(Thanh tra) - Trước tác động của giá đá xây dựng tăng cao, nguồn cung cát, đất san lấp còn hạn chế và những vướng mắc trong hợp đồng, Thanh Hóa đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm vật liệu, tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
Ngày 4/10, Sở Xây dựng phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa tổ chức hội nghị với các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu thi công và đơn vị sản xuất, cung ứng vật liệu xây dựng (VLXD) nhằm tháo gỡ khó khăn về giá vật liệu, hợp đồng xây dựng, qua đó tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các công trình và giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
Theo Sở Xây dựng, toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có khoảng 170 đơn vị thực hiện thi công các dự án. Đến ngày 3/10, có 110 đơn vị báo cáo tình hình triển khai. Trong số này, 8 đơn vị cho biết dự án bị ảnh hưởng bởi giá đá xây dựng tăng, dẫn đến chậm tiến độ.
Mức tăng chi phí do biến động giá đá được các đơn vị báo cáo ở mức từ 4,4% đến 50% giá trị hợp đồng, tùy thời điểm ký hợp đồng xây lắp. Ảnh hưởng tập trung chủ yếu ở các công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông, trong đó phần lớn là hợp đồng trọn gói.
Một trong những vấn đề được các chủ đầu tư, nhà thầu quan tâm là khả năng đáp ứng nguồn VLXD cho các dự án trong những tháng cuối năm.
Đối với đất san lấp, Thanh Hóa có 60 mỏ được cấp phép khai thác trong năm 2026. Trong đó, 20 mỏ đang tạm dừng hoạt động; 40 mỏ đủ điều kiện hoạt động có tổng trữ lượng khai thác khoảng 56,11 triệu m³, tổng công suất khoảng 15,58 triệu m³/năm.
Nhu cầu đất san lấp ở trạng thái tự nhiên trong năm 2026 ước khoảng 58,59 triệu m³. Tổng công suất khai thác, bao gồm cả nguồn thu hồi khoáng sản, khoảng 37,3 triệu m³, đáp ứng khoảng 63,67% nhu cầu toàn tỉnh Thanh Hóa. Đáng chú ý, theo hồ sơ các đơn vị cung cấp, hiện chỉ có 10/40 mỏ còn thời gian hoạt động và đang khai thác; Sở Xây dựng đã công bố thông tin của 10 mỏ với sản lượng còn lại đến hết năm 2026 khoảng 2,969 triệu m³ ở trạng thái tự nhiên.
Với đá xây dựng, toàn tỉnh Thanh Hóa có 219 mỏ được cấp phép, trong đó 183 mỏ đủ điều kiện hoạt động năm 2026. Tổng công suất khai thác đá ở trạng thái tự nhiên trong năm được đánh giá khoảng 17,19 triệu m³, cao hơn nhu cầu khoảng 10,05 triệu m³.
Tuy nhiên, trên thực tế, Sở Xây dựng Thanh Hóa mới công bố thông tin của 63/183 mỏ đang hoạt động, với sản lượng còn lại từ nay đến hết năm khoảng 1,182 triệu m³ ở trạng thái tự nhiên. Đây là một trong những vấn đề cần tiếp tục được tháo gỡ để đưa nguồn cung thực tế đến gần hơn với nhu cầu của các công trình.
Đáng chú ý hơn cả là nguồn cát xây dựng tự nhiên. Thanh Hóa hiện có 23 mỏ được cấp phép, nhưng chỉ 8 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026, với tổng công suất khoảng 0,295 triệu m³/năm. Dự kiến trong quý IV/2026, tỉnh sẽ cấp phép, đưa vào hoạt động 6 mỏ cát theo cơ chế, chính sách đặc thù, với công suất khoảng 2,13 triệu m³/năm.
Dù vậy, tổng công suất khai thác cát tự nhiên năm 2026 mới đạt khoảng 2,425 triệu m³, trong khi nhu cầu khoảng 8,135 triệu m³, chỉ đáp ứng khoảng 30,2%. Nếu tính cả cát nghiền, tổng công suất đạt khoảng 5,16 triệu m³, đáp ứng 53,8% nhu cầu toàn tỉnh Thanh Hóa.
Trước thực tế này, Sở Xây dựng yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát, khoanh định các khu vực mỏ đá, cát, đất san lấp chưa được cấp phép nhưng phù hợp quy hoạch, cự ly vận chuyển và các quy định pháp luật để báo cáo UBND tỉnh Thanh Hóa xem xét cấp phép khai thác, cung cấp trực tiếp cho công trình.
Đối với các công trình ở khu vực miền núi, các đơn vị được yêu cầu chủ động phối hợp với nhà máy thủy điện để đăng ký thu hồi khoáng sản cát xây dựng từ quá trình nạo vét lòng hồ. Tại các xã, phường vùng ven biển, tỉnh Thanh Hóa cũng định hướng nghiên cứu sử dụng cát nhiễm mặn làm vật liệu đắp nền đường theo các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
Cùng với bài toán nguồn cung, quản lý giá VLXD và xử lý những vướng mắc trong hợp đồng xây dựng được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm.
