Đồ họa: Dương Anh

Dự thảo Nghị định không chỉ tạo lập một nền tảng dữ liệu tập trung, thống nhất trên toàn quốc mà còn mở ra cơ hội để người dân trực tiếp giám sát tiến trình xử lý vụ việc, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch của các cơ quan quản lý Nhà nước.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn chuyển đổi số

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, việc chuyển đổi quy trình xử lý đơn thư từ thủ công sang môi trường số là một đòi hỏi tất yếu. Đánh giá về tính cấp thiết của dự thảo này, TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ), cho biết dự thảo được xây dựng nhằm thay thế Nghị định số 55/2022/NĐ-CP, thể hiện rõ yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa quản lý Nhà nước và xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch theo các định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật Dữ liệu và Luật Chuyển đổi số.

Ông Vinh nhấn mạnh, Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh sẽ trở thành một nền tảng số quốc gia được quản lý tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc do Thanh tra Chính phủ vận hành, góp phần rất quan trọng vào việc đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng tham mưu, dự báo, giám sát, tổng hợp tình hình và hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành từ Trung ương đến địa phương.

Dự thảo Nghị định thiết lập các quy định cụ thể về tổ chức, vận hành cơ sở dữ liệu số thông qua hàng loạt điều khoản chi tiết. Theo Điều 3 và Điều 6 của dự thảo, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu được tổ chức theo mô hình dữ liệu số, cập nhật theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực và có giá trị pháp lý là bản gốc điện tử được sử dụng thay thế hồ sơ giấy.

Nội dung dữ liệu bao trùm toàn bộ từ định danh vụ việc, quá trình tiếp công dân, xử lý đơn cho đến kết quả giải quyết và bao gồm cả các dữ liệu phục vụ việc phân tích, dự báo rủi ro như lịch sử xử lý và mức độ phức tạp của vụ việc.

Điều 4 của dự thảo quy định rõ nguyên tắc xây dựng, cập nhật, quản lý, khai thác và sử dụng Cơ sở dữ liệu là phải bảo đảm lấy người dân làm trung tâm, tạo điều kiện để công dân có thể theo dõi, giám sát quá trình xử lý vụ việc của mình trên môi trường số, đồng thời khuyến khích số hóa toàn trình, giảm tối đa việc xử lý thủ công.

Đồ họa: Dương Anh

Chuẩn hóa quy trình, tăng cường liên thông dữ liệu

Liên quan đến chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, Điều 10 của dự thảo quy định việc tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh được thực hiện thông qua nhiều hình thức điện tử như Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc hệ thống định danh và xác thực điện tử; nội dung tiếp nhận đều phải được ghi nhận đầy đủ trên sổ tiếp công dân điện tử.

Nhằm giải quyết bài toán xử lý chồng chéo, Điều 12 thiết lập chức năng kiểm tra, đối chiếu thông tin định danh để cảnh báo các vụ việc có dấu hiệu trùng lặp hoặc đã được giải quyết. Tiếp đó, Điều 13 quy định bắt buộc mỗi vụ việc sau khi tiếp nhận phải được tự động tạo lập thành một hồ sơ điện tử và cấp một mã vụ việc duy nhất trên phạm vi toàn quốc để người dân tra cứu tình trạng xử lý.

Đối với khả năng phân tích phục vụ điều hành vĩ mô, Điều 21 cho phép hệ thống ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phát hiện, cảnh báo các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, đông người hoặc có nguy cơ phát sinh điểm nóng về an ninh trật tự.

Song song với đó, việc bảo vệ thông tin được quy định chặt chẽ tại Điều 18, yêu cầu dữ liệu cá nhân phải được bảo vệ trong toàn bộ quá trình xử lý, hệ thống phải ghi nhật ký đầy đủ đối với mọi hoạt động truy cập và công dân có quyền yêu cầu cập nhật, chỉnh sửa thông tin của mình.

