Người dân bản Cứu Táng tập trung nghe cán bộ công an xã Nậm Nèn phổ biến thủ đoạn của tội phạm mua bán người. Ảnh: bocongan.gov.vn

Tại Điện Biên - địa bàn miền núi biên giới trọng điểm, bên cạnh các biện pháp đấu tranh trực diện, bóc gỡ thành công nhiều đường dây tội phạm có tổ chức của lực lượng chức năng, công tác tuyên truyền phòng ngừa từ sớm, từ xa đang được xác định là giải pháp mang tính căn cơ, chiến lược.

Nhận diện cạm bẫy trên không gian số

Sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội đã và đang mang lại nhiều giá trị tích cực, song hệ sinh thái số này cũng tạo ra những “khoảng trống” để tội phạm mua bán người triệt để lợi dụng.

Khác với phương thức tiếp cận, dụ dỗ trực tiếp mang tính truyền thống, các đối tượng phạm tội hiện nay sử dụng triệt để không gian mạng như Facebook, Telegram… để giăng những “chiếc bẫy” vô hình.

Mục tiêu mà các tổ chức tội phạm nhắm tới phần lớn là thanh thiếu niên, những người chưa có việc làm ổn định. Đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới.

Dưới vỏ bọc là những cá nhân thành đạt hoặc các nhà tuyển dụng uy tín, chúng liên tục đăng tải các thông tin tìm kiếm lao động đi làm việc tại nước ngoài với lời hứa hẹn về “việc nhẹ, lương cao” cùng mức thu nhập hấp dẫn.

Khi nạn nhân sập bẫy, các đối tượng lập tức hướng dẫn gửi ảnh, cung cấp thông tin để làm hộ chiếu, đặt vé máy bay; sau đó, tổ chức đưa nạn nhân bay sang Thái Lan rồi đi đường bộ hoặc bay thẳng sang Myanmar, đồng thời cung cấp ảnh nhận dạng để đồng bọn đón, đưa đến các công ty lừa đảo.

Tại đây, nạn nhân bị ép ký hợp đồng và thực hiện các hành vi lừa đảo trên mạng xã hội. Nếu không hoàn thành chỉ tiêu, họ bị bắt nhốt vào phòng riêng có người canh gác, bỏ đói, ép ký giấy bán sang công ty khác; đồng thời, yêu cầu người thân ở Việt Nam phải chuyển một số tiền lớn để chuộc.

Sự liều lĩnh, tính chất có tổ chức và mức độ xuyên quốc gia của loại tội phạm này đã bị “bóc trần” qua các chuyên án lớn do Công an tỉnh Điện Biên đã triệt phá.

Điển hình, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 5 đối tượng về các hành vi mua bán người, mua bán người dưới 16 tuổi và cưỡng đoạt tài sản, đồng thời giải cứu an toàn 9 nạn nhân.  

Đây là đường dây tội phạm liên tỉnh, xuyên quốc gia do Mào Văn Lâm (SN 2008), Lò Đại Nam (SN 2009) cùng trú tại xã Tủa Chùa; Bùi Hoàng Hiệp (SN 2006) ở Phú Thọ; Hồ Thị Kim Oanh (SN 1984) ở Hà Nội và Vũ Việt Anh (SN 1985) ở Hải Phòng cầm đầu, móc nối chặt chẽ với các đối tượng người Trung Quốc hoạt động tại Myanmar và Lào.

Kết quả điều tra cho thấy, sau khi tuyển được người, các đối tượng đưa nạn nhân đến một văn phòng tuyển dụng trá hình tại Hà Nội, tổ chức ăn ở, làm hộ chiếu, mua vé máy bay đưa sang Thái Lan, sau đó tiếp tục đưa sang Myanmar.

Tại đây, nạn nhân bị giao cho các công ty do người Trung Quốc quản lý, ép buộc tham gia các hoạt động lừa đảo trên không gian mạng. Những người không chấp hành hoặc có ý định bỏ trốn bị đe dọa, đánh đập, cưỡng ép gọi điện về gia đình yêu cầu tiền chuộc lên tới 250 triệu đồng/người, hoặc bị bán tiếp như một món hàng.

Với sự vào cuộc đồng bộ, nghiêm minh, chỉ tính riêng từ tháng 3 đến tháng 6/2026, Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên đã đưa ra xét xử 4 vụ án mua bán người với 11 bị cáo. Trong đó, mức án cao nhất được tuyên lên tới 20 năm tù, là bản án thích đáng cho loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm này.

