Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nhấn mạnh như vậy về bảo vệ môi trường tại Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026 diễn ra tại Hà Nội ngày 20/9.

Người dân xếp hàng đổi rác tái chế, lấy quà tặng là những vật dụng sinh hoạt hằng ngày. Ảnh: BTC

1,05 tỷ tấn thực phẩm bị lãng phí

Bảo vệ môi trường cần bắt đầu từ những thay đổi cụ thể trong đời sống hằng ngày, trong đó giảm lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc phát động từ năm 1993, Việt Nam tham gia hưởng ứng từ năm 1994. Năm 2026, Chiến dịch tập trung vào vấn đề lãng phí thực phẩm và quản lý chất thải thực phẩm, với chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”.

Theo Báo cáo Chỉ số lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng.

Lãng phí thực phẩm không chỉ làm tăng lượng chất thải phải xử lý mà còn kéo theo sự lãng phí đất đai, nước, năng lượng và công sức sản xuất, đồng thời làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

Tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ chiếm khoảng 50-70% tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt. Nếu không được giảm thiểu, phân loại và xử lý phù hợp, đây sẽ tiếp tục là áp lực lớn đối với hạ tầng và môi trường đô thị.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho rằng, chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” không chỉ là lời kêu gọi giữ gìn vệ sinh môi trường, mà còn đặt ra yêu cầu sử dụng tài nguyên tiết kiệm và quản lý chất thải hiệu quả hơn.

Một “đĩa ăn sạch” trước hết là hạn chế thực phẩm dư thừa. Từ đó, chất thải cần được phân loại đúng ngay tại nguồn để tạo điều kiện cho thu hồi, tái sử dụng, tái chế và giảm lượng phải xử lý cuối cùng.

Hà Nội là đô thị lớn, tập trung đông dân cư và nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, Thủ đô đang chịu sức ép lớn về chất thải nhưng đồng thời có điều kiện để xây dựng, thử nghiệm và nhân rộng các mô hình quản lý môi trường hiệu quả. Những kinh nghiệm từ Thủ đô có thể được chia sẻ, nhân rộng nhanh hơn tới các địa phương trên cả nước.

Đưa bảo vệ môi trường trở thành một phần của văn hóa, nếp sống văn minh đô thị. Ảnh minh họa: Thuý Đào

Thất thoát và lãng phí thực phẩm góp phần làm gia tăng biến đổi khí hậu

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam khẳng định Lễ phát động diễn ra vào một thời điểm đặc biệt ý nghĩa: "Khi Ngày Quốc tế Nhận thức về Tổn thất và Lãng phí Thực phẩm 29/9 đang đến gần, chúng ta càng nhận thức rõ rằng giải quyết vấn đề này có ý nghĩa thiết yếu đối với việc bảo vệ hành tinh và xây dựng các hệ thống nông nghiệp và thực phẩm bền vững”.

Theo bà Pauline Tamesis, mỗi ngày, hơn 1 tỷ suất ăn bị lãng phí trên toàn thế giới, trong khi hàng triệu người vẫn phải đối mặt với nạn đói và tình trạng mất an ninh lương thực.

“Đây không chỉ là vấn đề về đạo đức mà còn tạo ra cuộc khủng hoảng môi trường. Thất thoát và lãng phí thực phẩm làm gia tăng hậu quả biến đổi khí hậu, làm giảm suy giảm đa dạng sinh học và khiến các hệ sinh thái bị ô nhiễm nghiêm trọng. Tình trạng này gây áp lực lên các hệ thống quản lý chất thải, đồng thời cản trở những nỗ lực chung nhằm xây dựng các hệ thống nông nghiệp - thực phẩm có khả năng chống chịu và bảo đảm công bằng”, bà Pauline Tamesis nói.

Trong bối cảnh đó, giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm không chỉ là câu chuyện về tiêu dùng mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực, môi trường và phát triển đô thị.

Vẫn theo bà Pauline Tamesis, bằng cách giảm lãng phí thực phẩm, chúng ta có thể tăng cường an ninh lương thực, xây dựng những đô thị lành mạnh hơn, đồng thời đẩy nhanh hành trình đầy khát vọng của Việt Nam hướng tới trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng ‘0’ vào năm 2050.

Đại diện Liên hợp quốc chỉ ra, để tạo ra sự chuyển đổi thực chất cần hành động trên toàn bộ chuỗi giá trị nông sản - thực phẩm. Chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng cần chung tay ngăn ngừa thất thoát trong chuỗi cung ứng, duy trì thực phẩm còn sử dụng được trong vòng tuần hoàn, đồng thời chuyển đổi chất thải hữu cơ không thể tránh khỏi thành các nguồn tài nguyên hữu ích. Và sự thay đổi bắt đầu từ chính mỗi gia đình.

"Thành phố sạch hơn bắt đầu từ tiêu dùng có trách nhiệm. Tương lai bền vững hơn bắt đầu từ việc giảm thiểu chất thải. Và một nền kinh tế tuần hoàn thực sự bắt đầu hình thành ngay từ thời điểm chúng ta nhận ra giá trị vốn có của những nguồn tài nguyên vốn lẽ ra có thể bị vứt bỏ", bà Pauline khẳng định.