Vào mùa hè, mỗi ngày có hàng ngàn luợt khách quốc tế và nội địa đến Cù Lao Chàm. Ảnh D.Th.Tùng

 “Chặt, chém”

Một du khách từ miền Bắc vào than thở “giá quả dừa Cù Lao Chàm đắt gần gấp đôi quả dừa Thủ đô!”. Theo lời du khách này, mua quả dừa ven hồ Thủ Lệ (Hà Nội) 30.000 đồng đã thấy “méo mặt”, trong khi tại nơi “chưa thấy đảo đã thấy dừa” này,  quả dừa còn bị “hét” giá 40.000 đồng.

Suốt hành trình hơn 800 cây số đưa vợ con từ Thủ đô Hà Nội về Quảng Nam, ra chơi Cù Lao Chàm, anh bạn cùng quê cứ thao thao bất tuyệt về biển xanh cát trắng, nắng gió quê nhà và nhất là sự chân tình, không ra tay “chặt, chém” trong mua bán. Tự hào là thế, nhưng ở Cù Lao Chàm chưa đầy buổi sáng, anh chàng xứ Quảng ra làm “rể Thủ đô” đành ngậm ngùi buồn bã: “Cù Lao Chàm mình chừ răng thấy là lạ ông ơi!”.

Trên con đường bê tông men theo bờ biển của Bãi Làng, chỗ nào cũng gặp hải sản tươi bày bán. Hải sản ở Cù Lao Chàm là thứ “nhà trồng được” nhưng nhiều khi bị “hét” với giá cao khó chấp nhận. Hỏi mua 1kg “cua mặt ma”, tôi được người bán nói giá 450.000 đồng; đến chỗ khác, cũng thứ cua ấy giá giảm xuống còn từ 200.000 - 250.000 đồng/kg.

“Nói thách” trong mua bán ở chợ là một trong những đặc trưng của người Quảng Nam, nhưng “nói thách” quá mức tại Cù Lao Chàm có thể coi là hiện tượng… lạ. 

Lỗi từ du khách   

Thấy chúng tôi giọng “sền sệt” Quảng Nam, một ngư dân chân tình kể:“Bó rau muống khi xưa bà xã tui mua 5.000 đồng, chừ lên 15.000 đồng. Mùa động, không đi biển được, cái chi cũng lên giá theo du lịch thì biết mần răng?”.  Váng dầu và rác thải - một trong những tác nhân âm thầm “gặm nhấm” hệ sinh thái biển Cù Lao Chàm. Ảnh D.Th.Tùng

6 tháng đầu năm 2013, Cù Lao Chàm thu hút gần 91.000 lượt du khách (tăng 102% so với cùng kỳ năm 2012). Tại hội nghị lấy ý kiến cử tri về “Chương trình phát triển du lịch Cù Lao Chàm đến năm 2015, định hướng đến năm 2020” do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và HĐND TP Hội An tổ chức, nhiều đại biểu đề cập đến thực trạng lượng du khách tăng nhưng du lịch Cù Lao Chàm còn manh mún, thiếu tính bền vững. Mùa Hè là mùa thu hút đông khách đến với Cù Lao Chàm và một trong những yếu tố manh mún tự phát là tình trạng “chặt, chém” vốn dĩ xa lạ với bản chất thuần hậu, chân chất của cư dân bản địa.

Tình trạng “chặt chém” du khách cùng với việc các loại hàng hóa tiêu dùng tăng giá “ăn theo du lịch” ở góc độ nào đó, có phần lỗi từ du khách. Tại Bãi Làng, chúng tôi chứng kiến một nữ du khách đến từ Hà Nội gọi một lúc 7 kg tôm hùm (loại 2 con/kg) với giá cao “đội trời” 1.900.000 đồng/kg cho 7 người trong đoàn của mình… thưởng thức. Điều đương nhiên là không một ai trong đoàn khách này có thể “xơi” cùng lúc cả cân tôm hùm cùng với đủ loại cua, ghẹ, ốc, vú sao, vú nàng… nên họ bỏ lại, thừa mứa trên bàn nhậu. Kiểu chi tiền hợm hĩnh không khác gì “vãi thóc lép” cho gà ăn của du khách, là một trong những nguyên nhân khiến người dân làm nghề biển hay làm nông nghiệp ở Cù Lao Chàm bị “vạ lây” vì phải mua các mặt hàng thiết yếu với giá cao gấp 3 lần mà họ gọi là “ăn theo du lịch”.

Được và có thể sẽ mất

Tháng 5/2009, UNESCO công nhận Cù Lao Chàm là Khu Dự trữ sinh quyển Thế giới. Với tổng diện tích 15,5 km2/8 đảo, Cù Lao Chàm là nơi quần tụ của 200 loài san hô, trong đó (có 6 loài quý hiếm lần đầu tiên tìm thấy tại biển đảo Việt Nam).

Theo các thống kê được công bố, rừng ở Cù Lao Chàm có hơn 500 loài thực vật. Ngoài các loại gỗ quý như gõ, kiền kiền, dẻ, chua, mây, nơi này còn tập trung trên dưới 228 loài cây làm thuốc và dược liệu như mã tiền, sơn máu, ngũ gia bì, đặc biệt là cỏ nhung, trầm hương (có tên trong sách đỏ Việt Nam). Đây cũng là nơi cư trú của chim yến, khỉ đuôi dài cùng 12 loài thú, 13 loài chim, 130 loài bò sát. Hoạt động của các loại tàu, ca nô công suất lớn cũng là mối đe dọa trực tiếp đến đa dạng sinh học và rạn, bãi san hô dưới đáy nước. Ảnh D.Th.Tùng

Đa dạng sinh học đáy biển Cù Lao Chàm còn tập trung các loài tôm hùm, ốc hương, ngọc trai, đồi mồi, vú nàng, cua đá… Cũng như san hô, cua đá đang được bảo vệ nghiêm ngặt ở Cù Lao Chàm. Theo quy định, chỉ mua bán loài cua này khi chúng được dán tem nhằm ngăn chặn việc khai thác tận diệt. Tuy nhiên, với giá lên đến 900.000 đồng/kg (bán tại đảo cho du khách), số phận cua đá Cù Lao Chàm đang rất mong manh.

Áp lực từ du khách cùng với hoạt động của các loại tàu, ca nô công suất lớn cũng là mối đe dọa trực tiếp đến đa dạng sinh học và rạn, bãi san hô dưới đáy nước. Nổi tiếng là địa danh du lịch “nói không với túi ni lông” nhưng Cù Lao Chàm cũng phải đối mặt với các yếu tố huỷ diệt do chính con người gây ra thông qua du lịch. Lượng du khách tăng hàng năm đem lại lợi ích kinh tế nhưng sẽ âm thầm “gặm nhấm”, làm mai một hệ sinh thái rừng, biển. Cù Lao Chàm có thể sẽ mất rất nhiều trong tương lai nếu như không có biện pháp ổn thỏa nhằm cân bằng lợi ích giữa phát huy gía trị và bảo tồn.

Dương Thanh Tùng