(Thanh tra) - Trong khi công tác tự kiểm tra nội bộ tại Gia Lai chưa phát hiện tham nhũng, tiêu cực, thì hoạt động thanh tra và giải quyết đơn thư đã phát hiện các vụ việc phải chuyển cơ quan điều tra, đặt ra câu hỏi về hiệu quả phòng ngừa, phát hiện sai phạm từ bên trong.
Theo Báo cáo công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực 9 tháng đầu năm 2026 của Thanh tra tỉnh Gia Lai, qua giám sát, kiểm tra và tự kiểm tra nội bộ tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc phạm vi quản lý, chưa phát hiện vụ việc, cá nhân có hành vi tham nhũng. Trong khi đó, từ hoạt động thanh tra và giải quyết đơn thư, những sai phạm với số tiền lớn đã được phát hiện, một số hồ sơ được chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét, xử lý.
Điển hình là vụ việc xảy ra tại Công ty TNHH MTV Cà phê Gia Lai, nay là Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai. Theo Kết luận thanh tra số 11/KL-TTT ngày 8/12/2025, Thanh tra tỉnh Gia Lai phát hiện sai phạm trong việc xác định giá trị vườn cây để đưa vào xác định giá trị doanh nghiệp khi thực hiện cổ phần hóa công ty, làm thất thoát ngân sách Nhà nước hơn 26,73 tỷ đồng.
Ngày 8/5/2026, Thanh tra tỉnh Gia Lai ban hành Công văn số 876/TTT-KNTC1 kiến nghị khởi tố vụ việc, chuyển hồ sơ đến Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh để xem xét, xử lý theo quy định.
Một trường hợp khác là Công ty TNHH Sông Kôn. Đáng chú ý, những vấn đề tại doanh nghiệp này được Thanh tra tỉnh Gia Lai phát hiện qua giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Theo Báo cáo số 124/BC-TTT ngày 30/7/2026, công ty bán sản phẩm dưới giá vốn, lỗ hơn 13,42 tỷ đồng; hoạt động sản xuất, kinh doanh thua lỗ hơn 24 tỷ đồng; chênh lệch hàng tồn kho hơn 49,47 tỷ đồng.
Thanh tra tỉnh Gia Lai còn xác định việc chi trả, hạch toán một số khoản tại công ty chưa đúng quy định, gây thất thoát 400 triệu đồng và có nguy cơ thất thoát 15 triệu đồng.
Ngày 18/8/2026, Thanh tra tỉnh Gia Lai chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự đến Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh để điều tra, xử lý theo quy định.
Không chỉ hai trường hợp trên, 9 tháng đầu năm 2026, Tòa án nhân dân Khu vực 10 - Gia Lai đã xét xử sơ thẩm vụ án tham nhũng đối với 3 bị cáo nguyên là người lao động Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kông Chiêng về các tội “Nhận hối lộ” và “Tham ô tài sản”.
Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an tỉnh Gia Lai cũng đã khởi tố bị can, tạm giam ông Vũ Đức Dân, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Ia Rsai, để điều tra về hành vi liên quan đến việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Những trường hợp này đều xuất phát từ hoạt động thanh tra, giải quyết đơn thư và các cơ chế phát hiện, xử lý vi phạm khác. Công tác giám sát, kiểm tra và tự kiểm tra nội bộ chưa ghi nhận trường hợp tham nhũng, tiêu cực.
Thực tế, thời gian qua, Gia Lai đã triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh thực hiện chuyển đổi vị trí công tác đối với 166 trường hợp. Thanh tra tỉnh Gia Lai thành lập 2 tổ xác minh tài sản, thu nhập đối với 21 người tại 8 đơn vị được lựa chọn ngẫu nhiên.
Cùng thời gian, tổ kiểm tra công vụ của tỉnh Gia Lai tổ chức 23 đợt kiểm tra tại các cơ quan, đơn vị, địa phương. Thanh tra tỉnh triển khai 2 cuộc thanh tra trách nhiệm thực hiện pháp luật phòng, chống tham nhũng tại 15 đơn vị.
Tuy nhiên, khả năng phát hiện tham nhũng, tiêu cực ở nội bộ vẫn còn rất hạn chế. Việc chuyển đổi vị trí công tác, kiểm soát tài sản, thu nhập hay kiểm tra kỷ luật hành chính đều có mục tiêu, phạm vi khác nhau; không phải hoạt động nào cũng trực tiếp nhằm phát hiện hành vi tham nhũng.
Về nguyên nhân, theo đánh giá của Thanh tra tỉnh Gia Lai, việc lựa chọn nội dung tự kiểm tra chưa tập trung đúng những lĩnh vực có nguy cơ cao. Hoạt động kiểm tra chưa đi sâu vào hồ sơ tài chính, quản lý tài sản, đầu tư và các giao dịch bất thường. Cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh từ cán bộ, người lao động chưa phát huy hiệu quả...
Chẳng hạn, các vụ việc tại Công ty Cà phê Gia Lai và Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn cho thấy những sai phạm, bất thường về tài chính, có thể được phát hiện qua hoạt động thanh tra và giải quyết đơn thư. Tuy nhiên, chính cơ chế hoạt động giám sát, kiểm tra nội bộ chưa hiệu quả, chưa thực chất nên các vụ việc này không được phát hiện sớm.
Cũng theo Thanh tra tỉnh Gia Lai, từ thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số cuộc kiểm tra mà còn phải nâng cao chất lượng, lựa chọn đúng trọng tâm, tăng tính độc lập, khách quan trong kiểm tra nội bộ và phát huy trách nhiệm của người đứng đầu. Từ đó, việc đấu tranh với tham nhũng, tiêu cực nội bộ tại các cơ quan, đơn vị mới phát huy hiệu quả tốt hơn.
