Trụ sở cơ quan Thuế thành phố Hà Nội. Ảnh: B.S

Theo Thông tư số 94/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định về quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro trong quản lý thuế, ngành thuế đang có bước chuyển mình rõ rệt. Nếu như trước đây, cơ quan thuế chủ yếu tập trung vào việc phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm, thì nay mô hình quản lý được nâng cấp thành việc theo dõi hành vi tuân thủ kết hợp quản lý rủi ro một cách thống nhất.

Đáng chú ý, Thông tư 94/2026/TT-BTC tiếp tục bổ sung, nhấn mạnh nguyên tắc áp dụng quản lý rủi ro: Các công nghệ lõi như dữ liệu lớn (Big data), học máy (Machine learning) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được đưa vào ứng dụng thực tế. Hệ thống sẽ tự động hóa khâu thu thập, phân tích, truy vết dữ liệu khách quan để dự báo và đưa ra các cảnh báo sớm.

Dựa trên hệ thống này, NNT sẽ được phân thành 4 nhóm rõ rệt: Tuân thủ tốt (Mức 1); Tuân thủ trung bình (Mức 2); Tuân thủ thấp (Mức 3) và Không tuân thủ (Mức 4). 

Kết quả đánh giá, phân loại tuân thủ và rủi ro phải được ghi nhận, theo dõi và truy vết được và sử dụng làm căn cứ xây dựng kế hoạch nâng cao tuân thủ, kế hoạch kiểm tra, giám sát trọng điểm và áp dụng các biện pháp quản lý thuế phù hợp. 

Việc quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro phải đảm bảo khách quan, minh bạch, đúng quy định pháp luật, không phân biệt đối xử giữa những NNT. 

Thông tư 94/2026/TT-BTC cũng quy định việc áp dụng quản lý rủi ro trong một số nghiệp vụ như sau:

Quản lý đăng ký thuế: Bổ sung việc phân loại rủi ro áp dụng đối với trường hợp chấm dứt hiệu lực mã số thuế, trong đó, trường hợp rủi ro cao, phải thực hiện kiểm tra thuế tại trụ nở người nộp thuế, trường hợp rủi ro trung bình/thấp thì áp dụng các biện pháp đôn đốc người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi giải thể, phá sản, ngừng hoạt động.

Hoàn thuế, khoản thu khác: Thông tư số 94/2026/TT-BTC quy định riêng việc đánh giá, phân loại mức độ rủi ro đối với hồ sơ hoàn thuế trên cơ sở kế thừa kết quả phân loại và kết quả kiểm tra hoàn thuế của kỳ trước liền kề; bổ sung cơ chế tạm dừng giải quyết đối với số tiền hoàn có dấu hiệu rủi ro và quy định các trường hợp thay đổi hình thức phân loại hồ sơ hoàn thuế nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế: Thông tư số 94/2026/TT-BTC tiếp tục áp dụng nguyên tắc lựa chọn tối đa 90% số trường hợp kiểm tra trên cơ sở phân tích rủi ro và tối đa 10% lựa chọn ngẫu nhiên. Tuy nhiên, việc lựa chọn phải bảo đảm tránh chồng chéo với hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan có thẩm quyền.

Miễn giảm thuế: Hồ sơ được xác định có mức rủi ro cao phải kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế trước khi ban hành quyết định; trong khi hồ sơ rủi ro trung bình và thấp được giải quyết theo trình tự quy định, đồng thời tiếp tục theo dõi để kịp thời xử lý khi phát sinh dấu hiệu rủi ro.

Hóa đơn, chứng từ: Những trường hợp được xác định có rủi ro cao có thể không được chấp nhận đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, bị ngừng sử dụng hóa đơn hoặc áp dụng các biện pháp quản lý khác theo quy định. Đối với nhóm rủi ro thấp và trung bình được lựa chọn mẫu để rà soát, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa tạo điều kiện cho NNT thực hiện đúng quy định.

Theo Thuế TP Hà Nội, việc duy trì mức độ "Tuân thủ tốt" mang lại lợi ích sát sườn cho cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp, giúp họ không chỉ tránh được các đợt thanh tra, giám sát mà còn được ưu tiên khi giải quyết các thủ tục hành chính.

Để không bị hệ thống tự động đưa vào diện rủi ro, Thuế TP Hà Nội khuyến nghị NNT cần tuân thủ nghiêm ngặt 6 vấn đề trọng tâm:

Thực hiện các nghĩa vụ đăng ký, kê khai và nộp thuế đúng thời hạn pháp luật quy định.

Quản lý và sử dụng hóa đơn điện tử minh bạch, phản ánh trung thực mọi giao dịch kinh tế phát sinh.

Chú trọng lưu trữ đầy đủ, an toàn các loại hồ sơ, hóa đơn, chứng từ kế toán nhằm sẵn sàng cung cấp, giải trình khi cơ quan chức năng yêu cầu.

Thường xuyên tự rà soát sổ sách, hồ sơ để phát hiện sớm và chủ động điều chỉnh ngay các sai sót trong quá trình kê khai thuế.

Phối hợp đầy đủ với cơ quan thuế trong việc cung cấp thông tin, giải trình, xác minh theo yêu cầu. 

Nâng cao năng lực quản trị rủi ro thuế, thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ trong quy trình kế toán, kinh doanh để phòng ngừa từ xa các sai phạm phát sinh.