Thanh khoản hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực khi tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động vốn. Ảnh: TQ

Mở thêm “khoảng đệm” thanh khoản

Thông tư 08/2026/TT-NHNN chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, sửa đổi một số nội dung tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở cách tính tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR - Loan to Deposit Ratio). Nếu trước đây toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước bị loại khỏi mẫu số tính LDR theo lộ trình siết dần tại Thông tư 26/2022/TT-NHNN, thì nay các tổ chức tín dụng được phép tính lại 20% khoản tiền gửi này vào tổng huy động vốn. Đây được xem là thay đổi mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa thực tiễn lớn trong bối cảnh thanh khoản hệ thống đang chịu áp lực ngày càng rõ nét.

Theo số liệu quý I/2026, tổng tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV và VietinBank lên tới hơn 563.000 tỷ đồng. Với quy định mới, riêng Vietcombank và BIDV được ước tính có thêm khoảng 37.000 tỷ đồng được tính vào nguồn vốn huy động, qua đó mở rộng đáng kể dư địa tín dụng.

Các công ty chứng khoán đều đánh giá tác động tích cực của chính sách này đối với nhóm ngân hàng quốc doanh. Theo Chứng khoán VPBank (VPBankS), việc cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào công thức LDR sẽ hỗ trợ rõ nét cho nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước trong bối cảnh tăng trưởng huy động còn chậm hơn tín dụng.

Trong khi đó, SSI Research cho rằng tác động ở cấp độ toàn hệ thống là tương đối khiêm tốn, tương đương khoảng 0,6% dư nợ tín dụng, nhưng riêng nhóm ngân hàng quốc doanh có thể được hỗ trợ thêm từ 1,4 - 2% tổng dư nợ.

Đáng chú ý, Chứng khoán FPT (FPTS) ước tính quy định mới có thể giúp hệ thống ngân hàng bổ sung thêm từ 106.000 - 707.000 tỷ đồng dư địa tín dụng, đóng góp khoảng 0,5 - 3,8 điểm phần trăm cho tăng trưởng tín dụng năm 2026. Theo đánh giá của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), việc mở rộng mẫu số LDR giúp giảm áp lực lên các ngân hàng đang có tỷ lệ cho vay cao, qua đó cải thiện “khoảng đệm” thanh khoản và giảm nhu cầu phải đẩy mạnh huy động vốn bằng mọi giá.

Áp lực lãi suất chưa dễ biến mất

Việc nới kỹ thuật trong công thức tính LDR được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt áp lực cạnh tranh lãi suất huy động giữa các ngân hàng. Về lý thuyết, khi thanh khoản được cải thiện, nhu cầu tăng lãi suất để hút vốn sẽ giảm theo. Theo phân tích của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), nhóm ngân hàng lớn, đặc biệt là khối quốc doanh, sẽ không còn bị “kẹt” bởi trần LDR như trước.

Điều này giúp hạn chế áp lực phải nâng lãi suất huy động để mở rộng nguồn vốn. Thanh khoản dồi dào hơn cũng có thể kéo giảm chi phí vốn trên thị trường liên ngân hàng, từ đó tạo tác động lan tỏa tới mặt bằng lãi suất chung của nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tác động của Thông tư 08 chủ yếu mang tính hỗ trợ kỹ thuật, chưa đủ để đảo chiều xu hướng lãi suất trong ngắn hạn.

Theo báo cáo của Chứng khoán MB (MBS), tính đến ngày 28/4/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã tăng 4,4% so với đầu năm và tăng hơn 18% so với cùng kỳ, đạt khoảng 19,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, tăng trưởng huy động vốn vẫn chậm hơn đáng kể khi dòng tiền tiếp tục dịch chuyển sang các kênh đầu tư như chứng khoán, bất động sản và trái phiếu doanh nghiệp.

Khoảng cách giữa tín dụng và huy động vì vậy tiếp tục nới rộng. Nếu tháng 3/2025, chênh lệch giữa tổng tín dụng và tổng huy động ở mức khoảng 1,33 triệu tỷ đồng thì đến tháng 4/2026 đã tăng lên khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 7,2% tổng dư nợ toàn hệ thống.

MBS ước tính LDR thuần của 27 ngân hàng niêm yết cuối quý I/2026 đã lên khoảng 100%, tăng 2,3 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Dù chưa vượt trần quy định, mức LDR hiện nay phản ánh áp lực thanh khoản đã cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước.

Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục lớn, đặc biệt từ đầu tư công, hạ tầng và thị trường bất động sản phục hồi, áp lực huy động vốn được dự báo vẫn hiện hữu. Điều này đồng nghĩa cuộc “đua ngầm” lãi suất trong hệ thống ngân hàng có thể chưa sớm chấm dứt.

Các chuyên gia MBS nhận định Thông tư 08 có thể giúp nhóm 4 ông lớn quốc doanh giảm LDR khoảng 1,1 - 1,5%, qua đó gia tăng dư địa tăng trưởng tín dụng trong năm 2026 mà không tạo áp lực quá lớn lên chi phí vốn.

Nhìn tổng thể, việc điều chỉnh cách tính LDR cho thấy sự linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách tiền tệ, chủ động hỗ trợ thanh khoản hệ thống trong giai đoạn áp lực vốn gia tăng. Dù chưa phải “liều thuốc” đủ mạnh để kéo giảm ngay mặt bằng lãi suất, Thông tư 08 vẫn được xem là bước đệm quan trọng nhằm ổn định thị trường tiền tệ và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.