Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính – Trưởng ban Chỉ đạo của Chính phủ về quản lý, điều hành kinh tế vĩ mô đã chủ trì Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo và yêu cầu trong tháng 2 phải khẩn trương đưa sàn giao dịch vàng vào vận hành. 

Chỉ đạo này được đánh giá là động thái mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc hoàn thiện công cụ quản lý thị trường vàng theo hướng hiện đại, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Bước chuyển trong tư duy quản lý thị trường vàng

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng việc đưa sàn giao dịch vàng vào vận hành trong thời gian ngắn cho thấy quyết tâm rõ ràng của Chính phủ trong việc tái cấu trúc phương thức quản lý thị trường vàng, gắn chặt hơn với yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo ông Huy, xét ở góc độ quản lý Nhà nước, việc hình thành sàn giao dịch vàng đánh dấu bước chuyển quan trọng từ mô hình quản lý phân tán, thiếu liên thông sang mô hình tập trung, có giám sát chặt chẽ. Khi hoạt động mua bán vàng được thực hiện trên một nền tảng thống nhất, các thông tin về giá cả, khối lượng giao dịch, quan hệ cung – cầu sẽ được ghi nhận đầy đủ, liên tục.

“Điều này giúp cơ quan quản lý nâng cao năng lực theo dõi, phân tích và điều tiết thị trường một cách chủ động, kịp thời và hiệu quả hơn, thay vì chỉ phản ứng sau khi các biến động lớn đã xảy ra”, ông Huy nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố bất định, vàng tiếp tục được xem là tài sản trú ẩn an toàn đối với người dân và nhà đầu tư. Do đó, việc sớm vận hành sàn giao dịch vàng còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc ổn định tâm lý thị trường, hạn chế các làn sóng đầu cơ mang tính đám đông.

Việc sớm vận hành sàn giao dịch vàng còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc ổn định tâm lý thị trường, hạn chế các làn sóng đầu cơ mang tính đám đông. Ảnh QD

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quang Huy, để sàn giao dịch vàng thực sự phát huy đúng vai trò và mục tiêu đề ra, quá trình xây dựng và vận hành cần được đặt trên một số ưu tiên cốt lõi. Trước hết là khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ và ổn định.

Các quy định liên quan đến đối tượng tham gia giao dịch, tiêu chuẩn vàng được phép giao dịch, cơ chế thanh toán – bù trừ, cũng như trách nhiệm giám sát của các cơ quan quản lý cần được xác định cụ thể, minh bạch và nhất quán. Minh bạch thông tin phải được coi là nguyên tắc xuyên suốt trong vận hành sàn giao dịch vàng.

Theo đó, giá vàng trên sàn cần phản ánh sát diễn biến cung – cầu thực tế trong nước, đồng thời có mối liên hệ hợp lý với giá vàng quốc tế, nhằm hạn chế những biến động bất thường do yếu tố tâm lý hoặc đầu cơ ngắn hạn.

Bên cạnh khung pháp lý, hạ tầng công nghệ và cơ chế quản trị rủi ro cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hệ thống giao dịch cần bảo đảm an toàn, ổn định, có khả năng xử lý khối lượng giao dịch lớn, nhất là trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh. Song song với đó là các công cụ giám sát, cảnh báo sớm nhằm phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi thao túng, làm giá hoặc lợi dụng kẽ hở kỹ thuật để trục lợi.

Huy động nguồn lực vàng trong dân nhưng phải kiểm soát rủi ro

Theo ông Nguyễn Thế Hùng – Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA), việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia việc thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia ở Việt Nam đã có chỉ đạo của Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ vì mục đích chiến lược là phát triển thị trường trong nước lành mạnh, hiện đại, minh bạch, là công cụ quản lý hiệu quả của nhà nước, phù hợp với thông lệ quốc tế khi Việt Nam đã và đang hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới. 

Ông Hùng cho biết, với quy mô thị trường vàng đứng trong nhóm 10 quốc gia tiêu thụ lớn trên thế giới, trung bình khoảng 50–60 tấn mỗi năm cho nhu cầu đầu tư, tích lũy, sản xuất trang sức mỹ nghệ và các ngành công nghiệp liên quan, Việt Nam cần có các công cụ hiệu quả để huy động nguồn vàng đang nắm giữ trong dân. 

Thông qua sàn giao dịch, nguồn vàng này có thể được chuyển hóa thành các sản phẩm tài chính và nguồn ngoại tệ phục vụ sản xuất – kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm quyền lợi cho người tham gia, như bảo toàn giá trị vàng và hưởng các lợi ích hợp pháp, trong đó có hình thức gửi tiết kiệm vàng.

Ông Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam. Ảnh: QD

Theo ông Hùng, để thực hiện được mục tiêu này, các cơ quan huy động như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, các ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư… cần có các công cụ giao dịch hiệu quả, đồng thời quản lý chặt chẽ nguồn vàng huy động và phòng ngừa rủi ro thanh khoản, tránh gây hậu quả nghiêm trọng cho tổ chức huy động, nền kinh tế và lòng tin của người dân.

Về tổ chức và vận hành, ông Nguyễn Thế Hùng cho rằng một sàn giao dịch vàng quốc gia cần có bốn chủ thể tham gia, gồm cơ quan quản lý trực tiếp, đơn vị vận hành sàn, các thành viên được cấp phép và nhà đầu tư, kinh doanh. Trong đó, cơ quan quản lý có vai trò xây dựng và ban hành hành lang pháp lý, quy định rõ về sản phẩm giao dịch, hợp đồng, thanh toán, lưu ký, giám sát rủi ro, tiêu chuẩn thành viên, chế độ báo cáo và công khai thông tin.

Ông cũng lưu ý, do điều kiện của Việt Nam không có mỏ vàng lớn nên phần lớn nguyên liệu vàng phục vụ nhu cầu trong nước là từ nhập khẩu. Vì vậy, để hiện thực hóa chỉ đạo về phát triển ngành nghề Sản xuất Kinh doanh vàng Trang sức Mỹ nghệ (TSMN) có sản phẩm chất lượng cao, giá cả hợp lý để xuất khẩu, tái tạo ngoại tệ, thì các doanh nghiệp này phải được ưu tiên tiếp cận với nguồn nguyên liệu có giá hợp lý thì mới cạnh tranh được.

Trên cơ sở đó, Ngân hàng Nhà nước cần quy định các thành viên sàn được phép nhập khẩu vàng nguyên liệu phải bán tối thiểu 50% lượng vàng nhập về cho các đơn vị sản xuất vàng TSMN, tránh tình trạng nhập khẩu về bán chênh lệch giá, không đúng với mục tiêu đề ra.

Các chuyên gia đều cho rằng, Việt Nam đủ điều kiện công nghệ và hạ tầng để xây dựng một mô hình sàn giao dịch vàng hiện đại tuy nhiên việc triển khai sàn giao dịch vàng cần được thực hiện theo lộ trình thận trọng, có đánh giá, rà soát và điều chỉnh phù hợp trong quá trình vận hành. Mục tiêu ổn định thị trường cần được đặt lên trên sự sôi động ngắn hạn về giao dịch.

Đối với người dân và nhà đầu tư, sự ra đời của sàn giao dịch vàng cũng đòi hỏi một cách tiếp cận tỉnh táo và dài hạn. Việc tham gia thị trường cần dựa trên hiểu biết đầy đủ về cơ chế vận hành, chi phí giao dịch và các rủi ro tiềm ẩn, đồng thời tuân thủ nguyên tắc phân bổ tài sản hợp lý, tránh tập trung quá mức vào một kênh đầu tư duy nhất.