Hiện trạng KCN Lai Vu. Ảnh: Thế Lữ

Từ khi được bàn giao mặt bằng, Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (Vinashin) đã triển khai thi công hạ tầng song tiến độ dự án rất chậm do ảnh hưởng của suy thoái kinh tế thế giới, khủng hoảng tài chính của Vinashin và sự ngăn cản của một bộ phận nhân dân xã Lai Vu. 

Năm 2010, Chính phủ tái cơ cấu Vinashin, chuyển giao nguyên hiện trạng KCN tàu thủy Lai Vu sang Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN). Cũng trong năm 2010, Thủ tướng Chính phủ cho phép đổi tên thành KCN Lai Vu với công năng là KCN đa năng. 

Mức giá bồi thường đất nông nghiệp với tổng số tiền bồi thường hỗ trợ cho mỗi m2 đất hạng 1 là 36.850 đồng/m2, hạng 2 là 34.350 đồng/m2. Đây là mức giá cao nhất được áp dụng tại thời điểm năm 2004 và cao nhất so với các dự án trên địa bàn tỉnh. Ngoài ra, tỉnh và chủ đầu tư còn hỗ trợ 1 triệu đồng/học viên để đào tạo nghề cho các lao động xã… Tổng số tiền Vinashin phải chi trả cho 1.154 hộ dân gần 78 tỉ 400 triệu đồng. Trong đó, 838 hộ dân đã nhận (chiếm 72,61%), còn 316 hộ chưa nhận (chiếm 27,39%). Tổng số tiền đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) của các hộ dân chưa nhận là 20,436 tỉ đồng. Khoản tiền này Cty TNHH MTV Lai Vu đã chuyển vào tài khoản của Ban GPMB huyện Kim Thành.
 

Năm 2004, một số công dân xã Lai Vu có đơn gửi UBND tỉnh khiếu nại về việc không dân chủ trong công tác đền bù GPMB, không đồng ý với mức giá đền bù hỗ trợ. UBND tỉnh Hải Dương lập đoàn thanh tra liên ngành và có kết luận: “Việc thực hiện của các cấp, ngành bảo đảm dân chủ công khai đúng pháp luật; đơn giá bồi thường, hỗ trợ thực hiện đúng Nghị định số 22/1998/NĐ-CP của Chính phủ…”.  

Không đồng tình với kết luận của Thanh tra tỉnh, người dân khiếu nại lên T.Ư. 

Năm 2005, Thanh tra Chính phủ lập đoàn thanh tra liên ngành làm rõ nội dung đơn thư. 

Năm 2006, Thanh tra Chính phủ cùng UBND tỉnh tổ chức đối thoại và công bố kết luận thanh tra. 

Nội dung tố cáo UBND các cấp của tỉnh Hải Dương thu hồi 212,89m2 đất vi phạm Luật Đất đai năm 2003 và Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ là không có cơ sở pháp lý… 

Theo Luật Đất đai năm 1993 và Luật Sửa đổi bổ sung một số  điều của Luật Đất đai ban hành năm 2001, UBND tỉnh Hải Dương có thẩm quyền ra Quyết định số 116/QĐ-UB ngày 12/1/2004 (do ông Hoàng Bình, Phó Chủ tịch UBND tỉnh ký) về việc cho Ban Quản lý Dự án cụm Công nghiệp tàu thủy Hải Dương thuê đất. Trong đó, tại Điều 1 có ghi “thu hồi 2.128.956m2 đất do các hộ gia đình và UBND xã Lai Vu đang quản lý sử dụng…”. Do vậy, Quyết định số 116/QĐ-UB là quyết định “thu hồi” và “cho thuê” đất. Nội dung tố cáo UBND tỉnh không có quyết định thu hồi đất nhưng cho thuê đất là không có cơ sở pháp lý.

Theo Luật Đất đai 1993 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số  điều của Luật Đất đai ban hành năm 2001 và Nghị  định số 22/1998/NĐ-CP không quy định khi Nhà  nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích lợi ích công cộng phải có quyết định thu hồi đất từng thửa, từng hộ; nên Quyết định số 116/QĐ-UB ngày 12/1/2004 của UBND tỉnh không ghi chi tiết thu hồi đất đến từng hộ, từng thửa. Vì vậy, UBND huyện Kim Thành khi tiến hành GPMB không ra quyết định thu hồi đất đến từng hộ, từng thửa. Việc ra quyết định thu hồi đất đến từng thửa, từng hộ được quy định tại Luật Đất đai năm 2003 chỉ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2004. Do vậy, nội dung tố cáo UBND huyện Kim Thành không có quyết định thu hồi đất đến từng thửa, từng hộ là không có cơ sở pháp lý.

Nội dung tố cáo UBND tỉnh tính toán hệ số K không đúng văn bản của Nhà nước, các hộ dân không đồng ý việc đền bù giá đất nông nghiệp là không có cơ sở pháp lý. 

Như vậy, việc giải quyết đơn khiếu tố của một số công dân xã Lai Vu đã được các cấp chính quyền từ huyện, tỉnh, T.Ư giải quyết đúng trình tự thủ tục quy định của pháp luật. 

Do suy thoái kinh tế, Vinashin không đủ năng lực đầu tư. Hiện nay, trong KCN chỉ có 11 dự án, trong đó có 9 dự án đã xây dựng nhà máy (chủ yếu các Cty con của Vinashin). Hiện, Cty TNHH May Tinh Lợi và Cty TNHH Dệt Pacific Crystal (Hongkong) đã đầu tư vào KCN Lai Vu với số vốn 557 triệu USD. 

Ngày 5/2/2013, hai nhà đầu tư trên đã được nhận bàn giao 31,17ha đất. 

Ngày 8/4/2013, UBND tỉnh đã cấp giấy chứng nhận đầu tư. 

Điều đáng nói là, ngày 18/6/2013, khi 2 Cty trên tiến hành khoan thăm dò địa chất trên diện tích đất được giao thì bị một số đối tượng cản trở. Những ngày sau đó, hàng trăm người dân Lai Vu dựng lều bạt canh giữ đất. 

 Trao đổi với PV Báo Thanh tra, ông Bùi Khắc Đờn (người đứng đơn kiến nghị gửi các cơ quan chức năng) cho biết: Nguyện vọng của người dân là muốn giải quyết dứt điểm tình hình của Lai Vu. UBND tỉnh phải có lộ trình, phương án giải quyết quyền lợi mười năm bỏ đất hoang hóa để nhiều người phải thất nghiệp; quyền lợi về GPMB phải áp dụng đúng thời điểm, nghị định Nhà nước ban hành.

Thiết nghĩ, ngoài làm tốt công tác tuyên truyền, UBND tỉnh Hải Dương cần giải quyết một cách hợp tình, hợp lý bảo đảm quyền lợi cho người dân trong KCN bị mất đất.