Vai trò của ngành Thanh tra trong công tác kiểm soát tài sản, thu nhập không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của công tác phòng, chống tham nhũng mà còn được xác lập rõ trên nền tảng cơ sở pháp luật.

Ngành Thanh tra là lực lượng nòng cốt

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) đã tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công thẩm quyền kiểm soát tài sản, thu nhập. Trong đó, Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh được giao trách nhiệm trực tiếp thực hiện kiểm soát tài sản, thu nhập đối với phạm vi đối tượng rất rộng.

Theo khoản 2 Điều 30, Thanh tra Chính phủ thực hiện kiểm soát tài sản, thu nhập đối với người giữ chức vụ từ Phó Vụ trưởng và tương đương trở lên tại các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu các tổ chức do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ thành lập hoặc phê duyệt điều lệ hoạt động; lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước thuộc phạm vi quản lý của các bộ, ngành Trung ương.

Ảnh: Bảo Anh

Trong khi đó, khoản 7 Điều 30 quy định, Thanh tra tỉnh thực hiện kiểm soát tài sản, thu nhập đối với người có nghĩa vụ kê khai công tác tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp Nhà nước và người đại diện phần vốn Nhà nước thuộc thẩm quyền quản lý của chính quyền địa phương.

Việc luật hóa rõ ràng thẩm quyền của Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh cho thấy ngành Thanh tra được xác định là một trong những lực lượng nòng cốt trong tổ chức thực hiện cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để ngành Thanh tra thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ tiếp nhận, quản lý bản kê khai; hướng dẫn, kiểm tra việc kê khai; tổ chức xác minh tài sản, thu nhập và xử lý theo thẩm quyền đối với các trường hợp vi phạm.

Đáng chú ý, những sửa đổi của Luật Phòng, chống tham nhũng còn hướng tới tăng cường hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập thông qua việc theo dõi chặt chẽ hơn sự biến động tài sản, nâng cao trách nhiệm giải trình và từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát.

Ảnh: Bảo Anh

Bên cạnh đó, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra ở địa phương. Khi không còn cấp huyện, Thanh tra tỉnh trở thành đầu mối trung tâm trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ kiểm soát tài sản, thu nhập trên phạm vi toàn tỉnh. Điều này vừa tạo điều kiện thuận lợi để thống nhất đầu mối quản lý, chỉ đạo, vừa đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực xác minh, xử lý thông tin và tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm công tác kiểm soát tài sản, thu nhập được thực hiện hiệu quả, đồng bộ và thực chất hơn trong giai đoạn mới.

Ngăn ngừa nguy cơ tham nhũng từ sớm

Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 1/4/2026 về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới (Nghị quyết 04) đã xác định rõ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn. Đây không chỉ là yêu cầu về hoàn thiện pháp luật mà còn là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát quyền lực, ngăn ngừa nguy cơ tham nhũng ngay từ khi chưa phát sinh hành vi vi phạm.

Tinh thần của Nghị quyết cho thấy công tác phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn mới không chỉ tập trung vào phát hiện, xử lý sai phạm mà ngày càng chú trọng hơn tới các biện pháp phòng ngừa. Trong đó, kiểm soát tài sản, thu nhập được đặt trong tổng thể các cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm cán bộ thực thi quyền lực trong khuôn khổ pháp luật, dưới sự giám sát chặt chẽ của tổ chức và Nhân dân.

Ảnh: Bảo Anh

Việc hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập cũng góp phần tăng cường tính minh bạch trong hoạt động công vụ, nâng cao trách nhiệm giải trình của người có chức vụ, quyền hạn. Đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân đối với công tác phòng, chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước.

Là cơ quan giữ vai trò nòng cốt trong kiểm soát tài sản, thu nhập, ngành Thanh tra đứng trước yêu cầu phải thích ứng nhanh với bối cảnh mới và tăng cường kiểm soát quyền lực. Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác kiểm soát tài sản, thu nhập trong thời gian tới là hết sức cần thiết.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế và nâng cao hiệu quả thực thi

Theo TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, để cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập thực sự phát huy hiệu quả trong phòng ngừa tham nhũng, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là hoàn thiện các quy định pháp luật mà còn phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát tài sản, thu nhập.

Ảnh: Bảo Anh

TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh trên phạm vi toàn quốc, việc xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ về tài sản, thu nhập cần được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trên cơ sở đó, từng bước kết nối với các cơ sở dữ liệu liên quan như đất đai, tài chính, thuế, đăng ký tài sản và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác nhằm tạo điều kiện cho cơ quan có thẩm quyền thực hiện việc đối chiếu, phân tích, phát hiện những dấu hiệu bất thường về tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

Theo bà, việc ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào các biện pháp kiểm tra thủ công, từ đó nâng cao khả năng phát hiện sớm các nguy cơ tham nhũng, tiêu cực.

Về thực thi chính sách, PGS.TS. Tăng Thị Thu Trang, Giảng viên cao cấp, Viện Nhà nước và Pháp luật (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, hiệu quả của cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập được quyết định bởi chất lượng tổ chức thực hiện. Do đó, cùng với việc hoàn thiện thể chế, cần tiếp tục nâng cao chất lượng công tác xác minh tài sản, thu nhập; tăng cường trách nhiệm giải trình của người có nghĩa vụ kê khai và xử lý nghiêm các trường hợp kê khai không trung thực hoặc không giải trình được hợp lý nguồn gốc tài sản, thu nhập tăng thêm.

Ảnh: Bảo Anh

Theo PGS.TS. Tăng Thị Thu Trang, một yêu cầu quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan nhằm phục vụ việc kiểm tra, xác minh và trao đổi thông tin. Đồng thời, cần nâng cao tính chuyên nghiệp của đội ngũ làm công tác kiểm soát tài sản, thu nhập, bảo đảm hoạt động xác minh ngày càng thực chất, khách quan và hiệu quả hơn.

Nghị quyết số 04 đã xác định rõ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn. Đây không chỉ là yêu cầu về hoàn thiện thể chế mà còn là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát quyền lực, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

Trong quá trình đó, ngành Thanh tra tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, xác minh và tham mưu hoàn thiện chính sách, góp phần đưa công tác kiểm soát tài sản, thu nhập ngày càng đi vào thực chất, trở thành công cụ hữu hiệu trong phòng ngừa tham nhũng từ gốc, từ sớm, từ xa.