Ảnh minh họa: Phúc Văn/OFFB

Nhiều phụ nữ, trẻ em đứng ở ngoài đường đợi những chuyến xe vét vào nội thành hàng giờ mà không có xe nào dừng lại đón họ, vì tất cả đã hết chỗ. Có nhiều cặp vợ chồng kèm theo con nhỏ ngồi trên xe máy bị ùn ứ ở những đoạn đường ngột ngạt bởi hơi nóng của mặt đường và khí thải từ những phương tiên xung quanh phả ra. Những tài xế được ngồi trong máy lạnh nhưng phải nhích từng mét trong nhiều giờ ở một đoạn đường đáng lẽ ra chỉ mất có vài chục phút đi lại.

Hiện thực trên cũng dễ hiểu với Việt Nam ta vì dân số vừa đạt ngưỡng 100 triệu, đứng vào top 15 nước đông dân nhất thế giới. Khoảng 65% dân số Việt sống ở nông thôn. Điều này nói lên rằng, mặc dù nhiều người sống đô thị mà gốc gác nông thôn còn rất gần, rất đậm, nên phần lớn người Việt sau dịp nghỉ lễ họ phải từ quê trở về thành phố để làm việc. Vậy là những ngày cuối cùng dịp lễ, tại cửa ngõ các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM, giao thông luôn đông đặc và chật cứng.

Ngành chức năng năm nào cũng chỉ đạo, nhưng áp lực người đổ về thành phố quá lớn ở cùng một thời điểm, làm cho tắc đường cục bộ luôn xảy ra. Những người tham gia vào những chuyến xe khách, nhồi nhét, nóng bức và chật chội thực sự rất căng thẳng và mệt mỏi. Tình trạng này ngày càng trầm trọng, năm sau hơn năm trước. Dường như ngành Giao thông không có giải pháp triệt để cho những tình huống kiểu này, do không có chiến lược điều chỉnh tận gốc vấn đề, chỉ là những giải pháp tình huống.

Vậy là những cuộc nghỉ lễ kéo dài thường kéo theo một hội chứng ám ảnh với những người trở lại thành phố: Hội chứng sợ kẹt xe, tắc đường.

Hệ quả trên một phần do thiếu đồng bộ trong quy hoạch. Dân số nước ta tăng nhanh nhưng số lượng đường giao thông chưa tương xứng với tỷ lệ sinh và số phương tiện, nhất là vùng đô thị. Ví như Hà Nội sau khi mở rộng, tỷ lệ đường giao thông chiếm khoảng 7% diện tích đô thị, 80% tuyến đường hẹp dưới 11m, giao thông tĩnh chỉ chiếm 1,2%, diện tích đường xá không đáp ứng kịp so với tốc độ tăng phương tiện giao thông cá nhân hàng năm khoảng 10-15%. Mặt khác, tính đến 15/3/2023 số lượng ô tô tại Việt Nam là 5.014.243 chiếc, cứ khoảng 1.000 dân là có 5 xe cơ giới, 67 % thuộc phương tiện cá nhân. Ước tính, 1 xe hơi đi ra đường, chiếm diện tích đường bằng 6-8 xe máy tham gia. Đôi khi trong xe 7 chỗ chỉ có 1-2 người ngồi, đúng là lãng phí không gian giao thông. Ngoài ra có khoảng gần 45 triệu xe máy. Khi phần lớn những phương tiện này cùng đổ ra đường ở thời điểm cuối của đợt nghỉ lễ, tắc đường kéo dài là điều không tránh khỏi.

Chưa có nghiên cứu nào trên quy mô lớn về căng thẳng tâm lý của những đợt tắc đường. Chưa có thống kê đầy đủ về hao phí nhiên liệu và lượng khí thải độc hại thải ra vào môi trường ở những thời điểm người dân trở lại thành phố này. Nhưng rõ ràng một điều là những người trong cuộc khá mệt bởi hậu quả của những đợt “di dân cục bộ” này mang lại.

Hiện thực của giao thông những dịp cuối nghỉ lễ ở nước ta luôn vậy. Nhưng chắc chắn nhiều người trở lại thành phố này sẽ tiếp tục về quê vào dịp nghỉ lễ tới. Có nghĩa là giao thông không phải là rào cản có thể ngăn sự truy tìm về cảm giác gốc gác, nguồn cội, gia đình dòng tộc của nhiều người Việt. Đó như là một hành trình kết nối giữa ký ức, tuổi thơ, gia đình, làng mạc với những người xa quê sống nơi đất khách.