(Thanh tra) - Sau một năm thực hiện Kế hoạch số 329 của Thanh tra Chính phủ, bên cạnh những vụ việc được tháo gỡ, TPHCM vẫn còn những trường hợp cần tiếp tục rà soát, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm để có phương án xử lý phù hợp.
Các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài thường không chỉ bắt nguồn từ một quyết định hoặc một thời điểm hay lĩnh vực cụ thể. Nhiều vụ việc liên quan đến quá trình quản lý, sử dụng đất qua nhiều năm, thay đổi chính sách, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ hoặc việc tổ chức thực hiện các quyết định giải quyết còn gặp khó khăn.
Đối với TPHCM, việc triển khai Kế hoạch số 329/KH-TTCP diễn ra trong bối cảnh địa phương có nhiều vụ việc phát sinh từ quá trình quản lý đất đai, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, triển khai dự án và những vấn đề tồn tại qua nhiều thời kỳ, từ nhiều địa phương trước sáp nhập đơn vị hành chính.
Trong số 46 vụ việc phức tạp, kéo dài thuộc phạm vi xử lý của thành phố, có 23 vụ thuộc nhóm nhà ở, nhà đất, tài sản, dự án nhà ở, khu dân cư, chung cư, chiếm 50%; 13 vụ liên quan bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư, chiếm 28,26%; 4 vụ thuộc lĩnh vực đất đai, chiếm 8,7%; 6 vụ thuộc nhóm khác.
Đây là những lĩnh vực dễ phát sinh vụ việc kéo dài, bởi mỗi hồ sơ có thể liên quan đến nhiều thời kỳ quản lý và nhiều chủ thể.
Đơn cử như vụ khiếu kiện tại Dự án Khu nhà ở Nam Tân Uyên (phường Tân Hiệp), UBND phường Tân Hiệp cho biết, trong thời gian qua, UBND phường đã tổ chức đối thoại 5 lần với 283 khách hàng có 2 nhóm yêu cầu là: Được nhận lại tiền đã đóng theo hợp đồng cộng với chênh lệch theo thỏa thuận; đề nghị chủ đầu tư sớm tổ chức thực hiện hoàn thành dự án để bàn giao nhà cho người dân. Cùng với đó, người dân đề nghị các cấp thẩm quyền có kiểm tra, có kết luận việc dự án có tiếp tục thực hiện được hay không.
Ngày 26/8/2026, Thanh tra TPHCM đã phối hợp với Cục III (Thanh tra Chính phủ) tổ chức đối thoại với công dân liên quan đến Dự án Khu nhà ở Nam Tân Uyên. Qua đó, nhiều vướng mắc pháp lý liên quan đến dự án đã được làm rõ như vướng mắc về đất đai, năng lực của chủ đầu tư, về việc huy động vốn là không đúng quy định.
Đối với vụ việc khiếu kiện liên quan dự án này, tại buổi đối thoại, ông Ngô Văn Khương - Phó Cục trưởng Cục III (Thanh tra Chính phủ) đề nghị các sở, ban, ngành liên quan khẩn trương kiểm tra pháp lý dự án, có đề xuất UBND TPHCM xem xét xử lý các vướng mắc tại dự án theo đúng quy định pháp luật.
Tại phường Bình Hòa, ông Nguyễn Tiến Lâm - Phó Chủ tịch UBND phường cho biết, những vụ việc phức tạp ở địa phương thường đan xen giữa quan hệ hành chính với quan hệ dân sự, kinh tế. Các dự án kéo dài hàng chục năm, trải qua nhiều giai đoạn thay đổi pháp luật, khiến hạ tầng kỹ thuật dở dang và phát sinh tranh chấp giữa người dân, chủ đầu tư, ngân hàng.
Những trường hợp này cho thấy có những vụ việc không thể tháo gỡ chỉ bằng một quyết định hành chính. Khi tranh chấp hành chính đan xen quan hệ hợp đồng dân sự, tài sản thế chấp và năng lực tài chính của doanh nghiệp, việc xử lý cần sự phối hợp của nhiều cơ quan, ban, ngành nhằm tháo gỡ từng nút thắt của vụ việc.
Trong lĩnh vực đất đai, Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cho biết, đã rà soát 9 dự án có đơn thư vượt cấp lên Trung ương thuộc chức năng, nhiệm vụ của ngành. Các nội dung chủ yếu liên quan chậm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người mua. Đối với từng vụ việc cụ thể, điểm nghẽn không giống nhau.
