(Thanh tra) - Trong môi trường thông tin ngày càng nhanh, lợi thế của báo chí không chỉ nằm ở việc đưa tin sớm mà còn ở khả năng phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin và cung cấp cho bạn đọc những nội dung thực sự hữu ích. Với Báo Thanh tra, yêu cầu ấy đang đặt ra từ chính cách lựa chọn đề tài, tiếp cận vụ việc và tổ chức mỗi sản phẩm báo chí.
Một trong những thay đổi quan trọng trong cách làm báo là chuyển từ tư duy chạy theo sự kiện sang chủ động phát hiện vấn đề.
Đối với Báo Thanh tra, đây là yêu cầu gắn trực tiếp với đặc thù thông tin của ngành. Một kết luận thanh tra, một vụ việc khiếu nại, tố cáo, một chính sách mới hay một vấn đề về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ có giá trị ở thời điểm được công bố. Điều bạn đọc cần biết còn là nội dung đó tác động thế nào, trách nhiệm thuộc về đâu, việc thực hiện đến đâu và còn vấn đề gì cần tiếp tục được làm rõ.
Tổng Biên tập Báo Thanh tra Nguyễn Tuấn Anh xác định chất lượng thông tin phải gắn với chức năng, nhiệm vụ của tờ báo và nhu cầu thực tế của bạn đọc. Phóng viên không chỉ phản ánh những gì đã xảy ra mà phải chủ động theo dõi lĩnh vực, phát hiện vấn đề và đặt câu hỏi trước những thông tin có tác động đến đời sống.
Đó cũng là lý do Đảng uỷ, Ban Biên tập định hướng phóng viên phải bám sát địa bàn được phân công, nắm bắt thông tin, theo dõi những lĩnh vực nóng, vấn đề dư luận quan tâm và những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Thanh tra. Từ “có thông tin” đến “thông tin có giá trị” vì thế là một bước chuyển trong tư duy tác nghiệp.
Nhà báo Ngọc Giàu chia sẻ: Từ thực tế bám địa bàn, xử lý đơn thư và phản ánh của bạn đọc, tôi cho rằng điều quan trọng nhất là khả năng nhìn ra vấn đề từ thông tin ban đầu. Qua xác minh thực tế, nghiên cứu hồ sơ và đối chiếu quy định, phóng viên có thể nhận diện những bất cập trong quản lý, dấu hiệu sai phạm hoặc vấn đề có tính hệ thống để tiếp tục xác minh, phát triển thành đề tài báo chí có giá trị.
Đơn thư, phản ánh là nguồn thông tin ban đầu; giá trị báo chí được hình thành qua quá trình phóng viên xác minh, đối chiếu tài liệu và kiểm chứng từ nhiều nguồn. Vì vậy, sự nhạy bén trong phát hiện vấn đề, khả năng thu thập chứng cứ và kiên trì theo đuổi vụ việc là những yếu tố quyết định chiều sâu của tác phẩm.
Một nguồn thông tin đáng chú ý của Báo Thanh tra đến từ đơn thư, phản ánh của bạn đọc. Từ đầu năm 2026, báo tiếp nhận 375 đơn từ nhiều nguồn. Qua phân loại, nghiên cứu và tham mưu xử lý, 28 đơn được chuyển cho các phòng phóng viên để triển khai, xác minh; 133 đơn được chuyển đến cơ quan chức năng có thẩm quyền, trong đó, có 65 đơn vị đã gửi văn bản phản hồi; 214 đơn được lưu do thiếu thông tin người gửi, nội dung không rõ, trùng lặp hoặc đã được gửi nhiều lần.
Cùng với đó, Báo đã xử lý 68 công văn trả lời đơn thư và thực hiện chuyên mục “Chậm hồi âm” đối với hơn 17 cơ quan chức năng được đề nghị trả lời kiến nghị, phản ánh của bạn đọc.
Từ số lượng đơn thư tiếp nhận, có thể thấy nguồn thông tin này khá phong phú, nhưng không phải phản ánh nào cũng trở thành đề tài. Sau khâu tiếp nhận là quá trình phân loại, nghiên cứu và xác định nội dung cần xác minh.
