Thu nhập của người lao động tự do vẫn khó tự nguyện tham gia BHXH. Ảnh: Huyền Thu

Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) vừa Dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH tự nguyện. Dự thảo được lấy ý kiến rộng rãi từ nay đến ngày 26/7, trước khi hoàn chỉnh trình Chính phủ phê duyệt.

8 năm chỉ 0,35% lực lượng lao động tham gia BHXH tự nguyện

Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 1/6/2012, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về một số vấn đề về chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020 nêu rõ: “Phấn đấu đến năm 2020 có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia BHXH; 35% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp”.

Theo phân tích của Bộ LĐ-TB&XH, dự báo năm 2020, lực lượng lao động có khoảng 60 triệu người. Có nghĩa đến thời điểm đó, mục tiêu cần hướng tới độ bao phủ số người tham gia BHXH là 30 triệu người. Với quỹ thời gian còn 7 năm, để đạt được mục tiêu này thì mỗi năm cần mở rộng thêm trên 2,6 triệu người tham gia BHXH mà chủ yếu là phải tập trung mở rộng quy mô số người tham gia BHXH tự nguyện.

Nhiều ý kiến cho rằng, để đạt được mục tiêu của loại hình BHXH tự nguyện là chuyện không dễ. Bởi phần đông lao động tham gia loại hình BHXH tự nguyện thường sau khi kết thúc việc làm tại doanh nghiệp đều không quay lại thị trường lao động. Nhất là, thu nhập của họ rất bấp bênh nên để tiếp tục, duy trì việc đóng BHXH rất khó.

Thực trạng triển khai chính sách BHXH tự nguyện sau 8 năm thực hiện cũng cho thấy, số người tham gia vẫn còn thấp. Tính đến hết 31/12/2014, số người tham gia BHXH tự nguyện mới chỉ đạt 196.254 người, chiếm 0,35% lực lượng lao động trong độ tuổi lao động và 0,45% so với số người thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện. Tốc độ gia tăng đối tượng bình quân năm giai đoạn 2010 - 2014 chỉ đạt 39,4%.

2 phương án Nhà nước hỗ trợ

Bộ LĐ-TB&XH đề xuất Chính phủ sớm triển khai các chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH tự nguyện mà Luật BHXH đã quy định.

Theo đó, Bộ LĐ-TB&XH đề xuất 2 phương án hỗ trợ. Phương án 1: Nhà nước hỗ trợ theo tỷ lệ % trên mức đóng tối thiểu, 5 năm đầu là 50%; 5 năm tiếp theo 30%. Phương án 2: Mức hỗ trợ hằng tháng bằng 30% mức đóng tối thiểu cho toàn bộ thời gian tham gia BHXH tự nguyện. Thời gian hỗ trợ theo phương án 1 tương ứng 10 năm và phương án 2 là toàn bộ thời gian tham gia BHXH tự nguyện.

Chính sách này rất quan trọng để khuyến khích, tạo điều kiện cho người lao động duy trì đóng BHXH sau khi kết thúc việc làm tại doanh nghiệp để có lương hưu, bảo đảm cuộc sống; hướng đến lợi ích toàn dân và tiến bộ xã hội như tinh thần của Điều 60 Luật BHXH.

Tuy nhiên, Bộ LĐ-TB&XH cho biết, hiện vẫn có nhiều ý kiến trái chiều xung quanh phương án đóng và mức đóng BHXH tự nguyện. Có ý kiến cho rằng, không nên giới hạn số năm đóng về sau vì việc đóng như vậy sẽ giảm thiểu được chi phí quản lý và tạo cơ hội mở hơn cho những người có nhu cầu và khả năng tham gia.  Đối với số năm đóng còn thiếu, việc quy định các năm đóng còn thiếu trong giai đoạn 2008 trở về sau cũng sẽ hạn chế đối tượng đã có thời gian đóng BHXH bắt buộc trước đây được đóng BHXH tự nguyện một lần để hưởng ngay lương hưu.

Việc không giới hạn số năm đóng còn thiếu sẽ dẫn tới tình trạng người lao động không chủ động tham gia BHXH tự nguyện sớm mà đợi đến lúc đủ tuổi nghỉ hưu mới đóng một lần, như vậy cũng sẽ làm ảnh hưởng đến mục tiêu mở rộng đối tượng tham gia BHXH từ nay cho đến năm 2020.

Ngoài ra, việc giới hạn đối tượng hỗ trợ sẽ phù hợp hơn với điều kiện kinh tế và khả năng của ngân sách Nhà nước, song sẽ không tạo sự bình đẳng giữa các nhóm đối tượng khi tham gia BHXH tự nguyện và cũng sẽ gặp nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện chính sách này.

Huyền Thu