Nhiều vụ việc liên quan hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội phát hiện, xử lý trong thời gian qua. Ảnh: Đông Hà

Từ thời trang đến thực phẩm, phạm vi vi phạm ngày càng mở rộng

Báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội cho thấy thời trang, giày dép và quần áo mang nhãn hiệu nổi tiếng vẫn là nhóm hàng vi phạm phổ biến. Đây đều là những mặt hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn, mẫu mã thay đổi nhanh, trong khi hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng được làm tinh vi, khiến người tiêu dùng khó phân biệt bằng mắt thường.

Trong đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, lực lượng chức năng Hà Nội đã phát hiện, xử lý nhiều vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ quy mô lớn với hàng nghìn sản phẩm quần áo, giày dép, túi xách có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, trị giá hàng trăm triệu đồng.

Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, trao đổi về những thách thức trong công tác đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh: Đông Hà

Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, cho biết những vụ việc vi phạm bị phát hiện thời gian qua cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn mang tính nhỏ lẻ mà đang có xu hướng tổ chức theo chuỗi, quy mô lớn, tập trung ở các nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng cao như thời trang, mỹ phẩm, thiết bị điện tử, phụ kiện công nghệ và hàng tiêu dùng.

Tuy nhiên, điều đáng lo không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở phạm vi vi phạm ngày càng mở rộng. Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn dừng ở nhóm hàng thời trang mà đã xuất hiện trong thực phẩm tiêu dùng hằng ngày và phụ tùng ô tô. Xu hướng này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp đối với sức khỏe và an toàn của người tiêu dùng.

Cùng với việc mở rộng nhóm hàng, phương thức kinh doanh hàng vi phạm cũng thay đổi rõ rệt. Ông Nguyễn Ngọc Hiếu, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 8, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, cho biết tại nhiều cơ sở, cửa hàng chỉ trưng bày sản phẩm mẫu, còn hàng hóa được cất giấu tại kho riêng, nhà dân, chung cư hoặc địa điểm khác để gây khó khăn cho công tác kiểm tra.

Một số đối tượng còn sử dụng tem, nhãn, bao bì gần giống hàng chính hãng nhưng thay đổi một số chi tiết nhỏ nhằm gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, hoặc chỉ gắn tem nhãn khi có khách mua. Hàng hóa cũng được chia nhỏ và vận chuyển qua các đơn vị chuyển phát để tránh bị phát hiện.

Thực tế này cũng được ông Chu Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 15, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, ghi nhận trong quá trình quản lý địa bàn. Theo ông Hiệp, nhiều cơ sở hiện chỉ trưng bày một số sản phẩm mẫu, còn hàng hóa được cất tại kho riêng hoặc nhiều địa điểm khác nhau.

"Chỉ khi có khách, việc giao dịch mới được thực hiện, khiến quy mô thực tế của cơ sở kinh doanh khó được nhận diện nếu chỉ quan sát tại điểm bán", ông Hiệp nói.

Thách thức mới trên môi trường số

Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội Dương Mạnh Hùng nhấn mạnh hoạt động kinh doanh trên môi trường số đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác kiểm tra, xử lý. Nhiều đối tượng lợi dụng thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream hoặc các nhóm kín để chào bán hàng hóa; không công khai địa chỉ kinh doanh, thường xuyên thay đổi tài khoản, địa điểm chứa hàng và chia nhỏ đơn hàng để vận chuyển nhằm né tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.

Ông Hùng cho biết khó khăn không chỉ nằm ở việc phát hiện tài khoản hay sản phẩm có dấu hiệu vi phạm. Với các vụ việc liên quan đến sở hữu trí tuệ, lực lượng Quản lý thị trường còn phải phối hợp với chủ sở hữu nhãn hiệu hoặc đơn vị đại diện quyền để xác định dấu hiệu xâm phạm. Nhiều trường hợp phải trưng cầu giám định hoặc chờ xác nhận của chủ thể quyền, trong khi dữ liệu điện tử, tài khoản giao dịch hay địa điểm giao hàng có thể thay đổi rất nhanh.

Thực tế này diễn ra trong bối cảnh hàng giả mạo nhãn hiệu ngày càng được làm tinh vi, từ hình thức, bao bì đến chất lượng, khiến cả cơ quan chức năng và người tiêu dùng gặp nhiều khó khăn trong nhận diện.

Cùng với đó, tâm lý chuộng hàng mang thương hiệu nổi tiếng nhưng giá rẻ của một bộ phận người tiêu dùng cũng vô tình tạo đầu ra cho hàng giả.

Ông Chu Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 15, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội. Ảnh: Đông Hà

Ở góc độ quản lý địa bàn, ông Chu Ngọc Hiệp cho rằng chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ dừng ở việc phát hiện và xử lý vi phạm mà còn nhằm bảo vệ người tiêu dùng, doanh nghiệp làm ăn chân chính và giữ gìn sự minh bạch của thị trường.

Theo ông Hiệp, khi người mua khó phân biệt hàng thật - hàng giả bằng mắt thường, việc lựa chọn kênh phân phối chính thống, kiểm tra nguồn gốc, hóa đơn, chứng từ và cảnh giác với những sản phẩm có giá bán bất thường trở nên quan trọng hơn. Với lực lượng chức năng, quá trình xử lý cũng không thể chỉ dựa vào cảm quan mà phải kết hợp xác minh nguồn gốc, thu thập chứng cứ, làm việc với chủ thể quyền và giám định trong những trường hợp cần thiết.

"Nhiều vụ việc được phát hiện gần đây cho thấy thấy hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không còn tập trung ở một nhóm hàng mà đã xuất hiện ở nhiều lĩnh vực. Điều đó đòi hỏi lực lượng quản lý thị trường phải liên tục cập nhật phương thức kiểm tra, đồng thời tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng và chủ thể quyền để kịp thời phát hiện, xử lý", ông Dương Mạnh Hùng nói.

Kỳ 3: Chung tay giữ niềm tin thị trường