(Thanh tra) - Trong bối cảnh nhu cầu học tập ngày càng gia tăng, công tác tuyển sinh đầu cấp (mầm non, lớp 1, lớp 6) luôn là vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm. Mỗi mùa tuyển sinh, bên cạnh những nỗ lực đổi mới theo hướng minh bạch, thuận tiện, vẫn xuất hiện không ít “điểm nóng” với nguy cơ phát sinh tiêu cực. Trước yêu cầu đó, việc tăng cường thanh tra, giám sát ngay từ đầu được xác định là giải pháp then chốt nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch trong giáo dục.
Những năm gần đây, đặc biệt tại các đô thị lớn, tình trạng quá tải cục bộ tại một số trường có chất lượng cao khiến cuộc đua vào trường “top” ngày càng gay gắt. Dù các địa phương đã triển khai tuyển sinh trực tuyến, phân tuyến theo địa bàn, song thực tế vẫn phát sinh nhiều vấn đề như hồ sơ “chạy tuyến”, khai không đúng nơi cư trú.
Thêm vào đó là tình trạng “xin - cho”, tác động để được vào trường trái tuyến; thu các khoản ngoài quy định trong quá trình tuyển sinh; thiếu minh bạch trong công khai chỉ tiêu, danh sách trúng tuyển…
Những biểu hiện này không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn làm suy giảm niềm tin vào tính công bằng của hệ thống giáo dục công lập.
Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực y tế, giáo dục (Cục X) Nguyễn Tuấn Anh cho biết, theo Thông tư số 10/2025/TT-BGDĐT và các quy định mới, thẩm quyền thanh tra, quản lý giáo dục phổ thông được phân cấp cho chính quyền hai cấp (tỉnh, xã), không còn thuộc thẩm quyền trực tiếp của Thanh tra Chính phủ. Thanh tra Chính phủ chỉ triển khai thanh tra đối với các tập đoàn giáo dục có hệ thống giáo dục liên cấp và các cơ sở giáo dục đại học.
Tuy nhiên, với vai trò là cơ quan quản lý nhà nước về công tác thanh tra, Thanh tra Chính phủ chủ yếu thực hiện chức năng định hướng, hướng dẫn nghiệp vụ, xây dựng thể chế, ban hành quy chuẩn, quy trình và tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện trong toàn hệ thống. Việc phân định rõ thẩm quyền không chỉ bảo đảm tuân thủ pháp luật mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, hạn chế tình trạng chồng chéo, trùng lặp; đồng thời phát huy tính chủ động, trách nhiệm của cơ quan thanh tra địa phương trong lĩnh vực giáo dục.
Ông Nguyễn Tuấn Anh cho biết thêm, theo Kế hoạch thanh tra năm 2026 đã được phê duyệt, Cục X được giao thực hiện 9 cuộc thanh tra, gồm 6 cuộc chính thức và 3 cuộc dự phòng. Nội dung thanh tra bao gồm việc chấp hành chính sách, pháp luật về giáo dục, trong đó có công tác tuyển sinh tại các cơ sở giáo dục.
Đáng chú ý, một trong những cuộc thanh tra trọng tâm là việc chấp hành quy định pháp luật về giáo dục tại Tập đoàn Giáo dục Nguyễn Hoàng và các đơn vị liên quan trong giai đoạn 2021–2025. Phạm vi thanh tra bao quát nhiều nội dung như: Cấp phép thành lập và hoạt động; công tác tuyển sinh; mở ngành đào tạo; chương trình giảng dạy; tổ chức đào tạo; nghiên cứu khoa học; hợp tác quốc tế; các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục và việc thực hiện nghĩa vụ tài chính.
Nhấn mạnh vai trò của công tác phòng ngừa, ông Nguyễn Tuấn Anh khẳng định: Thanh tra không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là ngăn chặn sai phạm từ sớm, từ xa. Nếu thực hiện tốt khâu giám sát ngay từ đầu mùa tuyển sinh, nhiều tiêu cực sẽ không có điều kiện phát sinh.
Để kiểm soát hiệu quả các “điểm nóng” tuyển sinh theo cán bộ Thanh tra Cục X (Thanh tra Chính phủ), cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường thanh tra theo chuyên đề và đột xuất. Thay vì chỉ thanh tra định kỳ, cần tập trung vào các địa bàn, cơ sở giáo dục có dấu hiệu bất thường, có phản ánh từ người dân.
Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Hệ thống tuyển sinh trực tuyến cần được hoàn thiện, kết nối với dữ liệu dân cư để kiểm soát chính xác thông tin học sinh, hạn chế tình trạng gian lận hồ sơ.
Thứ ba, công khai, minh bạch toàn bộ quy trình tuyển sinh. Từ chỉ tiêu, tiêu chí tuyển sinh đến danh sách trúng tuyển đều phải được công bố rõ ràng, dễ tiếp cận và có cơ chế giám sát của xã hội.
Thứ tư, phát huy vai trò giám sát của người dân và báo chí. Các kênh tiếp nhận phản ánh, tố giác tiêu cực cần hoạt động hiệu quả, bảo đảm mọi dấu hiệu bất thường đều được xử lý kịp thời.
Thứ năm, xử lý nghiêm các vi phạm. Việc công khai kết luận thanh tra, xử lý trách nhiệm cá nhân, tổ chức vi phạm sẽ góp phần răn đe, phòng ngừa chung.
Tuyển sinh đầu cấp không chỉ là khâu khởi đầu của một cấp học mà còn là “phép thử” đối với tính công bằng của hệ thống giáo dục. Trong bối cảnh đó, vai trò của cơ quan thanh tra ngày càng được khẳng định như một “lá chắn” quan trọng, góp phần giữ vững kỷ cương, kỷ luật.
Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp thanh tra, giám sát, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, mùa tuyển sinh năm 2026 được kỳ vọng sẽ diễn ra minh bạch, công bằng hơn, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với ngành Giáo dục.
