(Thanh tra) - Hàng chục nghìn hécta đất tại Lâm Đồng đang “mắc kẹt” trong quy hoạch khoáng sản, chồng lấn lên khu dân cư, hạ tầng và các dự án phát triển. Trong khi địa phương đã chủ động rà soát, đề xuất điều chỉnh quy mô lớn, nhiều điểm nghẽn vẫn chưa được tháo gỡ, đặt ra yêu cầu cần có cơ chế linh hoạt hơn từ các bộ, ngành Trung ương.
Thực tế triển khai cho thấy, tại Lâm Đồng, nhiều khu vực quy hoạch khoáng sản đã chồng lấn với các loại quy hoạch khác, từ quy hoạch giao thông, điện lực, lâm nghiệp đến các dự án phát triển đô thị, dân cư. Sự chồng lấn này không còn là vấn đề trên bản đồ mà đã tác động trực tiếp đến đời sống người dân và tiến độ các dự án.
Tại nhiều khu vực, các khu dân cư hiện hữu “rơi” vào vùng quy hoạch khoáng sản khiến người dân gặp khó trong việc xin cấp phép xây dựng, chuyển mục đích sử dụng đất. Những thủ tục vốn dĩ bình thường trở nên phức tạp, kéo dài, thậm chí không thể thực hiện. Không ít trường hợp đất ở ổn định nhiều năm nhưng không thể xây dựng nhà cửa do vướng quy hoạch.
Các tuyến cao tốc như Gia Nghĩa – Chơn Thành, Tân Phú – Bảo Lộc, Bảo Lộc – Liên Khương; các dự án năng lượng tái tạo; công trình giao thông, thủy điện, trường học, trạm y tế… đều được xác định có sự chồng lấn với quy hoạch khoáng sản. Điều này làm phát sinh vướng mắc trong công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và triển khai dự án.
Hàng chục nghìn hecta đất vì thế rơi vào tình trạng “vướng quy hoạch”, không thể khai thác, cũng không thể phát triển. Đây chính là điểm nghẽn lớn mà Lâm Đồng phải đối mặt trong quá trình phát triển trong nhiều năm qua.
Trước thực trạng đó, Lâm Đồng đã triển khai một chiến dịch rà soát trên diện rộng, đối thoại và kiến nghị điều chỉnh quy hoạch ở nhiều cấp. Hàng loạt cuộc họp, hàng loạt công văn, bản đồ, phụ lục và danh mục chi tiết các khu vực đề nghị đưa ra khỏi quy hoạch: từ các mỏ đã đóng cửa, các khu dân cư hiện hữu, đến các tuyến đường cao tốc và các dự án năng lượng đã được phê duyệt.
Bên cạnh đó, quá trình rà soát cũng cho thấy một số bất cập về dữ liệu quy hoạch. Cụ thể, diện tích quy hoạch bô xít theo phụ lục là 100.883 ha, trong khi trên bản đồ thể hiện tới 180.175 ha, cần được rà soát, chuẩn hóa để bảo đảm thống nhất trong quản lý.
Kết quả bước đầu là một phần đáng kể diện tích “vướng” nhiều năm qua được “giải phóng”. Cụ thể, tổng diện tích đề nghị đưa ra khỏi quy hoạch của địa phương khoảng 65.766 ha, trong đó khoảng 41.000 ha đã được đưa ra khỏi quy hoạch, mở ra không gian pháp lý để triển khai các dự án phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế – xã hội, từng bước giải phóng quỹ đất, tạo không gian phát triển cho các dự án dân sinh và hạ tầng trọng điểm.
Dù vậy, theo UBND tỉnh Lâm Đồng, diện tích còn lại khoảng 25.766 ha thuộc các công trình, dự án, khu dân cư, khu vực không có quặng, chưa được đưa ra khỏi quy hoạch khoáng sản (như khu vực dự án Trường Cao đẳng Cộng đồng Đắk Nông (cũ), các khu dân cư hiện hữu tại xã Trường Xuân, xã Nhân Cơ, xã Quảng Tín, diện tích mở rộng, nâng công suất Nhà máy alumin Nhân Cơ...). Đây là phần diện tích cần tiếp tục được xử lý để bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch khoáng sản và các quy hoạch khác.
Đối với khoáng sản titan, theo UBND tỉnh Lâm Đồng, diện tích titan đề xuất đưa ra khỏi quy hoạch là 2.212 ha. Tuy nhiên, qua rà soát, dự thảo hồ sơ chỉ đưa ra 50 ha so với đề nghị của tỉnh. Do đó, tỉnh tiếp tục kiến nghị rà soát để giải phóng quy hoạch các khu vực đã cấp giấy phép khai thác nhưng hết hạn, không có nhu cầu gia hạn, khu vực đã cấp giấy phép thăm dò nhưng hết hạn, không có nhu cầu gia hạn, trữ lượng thấp và giáp biển để tránh làm ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường biển và thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Trong quá trình làm việc với các bộ, ngành Trung ương và Chính phủ cũng như tham gia thẩm định, góp ý điều chỉnh Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản nhóm I thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng cũng đề nghị, kiến nghị rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo hướng đồng bộ, linh hoạt, khắc phục chồng lấn, đồng thời bảo đảm hiệu quả khai thác tài nguyên, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và quyền lợi của người dân.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên, việc điều chỉnh cần đặt trong tổng thể phát triển chung, bảo đảm không làm ảnh hưởng đến các dự án hạ tầng và đời sống người dân.
