Chánh Văn phòng Thanh tra tỉnh Tuyên Quang Trần Xuân Bộ làm việc trên máy tính. Ảnh: Bùi Bình

Đừng để hình ảnh, âm thanh thay thế sự thật

Chỉ với một chiếc điện thoại, một thông tin có thể được tiếp nhận và lan truyền rất nhanh. Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), hình ảnh, video và giọng nói ngày càng có khả năng tạo cảm giác chân thực, khiến người dùng khó nhận biết đâu là thông tin chính xác, đâu là nội dung đã bị chỉnh sửa hoặc tạo dựng.

Những thông tin gây hoang mang, tức giận hoặc tò mò càng dễ khiến người dùng phản ứng nhanh. Một cú nhấp chuột để chia sẻ tưởng như vô hại, nhưng nếu thông tin chưa được kiểm chứng, sự vội vàng ấy có thể khiến thông tin sai tiếp tục được lan truyền.

Trong bối cảnh đó, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an về tăng cường truyền thông, huy động cộng đồng tham gia phòng, chống tin giả trên không gian mạng và triển khai Chiến dịch truyền thông “Tin AI?”, Thanh tra tỉnh Tuyên Quang phát động tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng, chống tin giả và lừa đảo trực tuyến cho toàn thể cán bộ, công chức, người lao động và nhân dân trên địa bàn tỉnh.

Điểm đáng chú ý là những khuyến cáo được cụ thể hóa thành các nguyên tắc ngắn gọn, dễ nhớ, để mỗi người có thể tự áp dụng khi tiếp xúc với thông tin trên môi trường mạng.

Theo đó, nguyên tắc “3 không” được đặt ra như một lớp cảnh giác ban đầu: Không vội tin chỉ vì thông tin có hình ảnh, video hoặc giọng nói đi kèm; không chia sẻ khi chưa xác minh được nguồn gốc và bối cảnh đầy đủ; không hành động chỉ dựa trên một nguồn thông tin duy nhất.

Đây cũng là lời nhắc quan trọng trong thời đại AI: sự chân thực về hình thức không đồng nghĩa với sự chính xác về nội dung.

Từ “3 không” đến một thói quen kiểm chứng

Nếu “3 không” là lớp cảnh giác đầu tiên, quy trình “5D” giúp người dùng có một cách tiếp cận cụ thể trước khi đưa ra quyết định.

Bước đầu tiên là Dừng lại – không phản ứng ngay trước những thông tin gây hoang mang, tức giận hoặc kích thích sự tò mò. Tiếp đó là: Đọc toàn bộ, thay vì chỉ nhìn vào tiêu đề hoặc vài giây đầu của một video.

Sau khi đọc, người dùng cần Đối chiếu nguồn, kiểm tra thông tin với các nguồn chính thống, độc lập. Đây là bước quan trọng khi một nội dung đang được chia sẻ nhanh nhưng chưa rõ xuất phát từ đâu.

Tiếp đó là Đánh giá mục đích. Những thông tin thúc ép người đọc hành động, chia sẻ, chuyển tiền hoặc tạo áp lực về thời gian cần được đặc biệt cảnh giác.

Cuối cùng là Đưa ra quyết định: tiếp nhận và chia sẻ có trách nhiệm; không chia sẻ khi chưa có đủ căn cứ xác thực.

Năm bước tưởng như đơn giản nhưng tạo ra một khoảng dừng cần thiết giữa lúc tiếp nhận thông tin và lúc đưa ra phản ứng. Khoảng dừng ấy giúp hạn chế những quyết định vội vàng, từ một lần chia sẻ tin chưa kiểm chứng đến những hành động có thể dẫn tới thiệt hại do lừa đảo trực tuyến.

“3 không” và “5D” cũng không phải những nguyên tắc chỉ dành cho người am hiểu công nghệ. Cán bộ, công chức, người lao động hay bất kỳ người dân nào sử dụng mạng xã hội đều có thể bắt đầu từ những thao tác rất cơ bản: đọc kỹ hơn, kiểm tra nguồn và bình tĩnh hơn trước những thông tin gây kích động.

Trong môi trường số, mỗi người vừa là người tiếp nhận, vừa có thể trở thành người phát tán thông tin. Vì vậy, khả năng tự kiểm chứng của từng cá nhân cũng góp phần hạn chế tin giả và những thông tin chưa được xác thực tiếp tục lan truyền.

Từ cách tiếp cận đó, việc Thanh tra tỉnh Tuyên Quang phối hợp tuyên truyền Chiến dịch “Tin AI?” không chỉ nhằm nâng cao cảnh giác trước tin giả và lừa đảo trực tuyến, mà còn hướng tới một thói quen ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng: không vội tin, không vội chia sẻ và không vội hành động.

Bởi giữa một thế giới thông tin luôn thúc giục con người phải nhanh hơn, điều cần thiết đôi khi chỉ là biết chậm lại: Kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ và không để một thông tin chưa được xác thực dẫn dắt hành động của mình.