Theo công bố của Sở Xây dựng Thanh Hóa, giá đá quý III/2026 tăng khoảng 5-15% so với quý II và tăng khoảng 20-38% so với quý I; so với quý IV/2025, mức tăng trên từng loại vật liệu khoảng 34-59%. Giá một số loại đá xây dựng hiện dao động khá rộng, như đá 1x2 từ 220.000-409.000 đồng/m³; đá hộc từ 150.000-327.273 đồng/m³; cấp phối đá dăm loại I từ 181.818-376.818 đồng/m³.
Để tăng tính minh bạch của thị trường, Sở Xây dựng Thanh Hóa tiếp tục công bố thông tin giá VLXD hằng tháng theo giá thị trường; đồng thời yêu cầu các đơn vị sản xuất, cung ứng hoàn thành cam kết về cung cấp thông tin trung thực, kê khai, niêm yết, bán đúng giá và bảo đảm chất lượng. Đến thời điểm báo cáo, mới có 54/79 đơn vị thực hiện cam kết. Sở Xây dựng đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành, ưu tiên kiểm tra những mỏ chưa thực hiện cam kết.
Về cước vận chuyển, các chủ đầu tư, ban quản lý dự án được yêu cầu chỉ đạo tư vấn khảo sát, xác định đầy đủ các yếu tố cấu thành giá vận chuyển đến chân công trình. Nhà thầu thi công phải ký hợp đồng trực tiếp với chủ mỏ để cung ứng VLXD và tổ chức vận chuyển theo hồ sơ trúng thầu, hợp đồng đã ký; không mua bán, cung ứng đất, đá, cát và dịch vụ vận chuyển thông qua đơn vị trung gian thương mại.
Đối với hợp đồng xây dựng, Sở Xây dựng đề nghị chủ đầu tư căn cứ quy định pháp luật và điều kiện cụ thể của từng hợp đồng để xem xét, quyết định việc điều chỉnh khi biến động giá thuộc trường hợp được pháp luật quy định.
Riêng hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, trong trường hợp biến động mạnh về giá VLXD, việc điều chỉnh chỉ được thực hiện khi thuộc trường hợp bất khả kháng hoặc hoàn cảnh cơ bản thay đổi theo quy định pháp luật. Với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các nhà thầu được yêu cầu tập trung máy móc, thiết bị, nhân lực, đẩy nhanh tiến độ; đồng thời khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh giá để được thẩm định, phê duyệt và thanh toán kịp thời khối lượng hoàn thành đủ điều kiện.
Tại hội nghị, các chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án và nhà thầu thi công cho rằng, biến động giá và nguồn cung một số loại VLXD đang là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai công trình.
Đáng chú ý, giá đá xây dựng tăng cao, trong khi một số loại vật liệu phục vụ thi công vẫn thiếu, nguồn cung từ các mỏ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế.
Các nhà thầu, đơn vị xây lắp đề nghị tỉnh Thanh Hóa tiếp tục có giải pháp tháo gỡ khó khăn về nguồn cung, nhất là tạo điều kiện để các mỏ đang hoạt động nâng công suất, đồng thời sớm hoàn thiện thủ tục cấp phép, đưa các mỏ mới vào khai thác.
Các đơn vị cung ứng VLXD cũng đề nghị rút ngắn thời gian xử lý thủ tục trong phạm vi quy định, tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng, nâng công suất khai thác, qua đó tăng nguồn cung cho các dự án.
Đây cũng là một trong những giải pháp đang được Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung tham mưu, triển khai. Theo đó, các chủ đầu tư, ban quản lý dự án được yêu cầu rà soát, khoanh định các khu vực mỏ đá, cát, đất san lấp chưa được cấp phép nhưng phù hợp quy hoạch và cự ly vận chuyển để báo cáo UBND tỉnh Thanh Hóa xem xét, cấp phép khai thác cung cấp trực tiếp cho công trình theo quy định.
Bên cạnh tăng nguồn cung, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các chủ mỏ khai thác đúng nội dung giấy phép, đúng công suất, mục đích sử dụng; đồng thời tiếp tục công bố giá VLXD hằng tháng theo giá thị trường, tăng cường kiểm tra việc kê khai, niêm yết, bán đúng giá và bảo đảm chất lượng vật liệu.
Việc đồng thời tháo gỡ ba nút thắt gồm nguồn cung, giá VLXD và cơ chế hợp đồng được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa cho các chủ đầu tư, nhà thầu đẩy nhanh thi công trong những tháng cuối năm. Qua đó, Thanh Hóa không chỉ chủ động hơn về vật liệu cho các công trình mà còn góp phần bảo đảm tiến độ, hiệu quả đầu tư và mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.
