Hạ tầng kinh doanh xăng dầu được nâng cấp nhằm đáp ứng lộ trình chuyển đổi sang xăng E10. Ảnh: Đông Hà

Ngược lại, loại nhiên liệu này còn giúp quá trình đốt cháy sạch hơn, giảm phát thải khí độc hại và được xem là một bước chuyển quan trọng trong lộ trình phát triển giao thông xanh tại Việt Nam.

Không ảnh hưởng đến hiệu suất hay độ bền động cơ

PGS.TS Phạm Hữu Tuyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và phương tiện tự hành (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho hay xăng sinh học E10 là loại nhiên liệu gồm khoảng 10% ethanol và 90% xăng khoáng. Với tỷ lệ pha trộn 10% ethanol, xăng sinh học E10 không làm thay đổi căn bản đặc tính vận hành của động cơ xăng hiện đại, nhưng lại mang đến những cải thiện đáng kể về quá trình cháy và phát thải.

Cụ thể, ethanol là hợp chất có chứa oxy nên khi pha vào xăng sẽ giúp nhiên liệu cháy sạch và triệt để hơn. Nhờ đó, các khí thải độc hại như CO và HC giảm rõ rệt. Trong điều kiện giao thông đô thị tại Việt Nam - nơi phương tiện thường xuyên di chuyển trong trạng thái dừng - chạy, lợi thế này càng phát huy hiệu quả.

Đối với hiệu suất vận hành, xăng E10 vẫn đảm bảo công suất và mức tiêu hao nhiên liệu tương đương xăng khoáng nếu sử dụng đúng loại có chỉ số octan (RON) phù hợp. Ethanol có khả năng chống kích nổ tốt, góp phần duy trì sự ổn định của động cơ. Trên thực tế, người dùng hầu như không cảm nhận rõ sự khác biệt về khả năng vận hành khi chuyển từ xăng truyền thống sang E10.

Về độ bền động cơ, xăng E10 tương thích với phần lớn phương tiện hiện nay, đặc biệt là các dòng xe sản xuất trong khoảng hơn 20 năm trở lại đây. Nếu sử dụng đúng và bảo dưỡng định kỳ, nhiên liệu này không gây hư hại, thậm chí còn giúp động cơ sạch hơn nhờ giảm cặn bám trong buồng đốt.

"Xăng E10 vừa đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, vừa góp phần giảm phát thải mà không ảnh hưởng đến hiệu suất hay độ bền động cơ, là giải pháp phù hợp trong lộ trình hướng tới giao thông xanh tại Việt Nam", ông Tuyến nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo ông Tuyến, xăng sinh học E10 mang lại hiệu quả rõ rệt trong giảm phát thải khí độc hại và góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính, nhờ những đặc tính riêng của ethanol.

Trước hết, về khí thải độc hại, ethanol là nhiên liệu có sẵn oxy trong cấu trúc phân tử, nên khi pha vào xăng sẽ giúp quá trình cháy diễn ra hoàn toàn hơn. Nhờ đó, lượng khí CO và hydrocarbon chưa cháy hết (HC) - hai tác nhân gây ô nhiễm không khí đô thị được giảm đáng kể so với xăng khoáng truyền thống. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong điều kiện giao thông đông đúc tại các thành phố lớn ở Việt Nam, nơi phương tiện thường xuyên vận hành ở chế độ không tối ưu.

Quan trọng hơn, về khí nhà kính, ethanol được sản xuất từ nguyên liệu sinh học như sắn, ngô, mía… những loại cây trồng có khả năng hấp thụ CO₂ trong quá trình sinh trưởng. Khi ethanol được đốt cháy, lượng CO₂ phát thải ra về cơ bản tương đương với lượng CO₂ mà cây đã hấp thụ trước đó. Nhờ đó, xét trên vòng đời nhiên liệu, xăng E10 giúp giảm "phát thải ròng" so với xăng khoáng - vốn là nhiên liệu hóa thạch giải phóng thêm CO₂ tích tụ lâu dài trong lòng đất.

