Đề án “Tạo việc làm, phát triển dịch vụ, kết nối lao động bền vững trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2031”, do Bộ Dân tộc và Tôn giáo xây dựng để trình Chính phủ trong thời gian tới, được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Nhiều hoạt động đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi được triển khai đồng bộ. Ảnh minh họa: Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam

Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực

Giai đoạn 2021 - 2025, cùng với việc triển khai các chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm và phát triển nguồn nhân lực đã được các cấp, các ngành quan tâm thực hiện, góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân.

Thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều hoạt động đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm đã được triển khai đồng bộ. Giai đoạn 2021 - 2025, chương trình đã hỗ trợ thực hiện 1.901 mô hình đào tạo nghề với sự tham gia của 115.575 người lao động.

Những kết quả trên đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng tích cực.

Tuy nhiên, nhìn tổng thể, đây vẫn là khu vực có trình độ phát triển thấp hơn so với mặt bằng chung của cả nước. Khoảng cách về thu nhập, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tiếp cận thị trường lao động và cơ hội việc làm vẫn còn lớn.

Theo Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nông Thị Hà, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, chuyển đổi xanh và hội nhập kinh tế quốc tế, thị trường lao động đang chuyển dịch theo hướng hiện đại, linh hoạt.

Nhu cầu đối với lực lượng lao động có kỹ năng nghề, kỹ năng số và khả năng thích ứng ngày càng cao. Đây vừa là cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có vị trí quan trọng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa. Vì vậy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm và phát triển các ngành dịch vụ phù hợp với lợi thế địa phương không chỉ giúp người dân có sinh kế ổn định mà còn tạo động lực phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững.

Gỡ “nút thắt” trong đào tạo nghề, tạo việc làm

Trước yêu cầu mới, việc tạo việc làm, phát triển dịch vụ và kết nối lao động bền vững trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Nhiều địa phương đã chỉ ra những “nút thắt” trong đào tạo nghề, tạo việc làm và kết nối cung - cầu lao động.

Theo ông Đèo Văn Thương, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Lai Châu, công tác đào tạo nghề và tạo việc làm trên địa bàn tỉnh, từ các chính sách hỗ trợ của các Chương trình mục tiêu quốc gia và những chính sách, dự án khác trong giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã giải quyết việc làm cho hơn 60.000 lao động.

Tuy nhiên, ông Thương nêu thực tế, do Lai Châu hiện chưa có khu công nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp quy mô nhỏ, tỷ lệ lao động qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ hết năm 2025 mới đạt 25,92%; kỹ năng nghề, trình độ ứng dụng công nghệ thông tin và khả năng thích ứng với thị trường lao động hiện đại còn thấp nên đã ảnh hưởng đến kết quả tạo việc làm của tỉnh.

Đồng thuận, ông Trà Quyết Thắng, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Sơn La cho biết, dù nhiều chính sách về việc làm, đào tạo nghề và phát triển sinh kế trên địa bàn tỉnh đã được triển khai, song hiệu quả vẫn chưa đồng đều.

Một số nơi đã hình thành các mô hình sản xuất hàng hóa, du lịch cộng đồng, hợp tác xã và doanh nghiệp tạo việc làm hiệu quả, song ở nhiều xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, người dân vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, tỷ lệ lao động qua đào tạo thấp, cơ hội tiếp cận việc làm phi nông nghiệp còn hạn chế.

“Điều này cho thấy, hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào nội dung chính sách hay nguồn lực đầu tư mà còn phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế, chất lượng nguồn nhân lực, đặc điểm văn hóa - xã hội và năng lực tổ chức thực hiện ở từng địa phương”, ông Thắng chia sẻ.

Trong đó, theo các địa phương, còn có một vấn đề nữa là khả năng tạo việc làm tại chỗ của nhiều địa phương còn hạn chế. Các lĩnh vực dịch vụ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Một số ngành có khả năng tạo nhiều việc làm như thương mại, logistics, du lịch, dịch vụ phục vụ sản xuất... vẫn phát triển chậm, quy mô nhỏ, thiếu sự liên kết với sản xuất và chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, hệ thống thông tin thị trường lao động và dịch vụ việc làm tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi còn hạn chế, chưa phát huy hiệu quả vai trò kết nối giữa người lao động với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và các cơ hội việc làm.

Với những mục tiêu và giải pháp đồng bộ, Đề án “Tạo việc làm, phát triển dịch vụ, kết nối lao động bền vững trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2026 - 2031” giúp mở rộng cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Qua đó, góp phần giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế của khu vực trong giai đoạn phát triển mới.