Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao Bằng Công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Lễ hội Tranh đầu pháo thị trấn Quảng Uyên cho địa phương. Ảnh: TH

Đây là lễ hội dân gian truyền thống có từ lâu đời và lớn nhất trên địa bàn huyện Quảng Hòa, gắn với các yếu tố tâm linh của ngôi miếu cổ linh thiêng Bách Linh, một công trình kiến trúc gắn với Lễ hội Tranh đầu pháo từ xa xưa và đi sâu vào tiềm thức của người dân nơi đây.

Miếu Bách Linh đã có từ thời nhà Lý, là nơi thờ 100 điều linh thiêng, đứng đầu là con rồng (một trong tứ linh Long, Ly, Quy, Phượng). Chính vì lẽ đó, nghi lễ đầu tiên của lễ hội chính là khai quang mở mắt rồng.

Hằng năm, Lễ hội Tranh đầu pháo thị trấn Quảng Uyên được tổ chức từ chiều 30 tháng Giêng đến hết ngày mùng 2/2 Âm lịch, với ý nghĩa mở đầu cho mọi hoạt động của một năm mới, cầu cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống thanh bình, thịnh vượng.

Ngoài ra, lễ hội là dịp tưởng nhớ các vị thần linh, anh hùng có công với dân, với nước.

Lễ hội Tranh đầu pháo được tổ chức với nhiều nghi thức độc đáo như: Khai quang mở mắt rồng, lễ khao quân, lễ tế thần, lễ rước thần… Điểm nhấn trong lễ hội là các điệu múa rồng, múa lân và tranh đầu pháo theo đúng tên gọi của lễ hội.

Màn múa rồng của nhân dân tại Lễ hội Tranh đầu pháo thị trấn Quảng Uyên. Ảnh: TH

Theo tương truyền, sau khi đánh tan quân xâm lược nhà Tống, bảo vệ bờ cõi phía Bắc nước Đại Việt dưới thời nhà Lý, thế kỷ XI, tại các địa phương đi qua, Nùng Trí Cao tổ chức khao quân ăn mừng chiến thắng. Khi đến vùng đất Quảng Nguyên (Quảng Hòa ngày nay) đúng vào dịp Lễ hội Tranh đầu pháo.

Trong lễ khao quân, Nùng Trí Cao chọn bãi đất phẳng và huy động lực lượng trai tráng trong vùng chia thành nhiều đội để tranh đầu pháo, đội nào thắng, tranh được đầu pháo sẽ gặp may mắn, tài lộc cả năm.

Nùng Trí Cao cho quân lính quay lợn và làm rất nhiều mâm cơm đặt trước cửa các nhà trong vùng để tất cả những người đến chơi hội đều được ăn mừng chiến thắng.

Từ đó về sau, trong thời gian diễn ra lễ hội, các gia đình trong vùng đều chuẩn bị sẵn mâm cơm để mời bạn bè và khách thập phương đến chơi hội. Đây là một phần không thể thiếu trong lễ hội, trở thành biểu tượng mang đậm tính nhân văn và được duy trì cho đến ngày nay.