(Thanh tra) - Thị trường Mỹ tiếp tục mở ra dư địa lớn cho hàng Việt, nhưng yêu cầu về xuất xứ, công nghệ và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng cao. Để đi sâu hơn vào thị trường này, doanh nghiệp cần chuyển từ tăng sản lượng sang nâng giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh.
Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Theo Bộ Công Thương, kim ngạch thương mại Việt Nam - Mỹ đã tăng từ khoảng 450 triệu USD năm 1995 lên 209,5 tỉ USD năm 2025, gấp khoảng 465 lần.
Với quy mô thương mại ngày càng lớn, dư địa tiếp theo không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn mà còn nâng giá trị hàng Việt. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp tăng đầu tư công nghệ, đổi mới sáng tạo, giảm dần phụ thuộc vào gia công và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu máy móc, công nghệ và nguyên liệu từ Mỹ có thể hỗ trợ nâng năng lực sản xuất trong nước, qua đó tạo thêm giá trị cho sản phẩm Việt Nam.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng quan hệ giữa hai nền kinh tế không còn chỉ là câu chuyện hàng Việt xuất sang Mỹ mà đang mở rộng sang đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng.
Cơ cấu thương mại hai chiều cũng cho thấy tính bổ trợ. Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ các mặt hàng như điện tử, máy móc, dệt may, giày dép, đồ gỗ, nông sản, thủy sản; đồng thời nhập khẩu máy móc, công nghệ, nguyên liệu và nhiều đầu vào phục vụ sản xuất.
Theo ông Hải, Việt Nam có lợi thế về vị trí, năng lực sản xuất, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do và khả năng kết nối với ASEAN. Tuy nhiên, để khai thác tốt hơn những lợi thế này, Việt Nam cần nâng tỉ lệ nội địa hóa, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực của doanh nghiệp trong nước.
Dư địa tại Mỹ vì vậy không chỉ nằm ở việc bán được nhiều hàng hơn mà phải chuyển từ khối lượng sang giá trị. Doanh nghiệp cần nâng chất lượng, hàm lượng công nghệ và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, qua đó gia tăng giá trị của hàng Việt.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu máy móc, công nghệ, bán dẫn, năng lượng và nguyên liệu từ Mỹ có thể hỗ trợ nâng năng lực sản xuất trong nước. Bên cạnh thương mại truyền thống, hai bên còn dư địa hợp tác trong các lĩnh vực như bán dẫn, AI, năng lượng xanh, hàng không, logistics và sản xuất tự động.
Tuy nhiên, ông Hải lưu ý doanh nghiệp Việt đang hoạt động trong môi trường thương mại với những yêu cầu ngày càng chặt chẽ. Chính sách của Mỹ ngày càng gắn với thương mại đối ứng, cân bằng thương mại, an ninh kinh tế, sản xuất trong nước và an ninh chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, thách thức không chỉ nằm ở thuế quan mà còn ở quy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại, chống chuyển tải, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đặc biệt, xuất xứ không còn là vấn đề chỉ xử lý khi hàng hóa chuẩn bị xuất khẩu. Doanh nghiệp phải kiểm soát từ nguồn nguyên liệu, nhà cung cấp đến quá trình sản xuất, đồng thời lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ để chứng minh nguồn gốc và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.
Các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường, lao động và phát triển bền vững cũng ngày càng cao. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động cập nhật chính sách, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và nâng năng lực quản trị chuỗi cung ứng.
Theo ông Hải, cùng với đáp ứng các yêu cầu trước mắt, doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ, tự động hóa, xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng và giá trị sản phẩm, đồng thời chủ động tìm kiếm đối tác tại Mỹ. Đây là nền tảng để doanh nghiệp không chỉ mở rộng xuất khẩu mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng giá trị hàng Việt tại thị trường này.
PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, cho rằng thị trường Mỹ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội cho hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam nhờ quy mô tiêu dùng lớn, quan hệ thương mại hai chiều ngày càng mở rộng. Đây cũng là dư địa để doanh nghiệp nâng giá trị sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, theo ông Long, cơ hội đi cùng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh chính sách thương mại có nhiều thay đổi, doanh nghiệp không thể chỉ quan tâm đến việc xuất khẩu được bao nhiêu, mà cần chú ý nhiều hơn tới giá trị tạo ra và khả năng thích ứng lâu dài tại thị trường.
Theo ông Long, để tận dụng tốt dư địa này, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy tăng sản lượng sang nâng giá trị, đầu tư nhiều hơn cho công nghệ, tự động hóa, chất lượng sản phẩm và thương hiệu. Đồng thời, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, minh bạch chuỗi cung ứng, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và tăng khả năng truy xuất cũng cần trở thành một phần trong chiến lược sản xuất, thay vì chỉ xử lý khi hàng hóa chuẩn bị xuất khẩu.
Ở góc độ dài hạn, ông Long cho rằng nâng sức cạnh tranh của hàng Việt còn phụ thuộc vào khả năng kết nối hiệu quả giữa sản xuất, logistics và thị trường. Khi doanh nghiệp từng bước làm chủ công nghệ, nâng năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, xuất khẩu sẽ không chỉ tăng về kim ngạch mà còn có điều kiện gia tăng phần giá trị được tạo ra và giữ lại trong nước.
"Muốn đi xa tại thị trường Mỹ, doanh nghiệp Việt không thể chỉ đặt mục tiêu bán được nhiều hàng hơn, mà phải tạo ra và giữ lại nhiều giá trị hơn. Khi làm chủ công nghệ, nâng chất lượng, xây dựng được thương hiệu và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, hàng Việt mới có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và tạo được vị thế bền vững", PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.
