(Thanh tra) - Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) đang hiện diện trong mọi mặt đời sống, đặt ra yêu cầu cấp thiết đưa AI vào trường phổ thông. Đây không đơn thuần là việc áp dụng công nghệ mới, mà là hành trình thay đổi tư duy giảng dạy, thấu hiểu người học và chuẩn bị cho nguồn nhân lực tương lai của đất nước.
Học sinh thiếu sự hướng dẫn bài bản về AI
Tại diễn đàn giáo dục “Hiểu đúng AI - Làm chủ tương lai" do Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu tổ chức ngày 11/4, các chuyên gia đã thẳng thắn nhìn nhận sự hiện diện của công nghệ trong cuộc sống hàng ngày.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh - Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, ngay từ khoảnh khắc thức dậy, thao tác mở khóa điện thoại bằng nhận diện khuôn mặt đã là một sự tương tác trực tiếp với trí tuệ nhân tạo.
Trung bình mỗi ngày, một người tiếp xúc với công nghệ khoảng 60 lần và con số này còn cao hơn ở giới văn phòng. Khi dữ liệu cá nhân đang được thu thập, xử lý liên tục một cách vô hình, việc trang bị hiểu biết về AI cho học sinh chính là kỹ năng sinh tồn thiết yếu.
GS.TS Lê Anh Vinh đưa ra con số đáng quan tâm: Theo dữ liệu khảo sát quy mô lớn đầu năm 2024, trong hơn 11.000 học sinh THCS được khảo sát, có tới 90% các em đã biết và tiếp cận AI.
Kết quả khảo sát cho thấy, các em đánh giá cao hiệu quả công cụ này, tuy nhiên khó khăn lớn nhất của các em lại là thiếu vắng sự hướng dẫn trực tiếp, bài bản từ nhà trường.
Do đó, việc đưa AI vào giảng dạy trong nhà trường là cần thiết để giúp các em hiểu biết về trí tuệ nhân tạo, có tư duy sáng tạo. Đồng thời, sẵn sàng cho lực lượng lao động tương lai.
Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, cô Nguyễn Thị Minh Thúy - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, 100% học sinh đã tiếp cận trí tuệ nhân tạo, trong đó gần 90% các em thường xuyên sử dụng ChatGPT, Gemini....
Trong bối cảnh kỷ nguyên số bùng nổ, sự lo lắng của các bậc phụ huynh về việc con trẻ bị công nghệ "nuốt chửng" ngày càng hiện hữu.
Qua khảo sát phụ huynh Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu cho thấy, 45% học sinh dành từ 2 đến 4 giờ mỗi ngày cho công nghệ, đáng chú ý là 60% học sinh có thời lượng sử dụng vượt mức 2 giờ/ngày.
“Đây là ngưỡng bắt đầu tác động đến tâm lý và nhận thức, cho thấy "nguy cơ lệ thuộc nhẹ" với biểu hiện phổ biến là giảm tập trung học tập, khó kiểm soát thời gian, dễ bị cuốn vào mạng xã hội và các nội dung giải trí”, theo cô Nguyễn Thị Minh Thúy.
Tuy nhiên, cô cũng cho rằng, mức độ này mới chỉ dừng ở ngưỡng nguy cơ, chưa vượt quá giới hạn và hoàn toàn có thể uốn nắn.
Xây dựng "kỷ luật số" cho học sinh
Từ kết quả khảo sát thực tế, các chuyên gia đều chung nhận định, ngăn cản sự phát triển của công nghệ là điều bất khả thi. Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu cho rằng, thay vì cấm đoán, phụ huynh cần thấu hiểu để đồng hành và hướng dẫn con cái.
Để tạo ra sự thay đổi bền vững, giáo dục không thể chỉ dừng ở việc uốn nắn hành vi bề ngoài bằng các câu mệnh lệnh, mà hãy dạy các em “kỹ năng phản tư". Khi học sinh biết tự đặt câu hỏi: "Chuyện gì sẽ xảy ra nếu mình không làm việc này?", các em sẽ nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của bản thân với cộng đồng.
Tại Trường THCS và THPT Nguyễn Siêu, cô Nguyễn Thị Minh Thúy cho biết, nhà trường chọn cách đưa AI trở thành người bạn cùng kiến tạo tương lai thông qua tiếp cận theo mô hình "High Performance Learning" (HPL - Học tập siêu hiệu quả), nhà trường chú trọng xây dựng "kỷ luật số".
Bộ quy tắc ứng xử với AI được đưa vào sổ tay học sinh và thể chế hóa trong nội quy, đồng thời giáo viên cũng được tập huấn và ký cam kết đạo đức AI. Mục tiêu của nhà trường là hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ sáng tạo, an toàn, giảm thiểu rủi ro gian lận trong học tập và thi cử.
Việc dùng ChatGPT để tổng hợp, phân tích dữ liệu khổng lồ là một kỹ năng cần thiết, quan trọng nhất là học sinh phải biết chắt lọc thông tin và đưa ra luận điểm độc lập của riêng mình.
Ở tầm nhìn vĩ mô, đưa AI vào trường học gắn liền với vận mệnh kinh tế đất nước. Việt Nam đang bước vào những năm cuối của thời kỳ "dân số vàng", với quỹ thời gian vàng chỉ còn khoảng 15 năm trước khi tốc độ già hóa diễn ra mạnh mẽ.
Để duy trì đà tăng trưởng, việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu sâu sắc về khoa học công nghệ là mệnh lệnh của thời đại.
Nắm bắt nhu cầu thực tiễn đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẩn trương vạch ra lộ trình đưa AI vào trường học, từ việc ban hành hướng dẫn sử dụng AI, xây dựng khung năng lực cho học sinh và giáo viên, cho đến việc tập huấn đội ngũ cốt cán.
GS.TS Lê Anh Vinh khẳng định, việc đưa AI vào dạy và học ở trường phổ thông là vô cùng cần thiết. Trong năm học mới, việc thí điểm giáo dục AI tại các nhà trường sẽ chính thức triển khai, làm tiền đề nhân rộng đại trà.