Tuy nhiên, mức độ giảm phát thải còn phụ thuộc vào toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất ethanol, từ canh tác, thu hoạch, chế biến đến vận chuyển. Nếu quy trình này được tối ưu theo hướng tiết kiệm năng lượng, sử dụng phụ phẩm sinh học và hạn chế phát thải, hiệu quả môi trường của E10 sẽ càng được nâng cao.

"Xét tổng thể, xăng E10 là bước chuyển tiếp quan trọng giúp giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời cải thiện chất lượng không khí trong ngắn hạn. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trung hòa carbon và phát triển giao thông xanh, E10 đóng vai trò như một giải pháp khả thi, tận dụng được hạ tầng phương tiện hiện có mà vẫn tạo ra tác động tích cực về môi trường”, ông Tuyến cho biết thêm.

Hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Chia sẻ với Báo Thanh tra sáng 26/5, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, phát triển nhiên liệu sinh học E10 là bước đi quan trọng nhằm vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh.

Theo ông Lạng, nếu được triển khai hiệu quả, nhiên liệu sinh học có thể tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh, hình thành các chuỗi giá trị mới và góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

"Có thể khẳng định Việt Nam đang đi đúng hướng và từng bước bắt nhịp với xu thế chung của thế giới", ông Lạng nhận định.

Nhìn rộng hơn từ góc độ kinh tế và xu hướng toàn cầu, chuyên gia Nguyễn Thường Lạng cho rằng chuyển đổi năng lượng là xu thế khách quan và gần như tất yếu. Nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế phát triển, đã bắt đầu quá trình này từ khá sớm.

"Đây không chỉ là sự thay đổi về nguồn năng lượng mà còn là điều kiện quan trọng để tái cấu trúc nền kinh tế và hình thành mô hình tăng trưởng mới", ông Lạng nói.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, quá trình chuyển đổi năng lượng trên thế giới hiện diễn ra theo hai xu hướng song song: bổ sung thêm các nguồn năng lượng tái tạo vào hệ thống hiện hữu và từng bước thay thế các nguồn năng lượng truyền thống.

Dẫn lại nhiều đánh giá quốc tế, ông Lạng cho biết năng lượng tái tạo hiện chiếm khoảng 43% cơ cấu năng lượng toàn cầu, trong khi năng lượng hóa thạch còn khoảng 57%. Xu hướng dịch chuyển này ngày càng rõ nét dưới tác động của ba yếu tố chính gồm nguồn nhiên liệu hóa thạch dần suy giảm, tiến bộ công nghệ giúp giảm chi phí và các cam kết toàn cầu về kiểm soát phát thải.

Ở góc độ tổng thể, ông Lạng cho rằng năng lượng luôn giữ vai trò "xương sống" của nền kinh tế và có sức lan tỏa lớn tới nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, chuyển đổi năng lượng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn kéo theo những thay đổi về công nghệ, mô hình kinh doanh và hành vi tiêu dùng.

Đối với Việt Nam, theo ông Lạng, quá trình chuyển đổi đã có những bước đi đáng chú ý cả về chính sách lẫn thực tiễn. Nhiều định hướng lớn đã được ban hành như Nghị quyết 55 về chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, Quy hoạch điện VIII cùng các chính sách liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Trên thực tế, một số doanh nghiệp đã tham gia thị trường với các sản phẩm nhiên liệu sinh học như xăng E10. Theo ông Lạng, đây có thể xem là bước chuyển tiếp phù hợp giữa năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo.

"Ưu điểm của nhiên liệu sinh học là tận dụng được hạ tầng sẵn có, không đòi hỏi công nghệ quá phức tạp và có mức phát thải thấp hơn, phù hợp với điều kiện của Việt Nam", ông Lạng đánh giá.

Kỳ 3: Đồng bộ từ chính sách đến hạ tầng