Ảnh đồ hoạ: Bảo Anh

Trong vài năm trở lại đây, cùng với áp lực học tập, tác động mạnh mẽ của mạng xã hội, game online và những biến đổi tâm sinh lý ở trẻ em, thanh thiếu niên, nhu cầu giáo dục kỹ năng sống ngoài nhà trường gia tăng nhanh chóng.

Từ nhu cầu có thật của xã hội, hàng loạt mô hình giáo dục kỹ năng sống, rèn luyện kỷ luật, hỗ trợ trẻ chậm phát triển, trẻ tự kỷ… đã hình thành và “nở rộ” tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những mô hình được đầu tư bài bản, có chuyên môn, không ít cơ sở hoạt động trong tình trạng thiếu chuẩn mực, thiếu giám sát, thậm chí xuất hiện biểu hiện bạo lực, xâm hại thân thể và tinh thần trẻ em, gây bức xúc dư luận.

Thực tế này cho thấy, khoảng trống quản lý đang hiện hữu trong lĩnh vực giáo dục kỹ năng sống ngoài nhà trường.

Khoảng trống quản lý mô hình giáo dục kỹ năng sống

Vụ việc xảy ra tại Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà (phường An Sinh, Quảng Ninh) vừa qua là minh chứng rõ nét. Đây là cơ sở tư nhân quảng cáo hoạt động giáo dục kỷ luật, rèn luyện kỹ năng sống, hỗ trợ thanh thiếu niên nghiện game, trẻ tự kỷ hoặc có vấn đề hành vi.

Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà. Ảnh: VTV

Tuy nhiên, trong quá trình sinh hoạt, lao động tại trung tâm, một học viên 17 tuổi đã tử vong sau khi bị hành hung. Đến nay, các cơ quan chức năng đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đình chỉ hoạt động trung tâm và mở rộng rà soát các cơ sở tương tự.

Đáng chú ý, sau khi vụ việc bị phát hiện, nhiều phản ánh cho thấy tại cơ sở này tồn tại những biểu hiện lệch chuẩn trong hoạt động giáo dục, với danh nghĩa “rèn kỷ luật”, “uốn nắn hành vi”. Từ đây, câu hỏi đặt ra không chỉ là trách nhiệm của một cơ sở cụ thể, mà là trách nhiệm quản lý, giám sát đối với các mô hình giáo dục kỹ năng sống tư nhân nói chung.

Nhu cầu xã hội không thể là “giấy thông hành” cho vi phạm

Không thể phủ nhận, giáo dục kỹ năng sống là một phần quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện của trẻ em, nhất là trong bối cảnh áp lực học tập, mạng xã hội và những biến đổi tâm sinh lý ngày càng phức tạp. Các kỹ năng như tự kiểm soát cảm xúc, giao tiếp, làm việc nhóm, tự bảo vệ bản thân là những năng lực cần được hình thành sớm và đúng cách.

Tuy nhiên, theo Tiến sỹ tâm lý Đỗ Lệ Hằng, giáo dục tuyệt đối không đồng nghĩa với áp chế, càng không thể đồng nhất kỷ luật với trừng phạt hay bạo lực. Việc một số cơ sở nhân danh “rèn kỷ luật”, “uốn nắn hành vi” để áp dụng các biện pháp cưỡng ép, thô bạo không chỉ là sự lệch chuẩn nghiêm trọng về phương pháp giáo dục, mà còn tiềm ẩn dấu hiệu xâm hại quyền trẻ em và vi phạm pháp luật.

Ảnh đồ hoạ: Bảo Anh

Bà Hằng nhấn mạnh, nhu cầu của phụ huynh không thể trở thành “giấy thông hành” cho các hành vi vi phạm. Việc gia đình tự nguyện gửi con không làm mất đi trách nhiệm bảo vệ trẻ em của Nhà nước, các cơ quan quản lý và toàn xã hội.

Ở góc độ chuyên môn, bà Đỗ Uyển Nhi (giáo viên chuyên dạy trẻ đặc biệt) cho rằng bạo lực, dưới bất kỳ hình thức nào, không bao giờ là phương pháp giáo dục hợp pháp và chính danh. Trẻ em, đặc biệt là trẻ yếu thế, trẻ tự kỷ, trẻ có vấn đề hành vi, càng cần môi trường giáo dục an toàn, nhân văn và được dẫn dắt bởi đội ngũ có chuyên môn. Việc đặt các em vào môi trường thiếu kiểm soát, nơi kỷ luật được áp đặt bằng đòn roi và nỗi sợ hãi, không những không giúp trẻ tiến bộ mà còn có nguy cơ để lại những sang chấn tâm lý kéo dài.

Ảnh đồ hoạ: Bảo Anh

Xoá “vùng xám” quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống

Thực tế cho thấy, các trung tâm kỹ năng sống tư nhân hiện nay đang nằm trong một “vùng xám” về quản lý. Có nơi đăng ký dưới dạng doanh nghiệp dịch vụ, có nơi hoạt động như lớp học kỹ năng, có nơi tổ chức sinh hoạt tập trung dài ngày.

Trong khi đó, khung pháp lý điều chỉnh lĩnh vực này còn phân tán, thiếu quy định cụ thể về chuẩn chương trình, điều kiện chuyên môn của đội ngũ giảng dạy, phương pháp giáo dục được phép áp dụng cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Sự chồng chéo, thậm chí “đứt đoạn” trong quản lý liên ngành đã tạo ra khoảng trống để một số mô hình lệch chuẩn tồn tại, kéo dài vi phạm trước khi bị phát hiện. Những vụ việc gây bức xúc dư luận thời gian qua là lời cảnh báo rõ ràng: Nếu không kịp thời hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường kiểm tra, giám sát, thì chính khoảng trống quản lý sẽ tiếp tục đẩy trẻ em vào rủi ro.

Giáo dục kỹ năng sống là cần thiết, nhưng giáo dục chỉ có ý nghĩa khi đặt trên nền tảng nhân văn, đúng pháp luật và bảo vệ quyền trẻ em.