Từ ngày 1/6/2026, xăng không chì theo quy chuẩn kỹ thuật hiện hành sẽ được phối trộn thành xăng sinh học E10 để sử dụng cho động cơ xăng trên phạm vi toàn quốc, góp phần thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh và giảm phát thải. Ảnh: Đông Hà

Dù còn nhiều băn khoăn quanh thời điểm triển khai, lộ trình đưa xăng E10 vào sử dụng toàn quốc thực tế đã được Việt Nam định hướng từ nhiều năm trước trong chiến lược chuyển đổi năng lượng theo hướng xanh và bền vững.

Bước chuyển tất yếu của thị trường năng lượng

TS Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững đã được Chính phủ xác định xuyên suốt trong nhiều năm qua. Trong đó, nhiên liệu sinh học được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng và giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Theo ông Đào Duy Anh, từ năm 2007, Chính phủ đã phê duyệt đề án phát triển nhiên liệu sinh học, sau đó tiếp tục ban hành nhiều chiến lược liên quan đến phát triển năng lượng quốc gia. Gần đây nhất là Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị ban hành tháng 8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Điểm chung của các chủ trương, chiến lược này là định hướng phát triển nhiên liệu sinh học nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng, từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, bảo vệ môi trường và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" tại COP26.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo được cho là ngày càng cấp thiết. Đại diện Bộ Công Thương cho biết nguồn nhiên liệu hóa thạch đều có giới hạn và sẽ dần cạn kiệt. Dù Việt Nam được đánh giá có tiềm năng dầu khí, song theo dự báo, nhiều mỏ khai thác hiện nay sẽ suy giảm trong khoảng 15 năm tới.

Không chỉ đối mặt áp lực về nguồn tài nguyên hữu hạn, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung xăng dầu từ bên ngoài. Theo ông Đào Duy Anh, hai nhà máy lọc dầu trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 70% nhu cầu xăng dầu, trong khi khoảng 30% xăng dầu thành phẩm vẫn phải nhập khẩu. Ngoài ra, một phần đáng kể dầu thô phục vụ sản xuất trong nước cũng được nhập từ Trung Đông - khu vực thường xuyên biến động về địa chính trị.

"Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh thời gian qua, việc phát triển nhiên liệu sinh học càng cho thấy ý nghĩa về bảo đảm an ninh năng lượng", ông Đào Duy Anh nhấn mạnh.

Bên cạnh yếu tố an ninh năng lượng, theo đại diện Bộ Công Thương, việc phát triển xăng E10 còn mang ý nghĩa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xanh.

Cụ thể, khi mở rộng ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học, chuỗi sản xuất từ vùng nguyên liệu, nhà máy ethanol đến hệ thống phối trộn và phân phối đều có thể tạo thêm việc làm cho người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.

Không dừng lại ở E10, Bộ Công Thương cho biết đây mới chỉ là bước khởi đầu trong lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học tại Việt Nam. Trong thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục nghiên cứu các mức phối trộn cao hơn như E15, E20 hoặc cao hơn nữa.

Vẫn theo ông Đào Duy Anh, nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai nhiên liệu sinh học từ rất sớm. Mỹ sử dụng xăng E10 từ những năm 1980 và hiện đã phổ biến xăng E85. Trong khi đó, Philippines và Thái Lan hiện sử dụng phổ biến E15 và đang hướng tới E20 từ năm 2026.

"Việt Nam đang đi sau so với các nước trên nhưng việc chuyển đổi cần có lộ trình, tạo sự đồng thuận trong xã hội", TS Đào Duy Anh nhấn mạnh.

Lời giải an ninh năng lượng và mục tiêu Net Zero

Không chỉ được nhìn nhận như một loại nhiên liệu giúp giảm phát thải, xăng sinh học E10 đang được kỳ vọng trở thành một mắt xích trong chiến lược nâng cao tính tự chủ năng lượng của Việt Nam.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, áp lực phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu ngày càng bộc lộ rõ. Việc mở rộng sử dụng xăng E10 vì thế không đơn thuần là câu chuyện thay đổi một loại nhiên liệu, mà còn gắn với mục tiêu đa dạng hóa nguồn cung và giảm dần sự lệ thuộc vào xăng khoáng truyền thống.

Khác với xăng khoáng, ethanol có thể được sản xuất từ nguyên liệu nông nghiệp trong nước. Điều này mở ra khả năng hình thành chuỗi liên kết giữa nông nghiệp, công nghiệp chế biến và năng lượng, qua đó vừa tạo đầu ra cho vùng nguyên liệu, vừa tăng tính chủ động trong cơ cấu nhiên liệu quốc gia.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là bước chuyển từ mô hình an ninh năng lượng phụ thuộc sang an ninh năng lượng nội sinh, nơi một phần nguồn cung được tạo ra ngay trong nước thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, việc thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học được xem là một trong những giải pháp chuyển đổi cần thiết.

Người dân đổ xăng sinh học E10 tại cửa hàng xăng dầu trên đường Nguyễn Hoàng Tôn (Hà Nội) ngày 26/5, góp phần thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sạch và giảm phát thải. Ảnh: Đông Hà

TS Đỗ Quý Diễm, Trường Đại học Công nghiệp TP Hồ Chí Minh, cho rằng lợi ích lớn nhất của xăng E10 nằm ở khả năng cháy sạch hơn so với xăng khoáng truyền thống.

Theo đó, ethanol có chứa oxy nên giúp quá trình đốt cháy trong động cơ diễn ra hiệu quả hơn, từ đó giảm lượng khí CO, các hợp chất hydrocarbon chưa cháy hết cũng như hạn chế phát thải SO₂ và NO₂ ra môi trường.

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, vị chuyên gia này cho rằng việc giảm phát thải từ phương tiện giao thông còn góp phần cải thiện chất lượng không khí đô thị và hỗ trợ hệ sinh thái tự nhiên nâng cao khả năng hấp thụ CO₂.

Ở góc độ kỹ thuật, xăng E10 cũng được đánh giá có trị số octan cao và khả năng cháy sạch tốt hơn, giúp hạn chế tình trạng đóng cặn trong động cơ. Nhờ đó, phương tiện có thể vận hành ổn định hơn, giảm bám cặn trong buồng đốt và giúp động cơ hoạt động êm hơn.

TS Đỗ Quý Diễm cũng cho rằng, khi người tiêu dùng hiểu rõ hơn và có niềm tin đối với nhiên liệu sinh học, quá trình chuyển đổi sang xăng E10 sẽ thuận lợi hơn, qua đó góp phần thúc đẩy mục tiêu phát triển năng lượng xanh và bền vững của Việt Nam trong thời gian tới.

Kỳ 2: Xăng E10 tiết kiệm, an toàn động cơ