Đối tượng trong vụ án mua bán người, mua bán người dưới 16 tuổi và cưỡng đoạt tài sản tại Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Điện Biên. Ảnh: congan.dienbien.gov.vn

Bám sát cơ sở, lấy phòng ngừa làm trọng tâm

Trước diễn biến phức tạp của tội phạm mua bán người, tỉnh Điện Biên xác định công tác phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, từ xa là yếu tố then chốt.

Bám sát Chương trình phòng, chống mua bán người của Chính phủ, địa phương đã ban hành nhiều kế hoạch triển khai, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành, tổ chức đoàn thể.

Mục tiêu cốt lõi là xây dựng một thế trận an ninh Nhân dân vững chắc; lồng ghép đồng bộ nhiệm vụ đấu tranh phòng, chống tội phạm với các chương trình quốc gia về giảm nghèo, giải quyết việc làm, bảo vệ trẻ em và phát triển kinh tế - xã hội tại các địa bàn trọng điểm.

Sự chuyển biến trong chiến lược phòng ngừa được thể hiện rõ qua việc đổi mới công tác tuyên truyền, hướng mạnh về cơ sở, đặc biệt là các địa bàn vùng cao, biên giới. Thay vì tiếp cận chung chung, lực lượng chức năng đã trực tiếp bám bản, bám làng, sử dụng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu để phổ biến pháp luật cho đồng bào.

Xã Nậm Nèn là một điểm sáng trong việc duy trì hiệu quả mô hình tuyên truyền tại cơ sở. Với địa bàn rộng, dân số gần 7.100 người, công tác phòng ngừa luôn được chính quyền xã đặt lên hàng đầu.

Điển hình mới đây, lực lượng công an xã đã tổ chức tuyên truyền trực tiếp tại Cứu Táng và Lùng Thàng 1 - hai bản cách trung tâm xã từ 10 - 12km. Đây là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Mông; riêng bản Lùng Thàng 1 có tới hơn 80% trong tổng số 78 hộ là hộ nghèo và cận nghèo.

Tại các buổi sinh hoạt, cán bộ Công an không chỉ phổ biến quy định pháp luật mà còn thông tin chi tiết về phương thức, thủ đoạn tội phạm thường sử dụng như môi giới việc làm, dụ dỗ xuất khẩu lao động trái phép, môi giới hôn nhân hay lừa đảo qua mạng xã hội.

Bên cạnh đó, lực lượng chức năng tận tình hướng dẫn người dân kỹ năng nhận diện, phòng tránh cạm bẫy, chủ động bảo vệ bản thân và gia đình; đồng thời vận động bà con tích cực tham gia phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, kịp thời tố giác các hành vi vi phạm.

Song song với lực lượng nòng cốt, vai trò của chính quyền cơ sở, già làng, trưởng bản và người có uy tín được phát huy tối đa. Sự am hiểu địa bàn, phong tục tập quán giúp họ trở thành cầu nối quan trọng, kịp thời phát hiện và cảnh báo những dấu hiệu nghi vấn.

Cùng với đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp trong tỉnh tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong ứng dụng chuyển đổi số trong truyền thông bằng các bản tin AI, website thi trực tuyến và sản phẩm bằng tiếng dân tộc thiểu số.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, các cấp Hội duy trì hiệu quả 31 mô hình, câu lạc bộ phòng, chống mua bán người và phòng, chống tội phạm với trên 1.000 thành viên, quản lý 19 hòm thư tố giác.

Hơn thế nữa, các nguồn lực từ Dự án 8, Quỹ Phụ nữ phát triển và các tổ chức phi chính phủ đã được huy động tối đa để hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề, tư vấn pháp lý và hỗ trợ tâm lý, giúp nạn nhân bị mua bán tái hòa nhập cộng đồng bền vững.

Cuộc chiến đẩy lùi tội phạm mua bán người đòi hỏi sự bền bỉ, liên tục và sự vào cuộc của toàn xã hội. Khi công tác tuyên truyền được thực hiện thường xuyên, sự phối hợp giữa lực lượng Công an và Nhân dân ngày càng thắt chặt và khi mỗi người dân được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật, một “lá chắn” vững chắc sẽ được dựng lên, góp phần bảo vệ sự bình yên cho từng bản làng và triệt tiêu mầm mống tội phạm ngay từ cơ sở.