(Thanh tra) - Chỉ cần ăn thêm 20g chất đạm một ngày (tương đương một lạng thịt lợn nạc), thì cũng phải mất 6 ngày sau cơ thể mới lập lại được sự cân bằng ni tơ cho sự tăng thêm đó...
Sao lại gọi là ăn Tết?
Khái niệm “ăn Tết” đã hình thành từ xa xưa. Có thể nhắc đến “lời tiên tri” phê phán hóm hỉnh “số cô không giầu thì nghèo, ngày 30 Tết thịt treo trong nhà!”. Hay câu “đói ngày giỗ cha, no 3 ngày Tết” - một câu nói thể hiện sự tập trung cao độ cho việc đón khách, tiếp khách (trả nghĩa) trong ngày giỗ và thể hiện sự ăn uống đầy đủ, thậm chí dư thừa trong những ngày Tết của dân ta…
Ngày nay, nhu cầu đón Tết, vui xuân có những thay đổi đáng kể, vấn đề ăn trong ngày Tết không còn là điều tối quan trọng nữa, nhiều cơ quan, xí nghiệp không phải lo chia thịt, chia gạo cho nhân viên, các nguồn lương thực, thực phẩm từ thành phố đến nông thôn cũng đa dạng, phong phú hơn trước rất nhiều. Có những món trước đây chỉ thấy trong dịp Tết như bánh chưng loại to thì nay muốn ăn ngày nào cũng có thể mua được. Thậm chí rất nhiều loại hàng hóa, lương thực, thực phẩm của nước ngoài nay muốn ăn đều có thể mua được tại các siêu thị ở các thành phố hoặc các chợ nông thôn… Chính vì vậy, việc ăn Tết quá to, quá nhiều so với ngày thường là một vấn đề đáng được quan tâm.
Có phải “ăn vào người chứ có mất đi đâu”?
Nếu xét về góc độ tài chính, ngày Tết vẫn là những ngày hầu hết mọi gia đình chi phí rất nhiều cho các loại đồ uống, bánh mứt kẹo, thực phẩm… tăng hơn hẳn ngày thường về số lượng, chủng loại và chất lượng. Nếu về thăm một vùng quê nào đó vào những ngày giáp Tết, ta dễ dàng nhận thấy không khí chuẩn bị Tết như rửa lá dong, gói bánh chưng hay mổ bò, mổ trâu, giết lợn… Khi đi thăm hỏi, chúc Tết các gia đình trong thành phố trong những ngày Tết, ta dễ dàng nhận thấy những gương mặt đỏ bừng, những chai rượu đang uống dở hay hàng đống vỏ bia chai, bia lon nơi góc nhà, ngoài sân mà chủ nhân của nó không cố tình giấu giếm.
Khi được khuyên hãy tiết kiệm, hay đừng "no dồn, đói góp” cũng đã có những ý kiến biện minh rằng “ăn vào người chứ có mất đi đâu!” Thực ra thì không phải vậy! Khoa học đã chứng minh được rằng không phải cứ ăn vào bao nhiêu là cơ thể sẽ tiêu hóa, hấp thụ được bấy nhiêu. Khi đã hấp thu rồi thì không phải cứ hấp thu được bao nhiêu thì sẽ sử dụng được từng ấy. Ví dụ: một ngày, một người thường chỉ cần 1,2 mg B1, 1,8 mg B2 và 75 mg vitamin C là đủ, nếu ăn (hoặc uống) vào nhiều thì cơ thể cũng lại thải ra ngoài theo nước tiểu mà thôi. Hoặc như đối với protein (chất đạm), bình thường một người lớn cần từ 1g/kg thể trọng ( khoảng 60g với người nặng 60 kg)- cơ thể sẽ tạo ra một hệ cân bằng (chỉ tiêu hao bằng chừng ấy, không thừa cũng không thiếu). Nhưng chỉ cần ăn thêm 20g chất đạm một ngày (tương đương một lạng thịt lợn nạc), thì cũng phải mất 6 ngày sau cơ thể mới lập lại được sự cân bằng ni tơ cho sự tăng thêm đó. Do đó trong mấy ngày Tết, dù ta có ăn tăng thêm nhiều chất đạm bao nhiêu thì cơ thể cũng không hấp thu thêm được là bao.
Không nên ăn nhiều, cũng đừng quá chén!
Nếu ăn một cái Tết linh đình thì không chỉ đơn thuần là lãng phí về tài chính, mà còn ảnh hưởng không tốt đối với sức khỏe. Trước đây Hải Thượng Lãn Ông đã từng viết: “Có câu tham thực cực thân, bệnh từng khẩu nhập ta cần phải kiêng, muốn cho ngũ tạng được yên, bớt ăn mấy miếng nhịn thèm hơn đau”. Hay một câu khác “Chết vì bội thực cũng nhiều, ngờ đâu lại có người nghèo chết no”. Trong một số tài liệu y học hiện đại cũng đã nêu một trong những nguyên nhân gây nên viêm tụy cấp (một bệnh có tỷ lệ tử vong khá cao) là ăn một bữa ăn thịnh soạn! Đối với người già và những người bị bệnh tim mạch không nên ăn quá no, quá nhiều những thức ăn khó tiêu, nhất là vào buổi tối vì khi ấy dạ dầy căng to, đẩy cơ hoành lên chèn ép vào tim, tim làm việc nhiều trong tình trạng ấy dễ xảy ra tai biến nguy hiểm.