Tại Dự án Đại học Quốc gia TPHCM, nhiều nội dung kiến nghị, phản ánh đã được giải quyết, nhưng dự án vẫn còn khó khăn về nguồn kinh phí bồi thường và khu tái định cư.
Trong khi đó, tại Khu dân cư 6A Intresco - Đô thị mới Nam Thành phố, người dân kiến nghị tháo gỡ vướng mắc để thực hiện dự án, yêu cầu chủ đầu tư bồi thường giải phóng mặt bằng, giao nền và hoàn thiện pháp lý cấp giấy chứng nhận. Sở Nông nghiệp và Môi trường đã rà soát, tiếp công dân, trả lời đơn và báo cáo UBND thành phố; đến nay Sở không còn tiếp nhận đơn thư liên quan dự án.
Qua đó có thể thấy, cùng là những vụ việc kéo dài nhưng hướng xử lý không thể giống nhau. Có vụ cần xác định lại thẩm quyền; có vụ cần bổ sung nguồn lực; có vụ cần tiếp tục thực hiện kết luận, bản án hoặc quyết định đã có; cũng có vụ phải phân định giữa trách nhiệm hành chính và tranh chấp dân sự, kinh tế.
Theo Thanh tra TPHCM, đối với một số vụ việc, qua rà soát không xác định được công dân cụ thể có đơn hoặc không còn phát sinh đơn, nên chưa rõ cách thức, thủ tục để chấm dứt xử lý. Với những vụ việc đã được giải quyết nhưng còn tiếp tục tổ chức thực hiện kết luận thanh tra, quyết định hoặc chỉ đạo, cũng cần xác định rõ có thể chấm dứt xử lý theo Kế hoạch 329/KH-TTCP và theo dõi riêng phần việc còn lại hay phải chờ hoàn thành toàn bộ mới chấm dứt.
Đây không chỉ là vấn đề thủ tục. Việc xác định rõ trạng thái của từng vụ việc có ý nghĩa để tránh hai tình trạng: Vụ việc đã được giải quyết nhưng tiếp tục nằm trong danh sách kéo dài, hoặc ngược lại, vụ việc được xem là đã xử lý trong khi những nội dung thực tế chưa được giải quyết đầy đủ.
Thanh tra TPHCM kiến nghị hoàn thiện tiêu chí và quy trình rà soát thống nhất, trong đó phải xác định rõ việc phân loại vụ việc, quá trình và kết quả giải quyết, kết quả tổ chức thực hiện, tình trạng đơn thư, nội dung còn phải xử lý, hồ sơ và điều kiện chấm dứt xử lý. Với vụ việc còn tiếp tục, cần xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, nội dung công việc, kết quả và thời hạn hoàn thành.
Ở cấp cơ sở, ông Nguyễn Tiến Lâm - Phó Chủ tịch UBND phường Bình Hòa chỉ ra một khó khăn khác phát sinh sau sắp xếp đơn vị hành chính như việc bàn giao, trích lục hồ sơ lịch sử qua các thời kỳ. Chẳng hạn, khi phường Bình Hòa liên hệ cơ quan chức năng để trích lục hồ sơ cấp phép xây dựng của 13 trường hợp tại dự án Tân Vũ Minh (được thành phố Thuận An bàn giao trước đây), nhưng được phản hồi là không tìm thấy hồ sơ. Điều này gây khó khăn cho việc kiểm điểm trách nhiệm cá nhân.
Từ thực tiễn này, Thanh tra TPHCM và Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho rằng yêu cầu đặt ra là phải rà soát từng vụ việc, nắm chắc hồ sơ và xác định rõ trách nhiệm. Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất phân loại vụ việc thành nhóm đã giải quyết đúng pháp luật nhưng công dân chưa đồng thuận, nhóm có sai sót cần điều chỉnh và nhóm cần tiếp tục giải quyết; đồng thời xây dựng lộ trình xử lý cụ thể cho từng dự án.
Ngoài ra, công tác phối hợp cũng cần được tăng cường. Theo Thanh tra TPHCM, đối với những vụ việc có nội dung thuộc lĩnh vực quản lý Nhà nước chuyên ngành hoặc việc xử lý có liên quan đến việc áp dụng pháp luật chuyên ngành, các bộ, ngành Trung ương cần tăng cường phối hợp, kịp thời có ý kiến đối với những khó khăn, vướng mắc thuộc phạm vi quản lý. Đồng thời qua thực tiễn áp dụng, rà soát, kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc hướng dẫn các quy định chuyên ngành còn vướng mắc, chưa thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài, vượt cấp.
