(Thanh tra) - Khi dữ liệu, công nghệ và trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện trong công việc, câu hỏi đặt ra với ngành Thanh tra không chỉ là dùng công cụ nào, mà con người sẽ làm việc với chúng ra sao. Tại Thanh tra tỉnh Lào Cai, bài toán ấy đang được đặt từ chính những vị trí việc làm và phần việc cụ thể của mỗi cán bộ.
Kế hoạch triển khai Bài toán số 07 về phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Thanh tra tỉnh Lào Cai, giai đoạn 2026-2030, không đặt trọng tâm đơn thuần vào việc tổ chức thêm các lớp tập huấn. Điểm đáng chú ý là yêu cầu gắn đào tạo với thực hành, với những bài toán thực tế trong công việc thanh tra.
Đó có thể là quản lý, tra cứu hồ sơ; tổng hợp, phân tích số liệu; xây dựng báo cáo; theo dõi việc thực hiện kết luận thanh tra; phân loại, theo dõi đơn thư; tra cứu, hệ thống hóa văn bản hay cảnh báo nhiệm vụ, thời hạn. Những phần việc có khối lượng thông tin lớn, lặp lại hoặc cần tổng hợp, phân tích được xác định là những nơi công nghệ có thể hỗ trợ.
Ông Hoàng Văn Khoa, Phó Chánh Thanh tra tỉnh cho biết: “Chuyển đổi số trước hết phải bắt đầu từ con người. Chúng tôi xác định việc đào tạo, nâng cao kỹ năng số cho cán bộ phải gắn với từng vị trí việc làm và những yêu cầu thực tế trong công tác thanh tra. Mục tiêu là để công nghệ hỗ trợ cán bộ nâng cao hiệu quả công việc, chứ không phải ứng dụng công nghệ theo phong trào”.
Theo hướng này, Thanh tra tỉnh sẽ rà soát năng lực sử dụng công nghệ, dữ liệu, AI và kỹ năng số của đội ngũ; xác định nhu cầu theo từng phòng, từng nhóm công việc; đồng thời hình thành lực lượng nòng cốt có khả năng tiếp cận công nghệ mới, khai thác dữ liệu và hỗ trợ đồng nghiệp. Sau đào tạo, công chức được định hướng tiếp tục áp dụng kiến thức vào nhiệm vụ thực tế, thay vì dừng lại ở việc hoàn thành một khóa học.
Đến năm 2030, Thanh tra tỉnh đặt mục tiêu 100% lãnh đạo, công chức được cập nhật kiến thức, kỹ năng về công nghệ thông tin, chuyển đổi số và kỹ năng số; 100% công chức được bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng số cơ bản, sử dụng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và bảo đảm an toàn thông tin.
Nhưng con số chỉ là một phần của câu chuyện. Điều quan trọng hơn là những kiến thức ấy có đi được vào công việc hằng ngày hay không.
Đây cũng là lý do kế hoạch đặt việc ứng dụng công nghệ, dữ liệu và AI bên cạnh yêu cầu kiểm tra, đối chiếu. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp hoặc xử lý những phần việc phù hợp, nhưng không được trở thành căn cứ duy nhất để kết luận, đánh giá, xác minh hay tham mưu quyết định.
Thanh tra viên Hoàng Khánh Duy chia sẻ: “Khi dữ liệu và các công cụ số được khai thác tốt, cán bộ có thể giảm bớt thời gian cho những công việc thủ công, lặp lại để tập trung hơn vào nghiên cứu, phân tích và xử lý công việc thực tế. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; người cán bộ vẫn phải kiểm tra, đối chiếu thông tin và chịu trách nhiệm về kết quả công việc”.
Từ góc độ đó, chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống phức tạp. Nó có thể bắt đầu từ một cách tra cứu hồ sơ thuận tiện hơn, một bảng dữ liệu được chuẩn hóa, một công cụ giúp tổng hợp nhanh hơn hay việc theo dõi tiến độ, thời hạn công việc rõ ràng hơn. Kế hoạch cũng yêu cầu các phòng chủ động đề xuất những bài toán, sáng kiến, giải pháp số gắn với lĩnh vực được giao.
Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin trong quá trình sử dụng công nghệ. Hồ sơ thanh tra chưa công khai, thông tin khiếu nại, tố cáo, dữ liệu cá nhân, tài liệu nội bộ có yêu cầu bảo mật và tài liệu thuộc danh mục bí mật Nhà nước không được đưa lên các nền tảng số, dịch vụ AI không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Bài toán nhân lực số vì thế không chỉ là có bao nhiêu người được học về AI hay công nghệ, mà là sau mỗi khóa học, cán bộ có thể giải quyết thêm được những phần việc nào, khai thác dữ liệu ra sao và công việc có thuận lợi, chính xác hơn hay không.
Thanh tra tỉnh cũng định hướng tăng cường tự học có hướng dẫn, chia sẻ chuyên môn, đào tạo trực tuyến kết hợp trực tiếp và thực hành; sau mỗi đợt bồi dưỡng, khuyến khích công chức chia sẻ lại kiến thức, tài liệu, kỹ năng phù hợp cho phòng hoặc nhóm công tác liên quan.
Từ hồ sơ, số liệu, đơn thư đến báo cáo, công nghệ được kỳ vọng giúp cán bộ giảm bớt thời gian cho những thao tác lặp lại, dành nhiều hơn cho những phần việc cần kinh nghiệm và phân tích. Khi ấy, chuyển đổi số không còn là câu chuyện của những thuật ngữ mới, mà hiện ra từ chính cách một hồ sơ được tìm nhanh hơn, một bảng số liệu được xử lý thuận tiện hơn hay một báo cáo được hoàn thiện trên nền dữ liệu đầy đủ hơn.
Đó có lẽ cũng là cách rõ nhất để nhìn vào bài toán nhân lực số ở Thanh tra Lào Cai: Không đo bằng số công cụ được đưa vào, mà bằng việc công nghệ có thực sự giúp cán bộ làm công việc của mình tốt hơn hay không.