Đối với rượu bia, cần đề phòng rượu bia giả, nhái nhãn mác, chất lượng không được kiểm duyệt, không rõ nguồn gốc xuất xứ. Nhưng với rượu thật, bia xịn thì cũng chỉ nên uống trong một chừng mực nhất định. Khác với thức ăn thường, khi uống rượu, cơ thể không phải “tiêu hóa rượu” mà rượu được hấp thu rất nhanh - khi xuống đến đoạn đầu của ruột non- 80% rượu đã được hấp thu vào máu, đến các tổ chức, kích thích hệ thần kinh, hô hấp, tim mạch. Nếu uống nhiều sẽ gây nên hiện tượng “tửu nhập ngôn xuất” và đôi khi tửu nhập nhưng không chỉ có ngôn xuất mà cả thức ăn cũng “xuất” theo (nôn mửa), chưa kể đến những phát sinh nguy hiểm như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim hay là những tai nạn giao thông khi đi ra đường sau khi uống bia, rượu.
Để hạn chế các vấn đề về tiêu hoá trong dịp Tết, sữa chua là một lựa chọn lý tưởng. Sữa chua bổ sung men vi sinh, giúp hỗ trợ sức khoẻ hệ tiêu hoá, đẩy nhanh quá trình chuyển hoá chất béo, giải thoát hệ tiêu hoá khỏi tình trạng quá tải thường thấy dịp Tết. Ngoài ra, các dưỡng chất có trong sữa chua thường ở dạng dễ hấp thu, tiếp sức cho cơ thể tái tạo và bổ sung năng lượng. Đặc biệt trên thị trường hiện nay còn có loại sữa chua Vinamilk Probi bổ sung hàng tỷ lợi khuẩn, không chỉ hỗ trợ miễn dịch đường ruột mà còn tăng sức đề kháng cơ thể. Đối với trẻ em cần chú ý bổ sung chất xơ cho hệ tiêu hoá non nớt của trẻ. Chất xơ thông thường có thể tìm thấy trong các loại trái cây, rau củ, hoặc dưới dạng chất xơ hoà tan prebiotics có trong sữa chua Vinamilk Susu.
| Cần chú ý đề phòng ngộ độc thức ăn! Ngày Tết cũng là những ngày hay xảy ra ngộ độc thức ăn. Những món ăn chế biến sẵn như giò chả, bánh chưng, chè kho, thịt đông, mứt kẹo rất dễ bị ôi thiu, hư hỏng, nhất là gặp phải trời nồm. Ngộ độc có thể do thức ăn bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh (chẳng hạn như bị nhiễm vi khuẩn samonella, E.Coli), các loại vi sinh vật gây bệnh truyền từ súc vật sang người: Các loại giun sán, lao… Ngộ độc cũng có thể do nấm mốc (vi nấm) và độc tố của nó (chẳng hạn thực phẩm bị nhiễm nấm A. Flavus có độc tố aflatoxin, do thức ăn bị biến chất (chẳng hạn do mỡ bị ôi khét sinh ra nhiều perocid)), do bản thân thức ăn có độc (ví dụ như ăn phải nấm độc lẫn vào nấm ăn thu hái ngoài tự nhiên) hay do những chất hóa học dùng tùy tiện trong quá trình chế biến, bảo quản thức ăn và các hóa chất bảo vệ thực vật lẫn trong rau, củ, quả, trong hải sản đông lạnh… Để phòng chống ngộ độc thức ăn có hiệu quả, cần loại bỏ thói quen mua dự trữ quá nhiều thực phẩm trước Tết, vì hiện nay gần như các loại thực phẩm, rau, củ, quả đều được bầy bán ngay từ ngày mùng 1 Tết. Đối với những loại thức ăn nguội, chế biến sẵn như đầu giò, góc bánh chưng, các món xôi, nộm, dưa muối…cần được kiểm tra cẩn thận trước khi dùng, nếu nghi ngờ có các dấu hiệu ôi thiu, hư hỏng thì cần loại bỏ ngay, không nên tiếc. Ngoài ra, bát đĩa, cốc chén, thìa dĩa, xoong nồi trong ngày Tết thường dính nhiều dầu mỡ, đường mật, cần được rửa sạch sẽ bằng nước ấm, nước chuyên dụng và để nơi khô ráo tránh bụi, ẩm mốc, chuột bọ… |
PGS.TS.BS. Trần Đình Toán
