(Thanh tra) - Trước cú sốc nguồn cung từ eo biển Hormuz, thị trường xăng dầu trong nước vẫn ổn định nhờ điều hành linh hoạt, kết hợp công cụ thị trường và biện pháp bình ổn, qua đó hạn chế biến động giá và bảo đảm nguồn cung.
Theo tin từ Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), gián đoạn tại eo biển Hormuz đang đẩy thị trường xăng dầu toàn cầu vào một đợt biến động hiếm thấy, với quy mô được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá vượt cả các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970. Diễn biến này buộc hàng loạt quốc gia phải khẩn trương kích hoạt các biện pháp ứng phó nhằm bảo đảm nguồn cung và giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
Trong cảnh báo phát đi ngày 22/3, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho rằng tuyến vận chuyển qua Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu - đang trở thành "nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay". Kể từ cuối tháng 2, dòng chảy năng lượng qua khu vực này gần như tê liệt, làm gián đoạn khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m³ khí đốt. Giá dầu thô vì vậy đã vượt mốc 100 USD/thùng, kéo theo mặt bằng giá năng lượng leo thang trên diện rộng.
Tác động của cú sốc không dừng ở thị trường nhiên liệu. Theo IEA, áp lực đã lan sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và triển vọng tăng trưởng, đặt nhiều nền kinh tế trước nguy cơ "sốc kép" khi chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa phục hồi hoàn toàn và lạm phát còn neo cao. So với khủng hoảng năng lượng trong xung đột Nga - Ukraine hay các cú sốc dầu mỏ trước đây, mức độ lan tỏa lần này được đánh giá sâu và rộng hơn, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất, thương mại và đời sống.
Để hạ nhiệt thị trường, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Tuy nhiên, cơ quan này thừa nhận đây mới là giải pháp tình thế nhằm giảm áp lực kinh tế, trong khi chìa khóa vẫn là khôi phục hoạt động bình thường của tuyến vận tải qua Hormuz.
Trên thực tế, cú sốc nguồn cung đã nhanh chóng phản ánh vào hoạt động sản xuất và tiêu dùng. Nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á buộc phải giảm công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào. Tại châu Âu, giá khí đốt tăng hơn 60%, đẩy chi phí sản xuất và sinh hoạt leo thang. Ở Pháp, giá xăng phổ biến quanh 1,87 euro/lít, còn dầu diesel khoảng 2,03 euro/lít, tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp và người dân.
Trước nguy cơ bất ổn lan rộng, các chính phủ đã đồng loạt tung ra các gói ứng phó, từ biện pháp hành chính đến công cụ tài khóa. Hàn Quốc yêu cầu áp dụng giá trần nhiên liệu và tăng cường kiểm soát thị trường ngoại hối. Hungary áp trần giá bán lẻ và đồng thời mở kho dự trữ dầu quốc gia. Slovenia áp hạn mức mua nhiên liệu, trong khi một số doanh nghiệp như MOL Group còn siết chặt hơn đối với khách hàng cá nhân.
Tại châu Âu, nhiều nước kết hợp điều tiết giá với chính sách thuế để giảm áp lực chi phí. Đức và Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá nhằm ổn định tâm lý thị trường, còn Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro, đồng thời giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%.
Ở châu Á, nơi phụ thuộc lớn vào nguồn cung qua Hormuz, các biện pháp tiết giảm tiêu thụ và bảo đảm nguồn cung được ưu tiên. Sri Lanka áp hạn mức nhiên liệu, Philippines thử nghiệm tuần làm việc 4 ngày trong khu vực công, Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện, trong khi Hàn Quốc và Nhật Bản tăng cường dự trữ và kiểm soát giá.
Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, tác động từ biến động giá thế giới đã lan nhanh vào nền kinh tế. Tuy vậy, công tác điều hành được triển khai sớm và tương đối chủ động, giúp nguồn cung trong nước cơ bản ổn định, không xảy ra gián đoạn trên diện rộng.
Theo đó, Bộ Công Thương liên tục ban hành văn bản chỉ đạo hệ thống phân phối duy trì bán hàng thông suốt, đồng thời rà soát, điều chỉnh cơ chế nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí để hạn chế biến động mạnh, qua đó góp phần kiểm soát lạm phát và giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
Đi cùng đó, các giải pháp tăng dự trữ và bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối được triển khai đồng bộ, nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài. So sánh trong khu vực cho thấy mặt bằng giá xăng dầu tại Việt Nam hiện thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia lân cận, trong khi vẫn không phải áp dụng các biện pháp hành chính mạnh như hạn mức mua hay áp trần cứng trên diện rộng.
Cụ thể, tại Thái Lan, giá xăng Gasohol 95 khoảng 26.400 đồng/lít và dầu diesel khoảng 24.900 đồng/lít sau trợ giá mạnh; tại Campuchia, giá lần lượt khoảng 35.600 đồng/lít và 44.200 đồng/lít. Trung Quốc duy trì cơ chế kiểm soát giá với mức khoảng 34.600 đồng/lít đối với RON95, trong khi tại Lào, giá xăng và dầu diesel ở mức cao hơn đáng kể, lần lượt khoảng 47.600 đồng/lít và 41.100 đồng/lít.
Theo Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước, diễn biến hiện nay cho thấy các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu vẫn rất dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nguồn cung, điều hành giá linh hoạt và kiểm soát thị trường.
Về dài hạn, bài toán đặt ra không chỉ là tăng dự trữ chiến lược mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và tăng cường hợp tác khu vực để giảm phụ thuộc vào các "điểm nghẽn" như eo biển Hormuz.
