(Thanh tra) - Sự phát triển vượt bậc của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị bay không người lái thế hệ mới (UAV) đang mở ra không gian phát triển mới cho nông nghiệp và quản lý tài nguyên; ngày càng gắn trực tiếp với sản xuất, quản trị và đời sống.
Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng về định hướng chính sách khi công nghệ hàng không và vũ trụ được xác định là một trong các nhóm công nghệ chiến lược quốc gia.
Chính phủ đồng thời giao các nhiệm vụ cụ thể về phát triển phương tiện bay UAV, hệ thống quản lý UAV, vệ tinh, chùm vệ tinh quan sát Trái Đất và hạ tầng dữ liệu không gian. Đây là cơ sở để chuyển từ nhận diện tiềm năng sang tổ chức thử nghiệm, phát triển sản phẩm và hình thành thị trường.
Trong tiến trình đó, nông nghiệp và môi trường là những lĩnh vực có nhu cầu ứng dụng rõ nét. Từ chăm sóc cây trồng, vận chuyển nông sản đến khảo sát địa hình, quản lý đất đai, rừng và hỗ trợ cứu hộ, UAV đang từng bước trở thành công cụ giải quyết những bài toán thực tế.
Theo PGS.TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, sự phát triển của các công nghệ mới đang mở ra không gian ứng dụng vào đời sống, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
“Kinh tế tầm thấp đã có những ứng dụng thực tế, từ thử nghiệm vận chuyển vật tư y tế đến triển khai UAV trong sản xuất nông nghiệp. Tại Tây Nguyên và một số vùng sản xuất, người dân đã sử dụng UAV ở các vườn sầu riêng, cà phê, đồng thời cử người tham gia đào tạo điều khiển thiết bị”, PGS.TS Bùi Thế Duy nói.
Đối với nông nghiệp, giá trị của UAV thể hiện ở khả năng thực hiện các công việc cần bao phủ diện tích lớn hoặc tiếp cận địa hình khó khăn. Các nhóm ứng dụng được đề cập tại diễn đàn gồm giám sát mùa vụ, phun thuốc, gieo hạt, vận chuyển vật tư và nông sản sau thu hoạch.
Khi được lựa chọn và vận hành phù hợp, công nghệ có thể hỗ trợ giảm công lao động, nâng cao tính chủ động trong chăm sóc cây trồng và tổ chức sản xuất.
Đơn cử về ứng dụng UAV trong nông nghiệp, có tỉnh Điện Biên đang trở thành một trong những địa phương thử nghiệm cách tiếp cận này. Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều, tỉnh triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, dự kiến 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ an toàn trên 99%.
Đại diện tỉnh Điện Biên cho biết, từ ngày 15/9 đến nay, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê, tải trọng 50 kg/chuyến tại xã Mường Ảng.
Thông tin về giá trị thực tiễn, ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab nhận định, drone đang được ứng dụng rất phổ biến trong nông nghiệp, mang lại những giá trị vô cùng lớn, như tăng năng suất lao động, giảm mức tiêu thụ thuốc trừ sâu và nước, tăng chất lượng nông sản, giảm chi phí cũng như giảm độ độc hại cho người trực tiếp canh tác, qua đó góp phần tăng tính xanh cho nền nông nghiệp.
Tại Việt Nam, các con số thực tế rất ấn tượng, khi khu vực Đồng bằng sông Cửu Long ước tính năm 2026 có khoảng 10.000 drone nông nghiệp đang hoạt động.
Tại Cần Thơ, theo thống kê năm 2026, có hơn 4.000ha lúa được phun bằng thiết bị bay, giúp giảm công lao động, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Tuy nhiên, hiệu quả phải bắt đầu từ yêu cầu cụ thể của từng công việc. Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) đơn cử, cùng là UAV nhưng phun thuốc cho cây trồng, lập bản đồ địa hình hay kiểm tra đường dây điện đòi hỏi tải trọng, cảm biến, độ chính xác định vị, thời gian bay và quy trình vận hành khác nhau.
Trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, UAV mở rộng khả năng khảo sát địa hình, thu thập dữ liệu không gian, hỗ trợ quản lý đất đai, rừng và hạ tầng.
Ở những khu vực bị chia cắt bởi thiên tai, UAV còn có thể hỗ trợ tìm kiếm người bị cô lập, vận chuyển thức ăn và nhu yếu phẩm. Những ứng dụng này cho thấy kinh tế tầm thấp vừa tạo cơ hội phát triển dịch vụ, vừa bổ sung phương tiện phục vụ cộng đồng trong tình huống khẩn cấp.
“Bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị. Giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế”, ông Thuật nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, việc tích hợp UAV với logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh và các công nghệ mới đang tạo ra một không gian phát triển mới cho nhiều lĩnh vực, trong đó có nông nghiệp, quản lý tài nguyên.
