Công an tỉnh Quảng Ninh thực hiện quy trình tố tụng đối với Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà. Ảnh: baoquangninh.vn

Việc khởi tố Giám đốc trung tâm cùng hàng loạt nhân viên không chỉ là hồi chuông báo động về đạo đức nghề nghiệp mà còn phơi bày những "vùng tối" đáng sợ trong công tác quản lý các mô hình giáo dục kỹ năng sống, cai nghiện tự phát ngoài công lập hiện nay.

"Luật ngầm" sau cánh cổng khép kín

Ngày 1/1/2026, Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Quảng Ninh đã ra quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn Hải (sinh năm 1987, trú tại phường An Sinh), Giám đốc Trung tâm công tác xã hội Hải Hà và 9 đối tượng về tội "Cố ý gây thương tích" theo khoản 4, Điều 134 Bộ luật Hình sự và 1 đối tượng khác theo khoản 1, Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Quyết định tố tụng được ban hành khẩn trương thể hiện sự quyết liệt của pháp luật, nhưng đằng sau đó là nỗi đau xé lòng của những bậc làm cha, làm mẹ. Họ gửi gắm con mình vào nơi ngỡ là "trường học", để rồi nhận lại bi kịch đau đớn nhất: Con mất mạng vì những đòn roi tàn khốc núp bóng kỷ luật.

Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà là đơn vị tư nhân, có 2 cơ sở hoạt động tại phường Hạ Long và phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh.

Đơn vị này được quảng cáo với những lời lẽ "có cánh" đánh trúng vào tâm lý của nhiều phụ huynh hiện đại. Với mức học phí 12 triệu đồng/tháng cho một khóa học 3 tháng, trung tâm vẽ ra viễn cảnh về một môi trường giáo dục lý tưởng.

Tại đây, các em được hứa hẹn sẽ được ăn ngủ điều độ, rèn luyện thể thao, đi chùa tu tâm và đặc biệt là hỗ trợ chăm sóc trẻ tự kỷ, chậm phát triển, hay "uốn nắn" những đứa trẻ nghiện game, hư hỏng.

Thế nhưng, thực tế đằng sau cánh cổng khép kín ấy lại hoàn toàn trái ngược với những khẩu hiệu giáo dục nhân văn bên ngoài. Không có tiếng giảng bài, nơi đây hiện nguyên hình là một thế giới của bạo lực và sự hà khắc.

Kết quả điều tra cho thấy, chính sự buông lỏng quản lý và chủ trương trái pháp luật của Nguyễn Văn Hải đã biến cơ sở này thành một "trại lính". Hải cho phép nhân viên và các học viên thuộc diện "tự quản" - thực chất là những học viên lớn tuổi, có sức khỏe được quyền sử dụng vũ lực đối với những học viên khác. Đây chính là mầm mống của cái gọi là "luật ngầm" tại trung tâm này.

Nạn nhân P.H.N. (SN 2008, trú tại phường Hà Lầm, tỉnh Quảng Ninh) là minh chứng đau xót nhất cho phương pháp giáo dục phi nhân tính này.

Được gia đình đưa đến nhập học tại Trung tâm công tác xã hội Hải Hà (phường An Sinh) ngày 21/12/2025 để tham gia chương trình giáo dục kỷ luật, kỹ năng sống, nhưng chỉ đến sáng 23/12, em đã tử vong sau khi bị 8 đối tượng, bao gồm cả nhân viên và học viên "tự quản" dùng tay chân và hung khí đánh đập dã man do mâu thuẫn sinh hoạt.

Dù đã được đưa đi cấp cứu, nhưng những thương tích quá nặng đã cướp đi sinh mạng của chàng trai trẻ mới 17 tuổi.

Mở rộng điều tra, cơ quan công an còn làm rõ, trước đó, ngày 19/12/2025, một thanh niên khác là B.T.M. (sinh năm 2003, trú tại phường Việt Hưng, tỉnh Quảng Ninh) cũng bị Hải và các đối tượng khác đánh gây thương tích 2% ngay khi mới nhập trung tâm do không hợp tác ở lại.

