(Thanh tra) - Tại họp báo thường kỳ tháng 10/2026, diễn ra sáng 4/11, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) làm rõ chính sách cấm nhập khẩu thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng, định hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo bảo vệ nội dung báo chí và cơ chế khuyến khích sử dụng sản phẩm công nghệ mới.
Tại họp báo, ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo thông tin về việc Bộ KH&CN ban hành Thông tư số 63/2026/TT-BKHCN quy định danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu, trong đó có điện thoại thông minh, máy tính và nhiều thiết bị công nghệ số. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027.
Theo ông Lịch, chính sách này không phải mới phát sinh mà đã được thực hiện ổn định từ năm 2007, gần nhất theo Thông tư số 11 ngày 15/10/2018 của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông.
Ông cho biết, Thông tư số 63 thay thế Thông tư số 11 nhằm hoàn thiện, đồng bộ hệ thống pháp luật về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương. Trong đó, danh mục sản phẩm cấm nhập khẩu được chuẩn hóa, cập nhật mã số hàng hóa (mã HS) phù hợp với Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam theo Thông tư số 31 ngày 8/6/2022 của Bộ trưởng Bộ Tài chính, tạo thuận lợi cho cơ quan hải quan và doanh nghiệp tra cứu, xác định mã hàng hóa.
Chính sách hướng tới bảo vệ người tiêu dùng, phát triển thị trường trong nước, bảo đảm an toàn thông tin mạng, sức khỏe người sử dụng và môi trường, ngăn chặn nguy cơ Việt Nam trở thành điểm tiếp nhận rác thải điện tử từ nước ngoài, ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng các thiết bị phần cứng không rõ nguồn gốc, đã bị can thiệp kỹ thuật có thể tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu cá nhân. Linh kiện, pin xuống cấp cũng làm tăng nguy cơ cháy nổ; thiết bị cũ có thể không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về tần số vô tuyến điện quốc gia.
Tuy nhiên, "quy định không cấm mọi hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng", ông nói.
Ông lý giải, dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị, công cụ đáp ứng tiêu chí theo pháp luật về công nghiệp công nghệ số, phục vụ trực tiếp dự án đầu tư sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm vi mạch bán dẫn hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số vẫn được phép nhập khẩu.
Ngoài ra, theo thông tin tại họp báo, Thông tư số 26 của Bộ KH&CN vẫn cho phép doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu để phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học và thực hiện hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ ở nước ngoài.
Trước câu hỏi về giải pháp giúp cơ quan báo chí nhận diện nội dung bị sao chép, chỉnh sửa, cắt ghép bằng trí tuệ nhân tạo (AI), truy xuất nguồn gốc và thu thập chứng cứ vi phạm trên môi trường số, Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch cho biết đây là hướng ứng dụng công nghệ thiết thực, góp phần nâng cao độ tin cậy của thông tin và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí.
Theo ông Lịch, Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được phê duyệt tại Quyết định số 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026, xác định nhiệm vụ thúc đẩy nghiên cứu, phát triển sản phẩm, dịch vụ AI “Make in Viet Nam”, gắn với giải quyết các bài toán thực tiễn.
Chiến lược định hướng ứng dụng AI trong chuyển đổi mô hình tòa soạn số, hỗ trợ thu thập, phân tích, kiểm chứng, biên tập, sản xuất, phân phối nội dung báo chí; phát hiện thông tin sai lệch, tin giả, nội dung độc hại. Trong lĩnh vực xuất bản, AI cũng được định hướng ứng dụng để bảo vệ bản quyền và phát hiện vi phạm.
Bên cạnh đó, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 và Nghị định số 142/2026/NĐ-CP ngày 30/4/2026 quy định trách nhiệm minh bạch, đánh dấu kỹ thuật, thông báo và gắn nhãn hiển thị đối với nội dung do hệ thống AI tạo ra hoặc chỉnh sửa. Các quy định này góp phần nâng cao khả năng nhận diện, xác thực nguồn gốc và tính minh bạch của nội dung số.
Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, Bộ KH&CN sẽ phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thúc đẩy các giải pháp công nghệ, tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật; đồng thời tăng cường kết nối giữa cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ số và nền tảng số để ứng dụng AI phát hiện, nhận diện, truy xuất nguồn gốc nội dung bị sao chép, chỉnh sửa, cắt ghép hoặc đăng tải lại trái phép.
Một vấn đề khác được đặt ra tại họp báo là giải pháp hiện thực hóa vai trò “khách hàng đầu tiên” của Nhà nước đối với doanh nghiệp KH&CN. Đề xuất này được nêu tại tọa đàm về tạo thị trường cho doanh nghiệp KH&CN ở Hà Nội ngày 30/6/2026, nhằm giúp sản phẩm mới có cơ hội thử nghiệm, đánh giá và lựa chọn, thay vì phải chứng minh đã có khách hàng sử dụng.
Vấn đề này, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo cho biết, Bộ KH&CN đã báo cáo Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ (Luật số 115/2025/QH15), đồng thời trình Chính phủ ban hành Nghị định số 101/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp hướng dẫn thi hành Luật Chuyển giao công nghệ.
Trong đó, khoản 16 Điều 1 Luật số 115/2025/QH15 và Điều 35 Nghị định số 101/2026/NĐ-CP quy định chính sách Nhà nước mua và phổ biến công nghệ thông qua hình thức cung cấp miễn phí, ưu đãi hoặc cấp quyền sử dụng có điều kiện; thúc đẩy hợp tác cùng phát triển công nghệ để nâng cao năng lực của tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam.
Điểm c khoản 17 Điều 1 Luật số 115/2025/QH15 và Điều 44 Nghị định số 101/2026/NĐ-CP quy định về đánh giá, thẩm định công nghệ mới, sản phẩm mới tạo ra tại Việt Nam từ kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhằm khuyến khích sử dụng trong dự án đầu tư có sử dụng ngân sách nhà nước và được hưởng ưu đãi theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Theo Bộ KH&CN, để chính sách phát huy hiệu quả, Bộ sẽ tiếp tục hướng dẫn, tổ chức thực hiện và rà soát khó khăn trong xác định nhu cầu, đặt hàng, định giá, nghiệm thu, thanh toán, sử dụng kết quả thử nghiệm phục vụ mua hoặc thuê sản phẩm, dịch vụ công nghệ mới.
Những vướng mắc thuộc khâu tổ chức thực hiện sẽ được hướng dẫn, tháo gỡ theo thẩm quyền. Đối với nội dung cần điều chỉnh quy định, Bộ sẽ tổng hợp, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, Bộ KH&CN cho biết.