Không chỉ dừng ở việc thu hẹp diện tích, địa phương cũng đề xuất điều chỉnh cách tiếp cận quy hoạch theo hướng thực chất hơn, ưu tiên loại bỏ các khu vực không còn giá trị khai thác, đồng thời cho phép chủ động triển khai các dự án hạ tầng, dự án phục vụ lợi ích quốc gia và công trình công cộng trong vùng quy hoạch khoáng sản trên cơ sở đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế và tác động tài nguyên.
Việc điều chỉnh quy hoạch cũng cần ưu tiên đưa ra khỏi quy hoạch khoáng sản các khu dân cư, đô thị, đất quốc phòng – an ninh, khu vực không có quặng hoặc phân bố không hiệu quả, cũng như các công trình hạ tầng thiết yếu, dự án trọng điểm. Đáng chú ý, tỉnh kiến nghị cho phép đưa vào sử dụng ngay quỹ đất sau khai thác và hoàn thổ, không phải chờ đến kỳ điều chỉnh quy hoạch tiếp theo, nhằm tránh lãng phí nguồn lực đất đai.
Ở khâu chế biến, việc điều chỉnh quy hoạch đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển công nghiệp và kiểm soát tài nguyên. Theo đề xuất của địa phương, việc giữ nguyên 8 cụm nhà máy alumin (chỉ điều chỉnh diện tích và thăm dò đánh giá trữ lượng bổ sung đối với diện tích chưa được thăm dò) theo Quy hoạch 866 là phù hợp với quy hoạch tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, không nhằm mở rộng ồ ạt mà để bảo đảm tính liên kết của chuỗi sản xuất bô xít – alumin – nhôm.
Đi kèm với đó là yêu cầu điều chỉnh lại quy hoạch vùng nguyên liệu theo hướng tinh gọn, chỉ giữ lại các khu vực có quặng hiệu quả, tránh tình trạng đưa vào quy hoạch cả những diện tích không có khả năng khai thác. Thực tế, nhiều dự án alumin đã hoàn tất thẩm định nhưng đang tạm dừng phê duyệt chủ trương, cho thấy vướng mắc không chỉ nằm ở quy hoạch mà còn ở cơ chế triển khai.
Bên cạnh đó, tỉnh đề nghị điều chỉnh định hướng giai đoạn 2025–2030 theo hướng mở rộng, đề xuất đầu tư thêm từ 2 đến 4 nhà máy luyện nhôm và 2 đến 3 nhà máy chế biến sâu titan (zircon siêu mịn, xỉ titan, rutil nhân tạo)… theo công suất thiết kế phù hợp với giai đoạn hiện nay. Những kiến nghị này nhằm phù hợp với quan điểm, mục tiêu tăng trưởng 2 con số như Nghị quyết của Trung ương đề ra và phù hợp với quy hoạch tỉnh Lâm Đồng.
Đặc biệt, UBND tỉnh Lâm Đồng đề nghị bổ sung cơ chế để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, cho phép thực hiện các thủ tục hành chính về chuyển mục đích sử dụng đất, xây dựng công trình trong các khu dân cư hiện hữu tại khu vực quy hoạch khoáng sản và khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia. Điều này nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, tránh tình trạng đất bị “vướng” kéo dài.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Lê Trọng Yên nhấn mạnh: “Mục tiêu cuối cùng của mọi điều chỉnh quy hoạch phải là phục vụ Nhân dân. Ở Lâm Đồng, điều đó có nghĩa là trả lại quyền sử dụng đất cho người dân, cho phép xây dựng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất; địa phương triển khai trường học, trạm y tế, khu dân cư, khu công nghiệp và các dự án năng lượng sạch… Đây là những thứ trực tiếp nâng cao chất lượng sống cho người dân trên địa bàn”.
Những nỗ lực rà soát, kiến nghị từ thực tiễn cho thấy Lâm Đồng đang quyết liệt, chủ động tháo gỡ những “điểm nghẽn” đã tồn tại qua nhiều năm. Tuy nhiên, để những nỗ lực này đi đến kết quả cuối cùng, cần có sự đồng hành và cơ chế linh hoạt hơn từ các bộ, ngành Trung ương, nhằm xử lý dứt điểm những điểm chồng lấn kéo dài.
Khi những vướng mắc từng bước được tháo gỡ, việc điều chỉnh quy hoạch không chỉ dừng lại ở những đường ranh trên bản đồ, mà mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có. Khi đất đai được sử dụng đúng với giá trị thực, những khu vực từng “bị kẹt” trong quy hoạch cũng có thêm cơ hội chuyển mình, từng bước trở thành dư địa phát triển mới cho Lâm Đồng trong thời gian tới.
