Dự thảo Nghị định quy định phòng, chống tin giả, tin sai sự thật (dự thảo Nghị định) đang được Bộ Công an - cơ quan chủ trì soạn thảo hoàn thiện trình Bộ Tư pháp thẩm định. Với 4 chương 31 điều, dự thảo Nghị định có nhiều nội dung mới nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý phòng, chống vi phạm pháp luật về tin giả, tin sai sự thật. Đáng chú ý là quy định về Trung tâm phòng, chống tin giả, tin sai sự thật tại Điều 15.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn

Dự thảo Nghị định quy định về Trung tâm phòng, chống tin giả, tin sai sự thật xuất phát từ thực tiễn. Hiện nay tại Việt Nam, người dùng Internet ngày càng tham gia nhiều hơn vào môi trường số với hàng chục triệu tài khoản mạng xã hội và các hoạt động trực tuyến đa dạng.

Tuy nhiên, song song với những cơ hội và tiện ích vượt trội, không gian mạng cũng đã và đang xuất hiện nhiều nguy cơ mới, nổi bật là vấn nạn tin giả, tin sai sự thật, thông tin bịa đặt, deepfake (kỹ thuật kết hợp giữa các thuật toán chuyên sâu và học máy với mục đích tạo ra những video, hình ảnh hoặc âm thanh giả mạo một cách rất chân thực) và các chiến dịch thao túng dư luận có chủ đích.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Tin giả, tin sai sự thật lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội, gây nhiễu loạn thông tin, ảnh hưởng đến niềm tin của người dân, làm phức tạp tình hình xã hội và thậm chí đe dọa an ninh quốc gia.

Do đó, việc thành lập Trung tâm Phòng, chống tin giả, tin sai sự thật là cấp thiết, góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật, giải quyết tối ưu vấn nạn tin giả, tin sai sự thật. Đồng thời, thống nhất, điều phối công tác phòng, chống tin giả, tin sai sự thật của quốc gia.

Nâng cao “miễn dịch thông tin”, “miễn dịch cộng đồng” cho xã hội

Dự kiến nếu Trung tâm đi vào hoạt động đồng bộ, thống nhất sẽ góp phần bảo vệ sự ổn định xã hội; góp phần bảo vệ trực tiếp người dân và tổ chức khỏi các thủ đoạn mới, tinh vi của các đối tượng xấu.

Trung tâm sẽ là đầu mối xác minh, cảnh báo, công bố vi phạm pháp luật về tin giả, tin sai sự thật; là nơi để người dân nhận biết các thông tin, qua đó giảm nguy cơ bị lừa đảo, tác động tiêu cực bởi các thông tin giả, tin sai sự thật.

Mặt khác, xử lý kịp thời, tránh “hiệu ứng đám đông” lan truyền các thông tin thất thiệt; ngăn chặn kịp thời các thủ đoạn thao túng thông tin, tác động tiêu cực đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, xâm hại đến quyền, lợi ích của cơ quan, tổ chức và Nhân dân.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Đồng thời, giúp đảm bảo an ninh thông tin và chủ quyền số. Theo đó, Trung tâm sẽ giúp cơ quan chức năng nắm tình hình, theo dõi các hoạt động vi phạm pháp luật về tin giả, tin sai sự thật một cách có hệ thống để có biện pháp ứng phó; tuyên truyền cảnh báo nhận diện các thông tin có dấu hiệu vi phạm pháp luật tin giả, tin sai sự thật. Từ đó, giúp người dân có ý thức, trách nhiệm trong việc kiểm chứng thông tin trước khi phát ngôn, đăng tải, chia sẻ, tán phát thông tin.

Trung tâm cũng sẽ thực hiện đúng theo quy trình xử lý vi phạm pháp luật về tin giả, tin sai sự thật bao gồm quy định thời gian để xử lý. Qua đó, hỗ trợ các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quản lý Nhà nước ra quyết định nhanh, kịp thời, đảm bảo thời gian theo quy định.

Ngoài việc xử lý, yêu cầu gỡ bỏ tin giả, tin sai sự thật, Trung tâm còn có vai trò trong tuyên truyền, nâng cao khả năng nhận diện tin giả, tin sai sự thật cho các tầng lớp Nhân dân. Đây là nhiệm vụ quan trọng và là cách bền vững nhất là giảm thiểu tối đa tác hại, hệ lụy gây ra của tin giả, tin sai sự thật.

 Trung tâm do Bộ Công an điều hành chung

Dự kiến, Trung tâm là của Chính phủ; Bộ Công an là cơ quan chủ trì xây dựng; đơn vị phối hợp là các bộ, ban, ngành Trung ương, địa phương, chính quyền cơ sở. Trong đó, Trung tâm do Bộ Công an điều hành chung, liên kết, chia sẻ, tiếp nhận phản ánh, hồ sơ, tài liệu với các cổng thông tin của các bộ, cơ quan ngang bộ thuộc Chính phủ, UBND các cấp về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật.

Các dữ liệu sẽ được tích hợp trên các phương tiện, cổng thông tin điện tử và các điều kiện khác đã có của các cơ quan, đơn vị để không gây lãng phí.

Đồ họa: Nguyệt Trang

Đặc biệt, Trung tâm vận hành theo nguyên tắc: Nhanh (có phản hồi trong khoảng thời gian ngắn nhất sau khi tiếp nhận thông tin giả, sai sự thật); minh bạch (công khai quy trình xác minh, xác định tính chính xác của thông tin); bảo vệ quyền tự do ngôn luận hợp pháp của tổ chức, cá nhân; hiệu quả.

Trong đó, Trung tâm sử dụng các thiết bị hạ tầng, cơ sở dữ liệu có sẵn của Bộ Công an; nghiên cứu tích hợp, bổ sung tính năng “Phản ánh tin giả, tin sai sự thật” trên ứng dụng VNeID.

Có thể thấy, đây là mô hình Nhà nước chuyên trách và có mức độ can thiệp, phòng, chống tin giả, tin sai sự thật ở mức độ cao, phù hợp với xu thế giải quyết vấn nạn tin giả, tin sai sự thật của thế giới cũng như mô hình của một số nước.