập song song với hệ thống vị trí việc làm.
Dự thảo Nghị định cũng quy định cơ quan có thẩm quyền phê duyệt vị trí việc làm quyết định tỷ lệ bố trí viên chức theo từng bậc phát triển nghề nghiệp của vị trí việc làm. Cụ thể:
(1) Đối với đơn vị sự nghiệp công lập do nhà nước bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên thì tỷ lệ bố trí ở bậc cao nhất trong từng vị trí việc làm được sử dụng không vượt quá 1/3 tổng số biên chế sự nghiệp được giao của vị trí việc làm đó, trừ trường hợp đặc thù do cấp có thẩm quyền quyết định.
(2) Đối với đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư, tự bảo đảm chi thường xuyên và tự bảo đảm một phần chi thường xuyên: Tỷ lệ được xác định phù hợp với yêu cầu hoạt động và khả năng tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, không khống chế tỷ lệ theo từng bậc.
