Vì thế, tại Hội nghị Quốc tế về hồ nước ngọt diễn ra tại Mỹ vào tháng 3/2005 đã đưa hồ Ba Bể vào danh sách 20 hồ nước ngọt đặc biệt nhất thế giới, là “viên ngọc xanh của nhân loại”. Năm 2011, được Ban Thư ký Công ước Ramsar công nhận là khu Ramsa (vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế) thứ 1.938 của thế giới và là khu Ramsar thứ 3 của Việt Nam. Tháng 9/2012, hồ Ba Bể tiếp tục được xếp hạng di tích quốc gia cấp đặc biệt.

Hồ Ba Bể (huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn) nằm ở độ cao 145m so mặt nước biển, dài hơn 8km, rộng 3km, có độ sâu từ 20 - 30m, sức chứa xấp xỉ 90 triệu m³ nước, có nhiều hang động, thác nước, suối ngầm huyền ảo. Gọi là Ba Bể vì hồ được tạo thành bởi 3 hồ lớn: Pó Lầm, Pó Lù và Pó Lèng (tiếng Tày, Pó có nghĩa là hồ), được thông nhau bằng dòng sông Năng. Từ Pó Lèng, xuôi thuyền chừng gần 1km, ta tới động Puông. Đây là động đá vôi cao 30m, rộng 15m, lòng động mờ ảo với những dải thạch nhũ rủ xuống lung linh, huyền diệu.

Rời động Puông, thuyền lướt êm giữa những phiến đá vôi viền ấp lấy hai bên bờ sông Năng, qua bản Tàu, bản Cẩm rồi đến bản Hủa Trạng thì gặp một quần thể đá tảng nhô lên, tạo thành thác Đầu Đẳng. Thác dài 1.000m, có bậc, bậc trên chênh với bậc dưới từ 3 - 4m theo chiều cao và cách nhau từ vài chục đến vài trăm một theo chiều dài. Sau một hồi đi bộ, leo trèo thấm mệt, du khách sẽ được đắm mình trong tiếng thác đổ ầm ầm tung lên các làn hơi nước mờ ảo, mát rượi.

Nói đến hồ Ba Bể không thể không nói đến các con sông, con suối. Từ trên cao nhìn xuống, dòng sông Năng, sông Trò Lèng, suối Tả Han, suối Pò Lù, suối Nà Phòng như những dải lụa xanh óng ả uốn lượn ven hồ lớn. Nước hồ Ba Bể luôn mang một màu xanh trong, ấm áp đến nao lòng. Nước trong đến mức bằng mắt thường du khách cũng có thể thấy rõ những loại thuỷ sinh nằm sâu dưới mặt hồ từ 2 - 3m. Chính quần thể phức hợp gồm hồ, sông, suối, núi rừng, hang động nơi đây đã giữ cho nước hồ Ba Bể có nhiệt độ trung bình cả năm là 200C, ấm áp về mùa đông, mát mẻ về mùa hè, để Ba Bể trở thành nơi hò hẹn cả 4 mùa của du khách thập phương.

Hồ Ba Bể càng trở nên thơ mộng bởi nằm giữa vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể với những dải núi đá trùng điệp, cao ngất, chứa trong mình hàng nghìn loài động vật, thực vật, quý hiếm và đặc hữu, trong đó nhiều loài có tên trong sách đỏ của Hiệp hội Bảo tồn thiên nhiên Thế giới (UCN).

Đến thăm quan thắng cảnh hồ Ba Bể, ngoài việc chiêm ngưỡng cảnh sắc nơi đây, du khách còn có dịp tìm hiểu về cách đánh cá, câu cá trên hồ của bà con dân tộc Tày. Đi thuyền khu vực gần bờ, nếu có dịp, du khách sẽ được thấy lơ lửng trên đầu một cần câu hình cánh cung. Đoạn giữa của dây cung buộc một sợi cước rủ xuống mặt hồ. Tận cùng là lưỡi câu có móc một con ve sầu còn sống. Những chú cá vòng có khi lớn đến 20kg đớp mồi lôi đi liền bị cần câu kéo lại. Cảnh lôi kéo này làm cành cây buộc cần rung lên, cá càng mắc mồi sâu hơn... Ngoài ra, còn có “lưới chăng”. Căn cứ vào đặc điểm của cá trôi, khi gặp lưới chắn bên dưới, đang đà bơi, chúng liền vọt lên, thế là rơi ngay vào tấm lưới khác chăng trên mặt nước đợi sẵn. Rồi cả loại “chài úp” độc đáo dùng để bắt cá chép...

Thật thú vị khi có thời gian thong dong, rong ruổi trong mênh mông hồ Ba Bể không phải trên chiếc xuồng máy du lịch, mà là trên các con thuyền độc mộc thô sơ, nhiều khi chỉ là một cây gỗ lớn bổ đôi rồi đẽo gọt thành thuyền, do các cô gái người Tày với trang phục rất đặc trưng dân tộc cầm lái. Mặc dù là những hướng dẫn viên du lịch không chuyên, nhưng với nhiệt huyết và sự hiểu biết về lịch sử, tài nguyên thiên nhiên, về vùng đất Ba Bể… sẽ giúp du khách càng yêu mến hơn “Viên ngọc xanh của nhân loại”.

Hồ Ba Bể là một báu vật quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Đây cũng là 1 trong 500 hồ nước ngọt trên thế giới cần được bảo vệ, giữ gìn và là một trong những danh lam thắng cảnh nổi tiếng nhất của Việt Nam.

  Ngân Hà