Trung tâm Công tác xã hội - nơi để xảy ra một nam học viên tử vong sau 2 ngày được tiếp nhận. Ảnh: Văn Minh

Lỗ hổng quản lý và cái giá phải trả bằng sinh mạng

Vụ án tại Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà không chỉ dừng lại ở hành vi phạm tội của cá nhân Nguyễn Văn Hải và đồng phạm. Sâu xa hơn, nó phơi bày một lỗ hổng lớn trong cơ chế quản lý Nhà nước đối với các cơ sở hoạt động dưới danh nghĩa giáo dục kỹ năng sống, tư vấn tâm lý và hỗ trợ xã hội.

Dư luận có quyền đặt câu hỏi: Tại sao một cơ sở hoạt động với mô hình tập trung đông người, có yếu tố giam giữ và quản lý con người như vậy lại có thể vận hành các quy định "tự quản" trái luật trong một thời gian dài mà không bị phát hiện? Cơ chế giám sát thường xuyên ở đâu?

Sự nhập nhèm trong tên gọi và chức năng, nhiệm vụ là vấn đề đầu tiên cần thẳng thắn nhìn nhận. Với tên gọi "Trung tâm Công tác xã hội", cơ sở này dễ dàng tạo ra vỏ bọc uy tín, nhân văn.

Tuy nhiên, hoạt động thực tế lại mang dáng dấp của một trại cai nghiện tự phát hoặc trường giáo dưỡng, trong khi thiếu hoàn toàn các tiêu chuẩn, quy chuẩn về y tế, giáo dục và an ninh trật tự cần thiết.

Thêm vào đó, nhu cầu xã hội đang bị lợi dụng một cách triệt để. Áp lực nuôi dạy con cái trong xã hội hiện đại, đặc biệt là việc xử lý các vấn đề như nghiện game hay rối loạn tâm lý, khiến nhiều phụ huynh rơi vào bế tắc.

Nắm bắt tâm lý "có bệnh vái tứ phương", nhiều cơ sở tư nhân đã mọc lên như nấm, đánh vào lòng tin và sự thiếu hiểu biết của phụ huynh bằng những cam kết "trên trời". Quy trình hoạt động bên trong hoàn toàn đóng kín, cộng với sự thiếu vắng các kênh giám sát độc lập, đã tạo điều kiện cho cái ác nảy mầm.

Đồng thời, chế tài xử lý và quy trình cấp phép dường như chưa theo kịp thực tiễn. Việc đóng cửa các trung tâm thiếu điều kiện là cần thiết nhưng mới chỉ mang tính giải quyết hậu quả. Cần phải có một quy trình chặt chẽ hơn ngay từ khâu cấp phép, trả lời rõ ràng các câu hỏi: Ai được quyền mở trung tâm giáo dục nội trú? Trình độ nhân sự và giáo trình ra sao?

Nếu không chuẩn hóa được cơ chế giám sát an toàn bằng văn bản pháp quy cụ thể, những biến tướng của "Trung tâm Hải Hà" vẫn có thể tiếp tục hoạt động dưới những tên gọi mỹ miều khác.

Vụ việc đau lòng của em P.H.N. là bài học đắt giá được viết bằng máu. Pháp luật chắc chắn sẽ có bản án nghiêm khắc dành cho những kẻ gây ra cái chết của em. Nhưng sự "thức tỉnh" về trách nhiệm của những người làm công tác quản lý và cả sự tỉnh táo của các bậc phụ huynh mới là điều cốt lõi để ngăn chặn bi kịch tái diễn.

Giáo dục, dù dưới hình thức nào, cũng phải bắt nguồn từ tình thương và sự tôn trọng con người. Không thể có "kỹ năng sống" nào được hình thành từ đòn roi và sự chà đạp nhân phẩm.

Đã đến lúc cần siết chặt lại "vòng kim cô" quản lý đối với loại hình dịch vụ giáo dục đặc biệt này, để không còn đứa trẻ nào phải tìm cách "sinh tồn" trong chính nơi được hứa hẹn sẽ mang lại tương lai cho các em. "Tất cả vì trẻ em" phải là mệnh lệnh của lương tri, thay vì nằm chết lặng trên những tấm biển hiệu vô tri.