Bác sĩ Trần Thị Trà Phương khuyên nên ưu tiên rau xanh trong bữa ăn ngày Tết để trung hòa lượng chất béo và hỗ trợ tiêu hóa. Ảnh: Thái Minh

+ Thưa bác sĩ, kỳ nghỉ Tết Bính Ngọ 2026 kéo dài kết hợp với việc di chuyển liên tục (về quê, du lịch) thường khiến trẻ nhỏ và học sinh phổ thông rơi vào tình trạng “ăn ngủ không điều độ”. Dưới góc độ chuyên gia dinh dưỡng, bà đánh giá thế nào về những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn như rối loạn tiêu hóa, sụt cân hoặc tăng cân mất kiểm soát khi nhịp sinh học bị đảo lộn đột ngột như vậy?

- Kỳ nghỉ Tết kéo dài và việc thay đổi môi trường sống khi về quê hay đi du lịch thực sự là một "thử thách" đối với hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch còn non nớt của trẻ. Khi nhịp sinh học bị đảo lộn do ngủ muộn hơn, dậy muộn hơn và ăn uống không theo giờ giấc cố định, cơ thể trẻ sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi sinh lý.

Dưới góc độ chuyên môn, tôi lo ngại nhất là tình trạng rối loạn tiêu hóa. Việc ăn quá nhiều thực phẩm giàu đạm, chất béo nhưng lại thiếu chất xơ từ rau xanh trong các bữa tiệc tất niên dễ dẫn đến táo bón hoặc đầy hơi. Ngược lại, việc ăn uống tại các điểm dừng chân khi di chuyển không đảm bảo vệ sinh có thể gây tiêu chảy cấp.

Đặc biệt, với trẻ có cơ địa dễ tăng cân, việc tiêu thụ thực phẩm năng lượng rỗng liên tục sẽ gây tăng cân mất kiểm soát chỉ sau 1 đến 2 tuần. Với trẻ nhỏ hơn, việc bỏ bữa chính để ăn vặt lại dẫn đến sụt cân, thiếu hụt vi chất, khiến trẻ uể oải, kém tập trung khi quay lại trường học sau Tết.

+ Trong thực tế thăm khám, nhiều phụ huynh thường có tâm lý “thả cửa” cho con ăn uống bánh mứt kẹo, nước ngọt hoặc bỏ bữa chính để ăn vặt trong ngày Tết. Bác sĩ có thể phân tích rõ hơn nguyên nhân tại sao sự thay đổi môi trường sống và tâm lý "nuông chiều" này lại dễ dẫn đến các bệnh lý cấp tính ở trẻ và những nhóm thực phẩm nào bà đặc biệt lưu ý cha mẹ cần phải kiểm soát chặt chẽ, nhất là dịp Tết Bính Ngọ này?

- Tâm lý "cả năm có mấy ngày Tết" khiến nhiều cha mẹ nới lỏng các quy tắc sinh hoạt. Sự nuông chiều này vô tình tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc quá mức với nhóm thực phẩm nhiều đường và chất bảo quản (bánh mứt, nước ngọt có ga). Đường tinh luyện làm ức chế hệ miễn dịch và gây ra những cơn "đỉnh đường huyết", khiến trẻ hưng phấn quá mức rồi lại mệt mỏi nhanh chóng.

Sự thay đổi môi trường sống, từ nguồn nước đến cách chế biến thực phẩm lạ lẫm tại địa phương, kết hợp với hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng do ăn đồ ngọt, chính là "ngòi nổ" cho các bệnh lý cấp tính như viêm dạ dày cấp, dị ứng thực phẩm hoặc nhiễm trùng đường ruột.

Dịp Tết Bính Ngọ này, tôi đặc biệt lưu ý cha mẹ cần kiểm soát chặt chẽ 3 nhóm sau:

Một là, nước giải khát có ga và nước ngọt đóng chai: Kẻ thù của răng miệng và hệ tiêu hóa.

Hai là, thực phẩm chế biến sẵn (giò chả, lạp xưởng, thịt xông khói): Chứa hàm lượng muối và chất bảo quản cao, không tốt cho thận và huyết áp của trẻ.

Ba là, các loại hạt nhỏ (hạt dưa, hạt hướng dương): Rất dễ gây sặc, hóc dị vật đường thở, đây là một trong những tai nạn cấp cứu thường gặp trong ngày Tết.

Bác sĩ Trần Thị Trà Phương là một trong số ít chuyên gia của Việt Nam nhận được chứng chỉ SCOPE – chứng chỉ uy tín, duy nhất do Liên đoàn Béo phì Thế giới cấp, khẳng định năng lực trong tư vấn, điều trị béo phì và dinh dưỡng lâm sàng. Ảnh: NVCC

+ Để các em học sinh có một kỳ nghỉ Tết Bính Ngọ vui vẻ nhưng vẫn đảm bảo nền tảng thể lực tốt nhất khi quay lại trường học, bác sĩ có lời khuyên cụ thể nào về quy tắc “bàn ăn an toàn”? Đặc biệt, với những gia đình thường xuyên di chuyển, làm thế nào để duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và phòng tránh ngộ độc thực phẩm hiệu quả giữa bối cảnh thực phẩm ngày Tết vô cùng phong phú và khó kiểm soát?

- Để vừa vui chơi vừa khỏe mạnh, tôi khuyến nghị phụ huynh áp dụng quy tắc "Bàn ăn 3 đúng": Đúng giờ - Đúng đủ - Đúng cách.

Thứ nhất, cần duy trì "khung giờ vàng": Dù đi chơi, hãy cố gắng giữ bữa sáng và bữa tối gần với giờ sinh hoạt ngày thường nhất có thể.

Thứ hai, ưu tiên thực phẩm tươi: Nếu di chuyển xa, cha mẹ nên chuẩn bị sẵn một "hộp tiếp tế" gồm sữa tươi, trái cây dễ bóc vỏ (cam, chuối) và nước lọc thay vì mua đồ ăn vặt dọc đường.

Thứ ba, quy tắc bàn ăn an toàn: Hãy thực hiện "ăn chín, uống sôi". Với thực phẩm ngày Tết như bánh chưng, thịt đông, cần được bảo quản trong tủ lạnh và hâm nóng kỹ trước khi cho trẻ ăn để tránh nhiễm khuẩn.

Một mẹo nhỏ là luôn ưu tiên rau xanh trong mỗi bữa tiệc. Một đĩa rau luộc hoặc salad đơn giản sẽ giúp trung hòa lượng chất béo và hỗ trợ tiêu hóa rất tốt. Cuối cùng, đừng quên nhắc trẻ uống đủ nước lọc. Một cơ thể đủ nước sẽ giúp trẻ tỉnh táo và tràn đầy năng lượng để bắt đầu kỳ học mới với tâm thế tốt nhất.

Chúc các gia đình và các em học sinh có một Tết Bính Ngọ và một năm mới an khang và khỏe mạnh!