Đồ họa: Dương Anh

Hà Nội thí điểm: Kết quả bước đầu và những vấn đề đặt ra

Thực tiễn áp dụng nền tảng số hóa này tại các địa phương cũng cho thấy rõ sự cần thiết và những lợi ích to lớn mang lại. Chia sẻ về quá trình vận hành thử nghiệm tại Thủ đô, ông Nguyễn Trọng Hòa, Phó Chánh Thanh tra thành phố Hà Nội, đánh giá bước đầu triển khai cho thấy hệ thống đã phát huy hiệu quả trong quản lý, theo dõi đơn thư, đặc biệt là hỗ trợ kiểm tra trùng đơn và giám sát tiến độ, thời hạn xử lý.

Ông Hòa cho biết, thực hiện chủ trương của Thanh tra Chính phủ từ cuối năm 2025, cùng với chỉ đạo của Thành ủy và UBND thành phố Hà Nội về đẩy mạnh chuyển đổi số, Thanh tra Thành phố đã chủ động tham mưu và được giao nhiệm vụ quản trị, vận hành nền tảng tại địa phương.

Hệ thống được đăng ký triển khai thử nghiệm từ cuối tháng 11/2025 và được vận hành thử trong toàn hệ thống chính trị đến hết ngày 28/2/2026. Từ ngày 1/3/2026, nền tảng chính thức được đưa vào sử dụng trên toàn địa bàn Thành phố.

Để bảo đảm điều kiện vận hành, Thanh tra Thành phố đã phối hợp với đơn vị tư vấn tiến hành khảo sát thực tế quy trình tiếp công dân, xử lý đơn thư; xây dựng các lưu đồ nghiệp vụ theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, đã tổ chức 4 hội nghị tập huấn, giới thiệu nền tảng cho các cơ quan khối Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc từ cấp Thành phố đến cơ sở; cấp hơn 5.300 tài khoản người dùng.

Đồ họa: Dương Anh

Cùng với đó, công tác hỗ trợ kỹ thuật được triển khai đồng bộ thông qua việc xây dựng video hướng dẫn thao tác, thành lập các tổ công tác và nhóm hỗ trợ trực tuyến để kịp thời giải đáp vướng mắc; yêu cầu các đơn vị trang bị thiết bị số hóa tài liệu và chuyển đổi hình thức đăng nhập qua VNeID.

Mặc dù vậy, quá trình chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang môi trường số không tránh khỏi những khó khăn. Theo ông Hòa, việc đăng nhập qua hệ thống VNeID còn nhiều thao tác dễ bị gián đoạn, và khối lượng đơn thư lớn yêu cầu nhập liệu nhiều trường thông tin khiến việc cập nhật dữ liệu đôi lúc chưa kịp thời.

Từ đó, ông Hòa kiến nghị Thanh tra Chính phủ tiếp tục hoàn thiện nền tảng, nâng cao hiệu năng hệ thống, bổ sung chức năng tự động tổng hợp số liệu và cải thiện khả năng tìm kiếm thông tin để phục vụ tốt hơn công tác tổng hợp, báo cáo định kỳ.

Đồ họa: Dương Anh

Đánh giá cao sự vào cuộc quyết liệt của lãnh đạo thành phố Hà Nội, đặc biệt là vai trò chỉ đạo của Bí thư Thành ủy Hà Nội trong việc thúc đẩy đưa hệ thống vào vận hành chính thức từ ngày 1/3/2026, Vụ trưởng Vụ pháp chế Trần Đăng Vinh cho biết, với tinh thần quyết tâm cao, Thanh tra Chính phủ đang tích cực phối hợp với các đơn vị liên quan để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số, trong đó Hà Nội được xác định là địa phương đi đầu, làm mẫu trong tổ chức triển khai.

Về định hướng thời gian tới, ông Vinh nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng vận hành hệ thống, bảo đảm đáp ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng thực tiễn; đồng thời thực hiện đầy đủ chế độ thông tin, báo cáo theo quy định.

Đặc biệt, quan điểm xuyên suốt là đẩy mạnh liên thông giữa các phần mềm, hệ thống dữ liệu liên quan, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, tra cứu thông tin, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành trong công tác tiếp công dân, xử lý khiếu nại, tố cáo.