Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm bản quyền. Ảnh: M.H

Nền tảng pháp lý - “tấm màng lọc” bảo vệ bản quyền

Trong giai đoạn hội nhập sâu rộng hiện nay, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng khẳng định vị thế là động lực quan trọng của phát triển bền vững, không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn mang sứ mệnh quảng bá hình ảnh quốc gia, nâng tầm vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Định hướng chiến lược này đã được Đảng và Nhà nước khắc họa rõ nét thông qua Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 28 của Quốc hội và Quyết định số 2486 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Những chính sách này khẳng định công nghiệp văn hóa không phải là hoạt động giải trí đơn thuần mà là một lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, vận hành dựa trên sự sáng tạo, bản quyền và khả năng thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định, bản quyền chính là “huyết mạch” và nền tảng để phát triển ngành công nghiệp sáng tạo. Một hệ sinh thái chuyên nghiệp chỉ thực sự hình thành khi tài sản trí tuệ được bảo vệ nghiêm ngặt.

Thực tiễn từ các cường quốc văn hóa trên thế giới chỉ ra rằng, công nghiệp văn hóa chỉ thực sự bứt phá và mang lại nguồn thu khổng lồ khi cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ của quốc gia đó đủ mạnh để bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho những người trực tiếp sáng tạo.

Khi quyền tác giả và quyền liên quan được thượng tôn, đó sẽ là “tấm màng lọc” an toàn để thu hút các nhà đầu tư lớn, thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo và tạo dựng một thị trường nội dung số phát triển lành mạnh, rực rỡ.

Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định giải pháp hàng đầu để phát triển bền vững bản quyền số là phải tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, cụ thể hóa các quy định liên quan đến trách nhiệm của các nền tảng trung gian, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm, cũng như thiết lập cơ chế bảo vệ dữ liệu chứng cứ điện tử để xử lý các vi phạm xuyên biên giới một cách triệt để, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu thực tiễn.

Cần chung tay của "4 nhà"

Bên cạnh hoàn thiện hành lang pháp lý, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, cần nâng cao hiệu quả thực thi và phối hợp liên ngành, bởi một trong những khó khăn lớn hiện nay là vi phạm bản quyền diễn ra trên không gian mạng với tính chất xuyên biên giới, ẩn danh và tái phạm liên tục.

Công an tỉnh Bắc Ninh vừa khởi tố vụ án, khởi tố các bị can liên quan đường dây vận hành hệ thống website “Bún Chả TV” về hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”. Ảnh: baobacninh

Do đó, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý văn hóa, thông tin truyền thông, công an, thanh tra, tòa án, viện kiểm sát, thuế, ngân hàng và các doanh nghiệp công nghệ.

Đồng thời, thiết lập cơ chế phối hợp với các nền tảng xuyên biên giới để ngăn chặn nguồn thu quảng cáo của các website vi phạm và đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra chuyên đề, xử lý nghiêm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Song hành với các giải pháp trên, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng đặc biệt lưu ý đến việc ứng dụng công nghệ trong bảo vệ bản quyền, đặc biệt là công nghệ nhận diện nội dung số, trí tuệ nhân tạo và các hệ thống giám sát dữ liệu trực tuyến nhằm phát hiện nhanh, xử lý sớm và hạn chế tái phạm.

Đáng chú ý, trong các giải pháp đưa ra, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, “chìa khóa” để giải quyết bài toán bản quyền số chính là việc xây dựng một nền văn hóa tôn trọng bản quyền từ sâu thẳm nhận thức của mỗi người dân.

Việc bảo vệ bản quyền chưa bao giờ là trách nhiệm "độc quyền" của cơ quan quản lý Nhà nước, mà nó đòi hỏi sự chung tay, đồng lòng của toàn xã hội.

Để xây dựng một thị trường nội dung số lành mạnh, mỗi chủ thể đều phải có trách nhiệm rõ ràng. Cơ quan quản lý Nhà nước cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường thực thi và tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

Các doanh nghiệp cung cấp nền tảng, dịch vụ trung gian phải chủ động kiểm soát, gỡ bỏ nội dung vi phạm và không tiếp tay cho các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Người sáng tạo cũng cần nâng cao ý thức đăng ký, quản lý và bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.

Và quan trọng hơn cả là vai trò của người dùng, khi mỗi người dân tự giác từ chối website lậu, lựa chọn sử dụng các sản phẩm có bản quyền, đó không chỉ là hành động văn minh mà còn là sự tôn trọng công sức lao động của tác giả, nghệ sĩ và nhà sản xuất.

Bảo vệ bản quyền vì thế cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ chung để xây dựng môi trường sáng tạo bền vững. Chỉ khi nào "4 nhà", đó là Nhà nước, doanh nghiệp, người sáng tạo và cộng đồng khán giả cùng nắm tay đồng hành trên một quỹ đạo văn minh thì nền công nghiệp văn hóa Việt Nam mới thực sự hội tụ đủ nội lực để vươn mình ra biển lớn, nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh trong thời đại số.