(Thanh tra) - Trong khi tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi hiện chạm mức 7,4%, nhóm trẻ học đường (5-19 tuổi) lại ghi nhận mức tăng kỷ lục gấp 2 lần chỉ sau 10 năm. Những con số "biết nói" này đang đặt sức khỏe thế hệ trẻ Việt Nam trước hồi chuông cảnh báo đỏ về gánh nặng dinh dưỡng và lối sống hiện đại.
Sáng 12/5, Báo Nhân Dân đã phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tổ chức hội thảo với chủ đề “Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam - Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới”.
"Gánh nặng kép" và những nghịch lý về sức khỏe học đường
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để bước vào kỷ nguyên mới.
Mục tiêu trọng tâm là thực hiện hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GD&ĐT, cùng Nghị quyết số 72-NQ/TW về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.
Tại hội thảo, TS.BS Nguyễn Đỗ Vân Anh, Viện dinh dưỡng, Bộ Y tế chia sẻ, trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều tiến bộ đáng ghi nhận trong cải thiện tình trạng dinh dưỡng trẻ em.
Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đang trở nên phức tạp hơn khi nước ta đồng thời đối mặt với “gánh nặng kép về dinh dưỡng”, tức là sự tồn tại đồng thời của suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì trong cùng một quần thể.
Số liệu thực tế cho thấy, sự phân hóa rõ rệt giữa các vùng miền: Tại khu vực đô thị, tình trạng thừa cân, béo phì đang gia tăng nhanh chóng.
Ngược lại, ở vùng sâu, vùng xa và các vùng khó khăn, trẻ em vẫn đang phải đối mặt với tình trạng suy dinh dưỡng, thiếu vi chất.
Đặc biệt, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở học sinh vẫn còn ở mức cao, tạo nên một khoảng cách về chiều cao trung bình của thanh niên Việt Nam so với các nước phát triển trên thế giới.
TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm, Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế chia sẻ: Mặc dù tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi, nhẹ cân ở trẻ em Việt Nam đã giảm nhưng vẫn còn cao ở vùng nông thôn, miền núi, khó khăn, dân tộc thiểu số.
Thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi là 7,4% (9,8% ở thành thị; 5,3% ở nông thôn) và rất cao ở trẻ học đường (5 - 19 tuổi) gia tăng nhanh gấp 2 lần sau 10 năm (19,0% năm 2020, trong đó tăng nhanh ở thành thị và khu vực phát triển là 26,8%).
Hệ lụy đi kèm không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là sự gia tăng các rối loạn chuyển hóa và các bệnh không lây nhiễm ngay từ lứa tuổi học sinh.
Bên cạnh đó, lối sống hiện đại cũng đang "bào mòn" sức khỏe thế hệ trẻ. Xu hướng ít vận động, lệ thuộc quá mức vào các thiết bị điện tử đang trở nên phổ biến.
Điều này dẫn đến hàng loạt vấn đề học đường như cận thị, cong vẹo cột sống và đặc biệt là các vấn đề về sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên Việt Nam.
Tầm nhìn 10 năm cho sức khỏe học đường
Dù còn nhiều thách thức, nhưng không thể phủ nhận những nỗ lực trong giai đoạn 2021-2025.
Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, sinh viên (Bộ GD&ĐT) Nguyễn Nho Huy cho biết, nhiều chương trình, đề án chăm sóc sức khỏe đã mang lại hiệu quả tích cực cho học sinh, phụ huynh và toàn xã hội.
Các cấp quản lý đã nâng cao trách nhiệm trong việc xây dựng chính sách, huy động nguồn lực xã hội để tổ chức bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng và an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Nho Huy cũng nhìn nhận thẳng thắn rằng, công tác này vẫn còn nhiều hạn chế, nhiều chỉ tiêu cơ bản chưa đạt so với mục tiêu.
Tình hình bệnh tật học đường vẫn diễn biến phức tạp, trong khi bữa ăn của trẻ em ở vùng khó khăn vẫn thiếu về số lượng và mất cân đối về chất lượng.
Để khắc phục những tồn tại này và hiện thực hóa các nghị quyết của Bộ Chính trị, Bộ GD&ĐT đã đề ra lộ trình chiến lược mới.
Một trong những bước đi đột phá là việc trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026-2035 và Đề án đổi mới công tác giáo dục thể chất, thể thao trường học trong cùng giai đoạn.
Kế hoạch hành động trong thời gian tới sẽ tập trung vào các trụ cột chính: Hoàn thiện thể chế, rà soát, xây mới hệ thống văn bản pháp luật về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng học đường và tổ chức bữa ăn bán trú.
Cùng với đó, đầu tư nguồn lực, tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ y tế trường học và bếp ăn bán trú.
Đặc biệt, Bộ GD&ĐT sẽ tăng cường kiểm tra về dinh dưỡng, an toàn thực phẩm và vệ sinh trường học.
Đáng chú ý, Bộ cũng sẽ chuyển đổi toàn diện việc dạy và học thể dục theo hướng phát triển năng lực. Chương trình sẽ tăng tính tự chọn, đa dạng hóa các môn thể thao để phù hợp với sở thích của học sinh và đặc thù từng vùng miền.
Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm mỗi học sinh đều được tham gia ít nhất một hoạt động thể thao phù hợp thông qua việc đẩy mạnh các câu lạc bộ trong trường học.
Đồng thời, các giải thi đấu thể thao học sinh, sinh viên sẽ được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, kết hợp với hợp tác quốc tế để nâng cao vị thế của thể thao học đường Việt Nam trên trường quốc tế.
Việc chăm sóc sức khỏe và phát triển thể chất cho thế hệ trẻ không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành Giáo dục hay y tế, mà là sự hiệp lực của toàn xã hội nhằm tạo ra một thế hệ Việt Nam khỏe mạnh, năng động, sẵn sàng làm chủ kỷ nguyên mới.