Trưởng Phòng Pháp luật - Bạn đọc Đỗ Tú Anh cho rằng, khi tiếp nhận phản ánh, điều quan trọng là phải nghiên cứu kỹ nội dung đơn thư, phân loại và xử lý đúng quy định pháp luật. Với những thông tin có cơ sở, việc chuyển đơn đúng cơ quan có thẩm quyền là bước đầu để vụ việc được xem xét, giải quyết.
Trên thực tế, không ít vụ việc bắt đầu từ đơn thư của người dân. Điển hình như vụ việc tại Công ty TNHH Môi trường Phú Minh Vina. Từ đơn kiến nghị, kêu cứu của người dân về tình trạng ô nhiễm kéo dài quanh nhà máy, phóng viên Báo Thanh tra đã tiếp cận, xác minh và phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường trong hoạt động quản lý, xử lý chất thải. Những thông tin thu thập được sau đó được Tổng Biên tập Báo Thanh tra báo cáo Thanh tra Chính phủ, trở thành cơ sở để cơ quan chức năng vào cuộc thanh tra, kiểm tra, làm rõ.
Chính từ những phản ánh của người dân, nhiều vấn đề từ cơ sở được phát hiện và đặt ra dưới góc nhìn báo chí. Vì vậy, công tác bạn đọc không chỉ là khâu tiếp nhận, xử lý thông tin mà còn là một nguồn quan trọng để Báo Thanh tra phát hiện và triển khai những đề tài báo chí có chiều sâu, có sức nặng và có sức lan toả.
Cùng với thay đổi trong cách khai thác thông tin, phương thức tác nghiệp và thể hiện sản phẩm báo chí cũng đang có thêm nhiều công cụ hỗ trợ.
Báo Thanh tra hiện phát triển các dạng sản phẩm như E-magazine, Infographic, Photo Story trên báo điện tử, đồng thời mở rộng thông tin trên các nền tảng TikTok, Facebook, YouTube. Việc lựa chọn hình thức thể hiện vì vậy được đặt cùng với quá trình tổ chức nội dung, thay vì chỉ thực hiện sau khi bài viết hoàn thành.
Theo nhà báo Ngọc Giàu, hiện nay, trong quá trình tác nghiệp, công nghệ, đặc biệt là AI, có thể hỗ trợ phóng viên ở những công việc như phân loại hồ sơ, hệ thống hóa và đối chiếu dữ liệu, xây dựng dòng thời gian, nhận diện những điểm cần tiếp tục xác minh; đồng thời hỗ trợ xây dựng đề cương, rà soát bản thảo và sản xuất các sản phẩm đa phương tiện. Nhờ đó, phóng viên có thêm thời gian tập trung cho việc bám địa bàn, xây dựng nguồn tin và xác minh thực tế.
Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò và trách nhiệm của nhà báo. Mọi thông tin do AI xử lý hoặc gợi ý đều phải được kiểm chứng bằng nguồn, tài liệu gốc. Những thông tin do công cụ hỗ trợ tạo ra vẫn phải được nhà báo kiểm tra trước khi sử dụng.
“Công nghệ giúp tác nghiệp nhanh và hiệu quả hơn, nhưng bản lĩnh nghề nghiệp, nguồn tin và chứng cứ vẫn là nền tảng quyết định chất lượng tác phẩm báo chí”, nhà báo Ngọc Giàu chia sẻ.
Đây cũng là lý do Báo Thanh tra đặt việc nâng cao chất lượng đội ngũ song hành với ứng dụng công nghệ. Đảng ủy Báo đã ban hành Nghị quyết 34/NQ-BTT ngày 16/3/2026 về nâng cao chất lượng đội ngũ; đồng thời cử phóng viên, biên tập viên tham gia các lớp về chuyển đổi số trong báo chí và tổ chức tập huấn ứng dụng AI trong công tác báo chí, văn phòng cho viên chức, người lao động.
Từ đổi mới cách tiếp cận, cách xử lý nguồn tin đến ứng dụng công nghệ, những thay đổi trong hoạt động của Báo Thanh tra đang hướng vào một điểm chung: Thông tin phải được kiểm chứng, đề tài phải xuất phát từ vấn đề, thực tiễn và sản phẩm cuối cùng phải đem lại giá trị cho bạn đọc.
Đó là cách Báo Thanh tra có thể biến nhịp chuyển động mới của tòa soạn thành giá trị cụ thể trên mặt báo: Đổi mới từ cách làm và nâng chất từ chính nội dung được gửi tới bạn đọc.
