Xe buýt là loại hình GTCC mà người dân cần ý thức sử dụng nhiều hơn. Ảnh: T.A

Sau nhiều năm gia tăng liên tục số người sử dụng xe buýt hoặc chí ít cũng “giữ sản lượng vận chuyển ổn định” và “đảm bảo chi tiêu” thì năm 2016, lần đầu tiên các thông tin về việc sụt giảm lượng hành khách xe buýt ở cả Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh xuất hiện. Theo TS. Nguyễn Hữu Đức, trong bối cảnh như vậy thì việc kích cầu gia tăng hành khách với xe buýt là hết sức cần thiết, nhất là khi đây là giải pháp quan trọng trong nhóm giải pháp về phát triển GTCC, hạn chế phương tiện cá nhân, góp phần giải quyết tình trạng ùn tắc ở các TP lớn.

Gửi xe cá nhân và đi xe công cộng

Đây là biện pháp mang tên P&R (Park and Ride) có thể dịch là Gửi xe cá nhân và Đi xe công cộng. Trên thế giới, giải pháp Gửi và Đi này được áp dụng khá rộng rãi với quy mô từ bé đến lớn và áp dụng không chỉ cho GTCC TP mà cả giao thông nói chung. Thông thường gần sân bay hay ga tàu hỏa, người ta bố trí chỗ gửi xe, có khi lên đến hàng ngàn chiếc ô tô. Ở Việt Nam giải pháp này bước đầu đã được giới thiệu thực tế ở Bình Dương và hoàn toàn có thể áp dụng ở các TP lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Trong đó, giao những diện tích đất cho chính đơn vị vận hành xe buýt để làm việc Gửi và Đi một cách trọn gói. Cũng có thể liên kết với những đơn vị thích hợp hoặc kết hợp với các nhà dân gần điểm dừng để thực hiện.

Tăng khả năng tiếp cận xe buýt vào các ngõ ngách sâu và trong khu đô thị

Theo Chuyên gia tư vấn cao cấp dự án JICA, giải pháp tiếp theo cần tính đến là tăng cường tiếp cận xe buýt, đặc biệt là vào các ngõ ngách sâu, trong lòng đô thị bởi đây cũng chính là 2 nhóm đối tượng khó khăn trong tiếp cận dịch vụ GTCC.

“Khi nghiên cứu việc giảm phương tiện cá nhân, tiến tới hạn chế sử dụng xe máy, một trong những câu hỏi khó trả lời là nếu cấm xe máy, thì người dân trong các ngõ sâu đi lại thế nào. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng như các đô thị Việt Nam có rất nhiều ngõ ngách. Vì vậy, nếu được bố trí chỗ giữ xe an toàn (xe đạp, xe máy hoặc xe cá nhân khác) đến điểm gần xe buýt thì người dân hoàn toàn có thể gửi xe, sử dụng xe buýt, sau khi xong việc lại quay về nhận xe của mình. Như vậy, giải pháp Gửi và Đi cũng là giải pháp để giải quyết, thu hút người tham gia giao thông từ các ngõ, ngách sâu sử dụng xe buýt. Với số lượng người dân không nhỏ, đây sẽ là một nguồn khách đáng kể cho GTCC và phạm vi lưu hành của phương tiện cá nhân lúc bấy giờ sẽ gọn lại hợp lý.” TS. Nguyễn Hữu Đức chia sẻ.

Tương tự, đối với các khu đô thị mô hình Gửi và Đi trước mắt cũng rất hợp lý để áp dụng. Về dài hơi, các TP lớn cần khẩn trương áp dụng “mô hình phát triển đô thị gắn với các đầu mối GTCC” (TOD), lấy GTCC làm trọng tâm, lúc đó đương nhiên người dân sẽ tự nguyện sử dụng xe buýt vì tính thuận tiện, an toàn của nó khi di chuyển.

Giao thông công cộng không chỉ dành cho tầng lớp thu nhập thấp

Bên cạnh các nhóm giải pháp về bản lĩnh của các nhà chức trách; áp dụng biện pháp kinh tế trong việc hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân; trách nhiệm xã hội trong việc sử dụng phương tiện công cộng; trợ giá cho người đi xe buýt và ưu tiên cho người đi bộ thì giải pháp được đánh giá rất quan trọng và dễ làm hơn đó là nâng cao nhận thức, tuyên truyền.

“Bài học lớn của Thế giới cho thấy một trong những việc đầu tiên cần làm trong chính sách ưu tiên GTCC chung của TP là khuyến khích người dân thay đổi suy nghĩ. Khi đánh giá về GTCC nếu ta thay vì đứng ở vị trí của người sử dụng xe máy hay ô tô riêng, hãy thử đứng trên phương tiện của người sử dụng xe buýt để xem xét. Nếu bạn là người sử dụng phương tiện này thì chắc hẳn bạn sẽ chẳng phàn nàn nếu TP thực hiện các chính sách để xe buýt được vận hành thông suốt hơn. Một điều quan trọng nữa là phải làm thay đổi quan niệm “GTCC chỉ dành cho tầng lớp thu nhập thấp”. Bởi tại những nước tiên tiến như Nhật, Anh hay Singapore các nguyên thủ quốc gia cũng vẫn sử dụng GTCC. Đây là giải pháp truyền thông, nâng cao nhận thức người dân mà các cơ quan làm tuyên truyền cần kiên trì thực hiện”. Chuyên gia cao cấp dự án JICA hiến kế.

Tuấn Anh