(Thanh tra) - Trước áp lực bùng nổ về nhu cầu nhằm phục vụ các siêu dự án hạ tầng giao thông, sự vào cuộc quyết liệt, linh hoạt của chính quyền địa phương kết hợp cùng tinh thần chủ động của cộng đồng doanh nghiệp khai thác khoáng sản đang từng bước giải tỏa "cơn khát" đá xây dựng, góp phần bảo đảm tiến độ cho các công trình trọng điểm quốc gia.
Giai đoạn hiện nay ghi nhận tốc độ triển khai hạ tầng mạnh mẽ nhất từ trước đến nay tại khu vực phía Nam. Việc kết nối TPHCM với các tỉnh trong vùng kinh tế trọng điểm Đông Nam Bộ thông qua hệ thống vành đai, cao tốc, cụm cảng biển và sân bay quốc tế đòi hỏi một lượng đá xây dựng nền tảng vô cùng lớn.
Ông Phan Tấn Đạt - Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Khoáng sản TPHCM đánh giá, đá là mặt hàng có trọng lượng lớn nhưng giá trị đơn vị không cao, dẫn đến chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành.
Năng lực cung ứng thực tế vì vậy phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí mỏ, năng lực chế biến và kết nối giao thông. Nếu không có giải pháp điều phối nhịp nhàng, áp lực thiếu hụt cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra khi các công trình đồng loạt bước vào giai đoạn thi công cao điểm.
Trước bài toán tiến độ khắt khe của các đại dự án hạ tầng, cộng đồng doanh nghiệp khai khoáng tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đã chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, cải tiến công nghệ và tổ chức lại chuỗi cung ứng.
Là một trong những đơn vị quy mô hàng đầu trong ngành, Công ty Cổ phần Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương (KSB) đã chuẩn bị đồng bộ từ nguồn nguyên liệu, máy móc thiết bị đến phương án vận chuyển và kiểm soát chất lượng sản phẩm.
Ông Nguyễn Văn Nhật - Phó Tổng Giám đốc KSB cho biết, công ty chủ động làm việc trực tiếp với các chủ đầu tư và nhà thầu để nắm bắt chính xác nhu cầu về khối lượng, chủng loại, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiến độ sử dụng cho từng hạng mục công trình. Sản phẩm đá cung cấp cho các dự án hạ tầng đòi hỏi sự ổn định cao về kích thước, cường độ và thành phần hạt.
Do đó, việc kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt từ khâu khai thác tại mỏ đến khâu chế biến thành phẩm là ưu tiên hàng đầu của KSB nhằm bảo đảm an toàn công trình và uy tín doanh nghiệp trên thị trường. Về phía cơ quan quản lý Nhà nước, chính quyền TPHCM cùng các tỉnh Đông Nam Bộ đã chủ động triển khai hàng loạt giải pháp pháp lý để bổ sung nguồn cung đá xây dựng.
Theo số liệu được Sở Nông nghiệp và Môi trường cung cấp đến PV Báo Thanh tra, tính đến ngày 7/9/2026, trên địa bàn khu vực cung ứng cho TPHCM có 40 mỏ đá xây dựng được cấp giấy phép khai thác còn hiệu lực (Bình Dương cũ 23 mỏ, Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) 17 mỏ).
Để gia tăng sản lượng, chính quyền đã thực hiện cấp mới 3 giấy phép khai thác khoáng sản nhóm III (Bà Rịa - Vũng Tàu) với tổng trữ lượng 1,52 triệu m³; gia hạn 4 giấy phép khai thác với tổng công suất 0,51 triệu m³; điều chỉnh nâng công suất 2 giấy phép (Bình Dương 1 mỏ, Bà Rịa - Vũng Tàu 1 mỏ) giúp tăng thêm khoảng 0,95 triệu m³ trữ lượng.
Bên cạnh đó, đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với 4 mỏ đá ở Bình Dương; 1 mỏ đá ở Bà Rịa - Vũng Tàu với tổng trữ lượng 33 triệu m3; khoanh định không đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với các mỏ đá xây dựng theo tiêu chí mở rộng, xuống sâu, đối với 7 khu vực với tổng diện tích 161,83ha.
Ngoài ra, mỏ đá Tân Tân Bảy thuộc Công ty Cổ phần Khoáng sản Bình Dương đang được đẩy nhanh thủ tục nâng công suất thêm 500.000m³/năm.
Đáng chú ý, UBND TPHCM cũng đã chuẩn bị phương án điều hòa thị trường. Trong trường hợp nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm bị thiếu hụt, Thành phố sẽ xem xét điều phối phần sản lượng đá đang cung cấp ra thị trường tự do bên ngoài để ưu tiên tập trung cho các công trình hạ tầng quốc gia.
Trước yêu cầu cấp bách về vật liệu xây dựng phục vụ hạ tầng giao thông và phát triển đô thị tại TPHCM cùng các tỉnh Đông Nam Bộ, công tác quản lý và khai thác tài nguyên khoáng sản đã ghi nhận những bước tiến quan trọng nhờ áp dụng cơ chế đặc thù.
Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM cho biết, UBND TPHCM đã phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với 4 mỏ đá xây dựng lớn, thu về cho ngân sách Nhà nước gần 1.200 tỷ đồng, bao gồm 618 tỷ đồng tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và khoảng 558 tỷ đồng thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường.
Phiên đấu giá được tổ chức công khai, minh bạch, bảo đảm tính độc lập và cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Kết quả trúng đấu giá ước tính tăng từ 0,6% đến 19,95% so với giá khởi điểm, giúp tăng thu ngân sách khoảng 466 tỷ đồng.
Thành công này không chỉ đóng góp nguồn thu lớn mà còn mở ra cơ hội bổ sung hàng chục triệu mét khối đá chất lượng cho thị trường. Các đơn vị trúng đấu giá nổi bật gồm Công ty Cổ phần Vật liệu và Xây dựng Bình Dương trúng đấu giá Mỏ đá Tam Lập (I-1) diện tích 29,15 ha với trữ lượng hơn 14,8 triệu m³ trị giá 502 tỷ đồng, cùng Mỏ đá Minh Hòa diện tích 14,739 ha với trữ lượng hơn 3,9 triệu m³ trị giá hơn 21 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, Công ty Cổ phần Đá Núi Nhỏ trúng đấu giá Mỏ đá Tam Lập 1 - Khu 2 diện tích 21,372 ha với trữ lượng hơn 11,2 triệu m³ trị giá hơn 74 tỷ đồng, và Công ty Cổ phần Gạch ngói Nhị Hiệp trúng đấu giá mỏ đá Phước Vĩnh 2m diện tích 10 ha với trữ lượng 4,3 triệu m³, trị giá hơn 20 tỷ đồng.
Ngoài ra, TPHCM còn áp dụng cơ chế đặc thù không đấu giá quyền khai thác khoáng sản đối với 4 khu vực mỏ đá (trữ lượng dự báo khoảng 60 triệu m³). Thành phố cũng đã cấp giấy phép thăm dò khoáng sản nhóm III tại 3/4 mỏ cho các tập đoàn lớn đăng ký thực hiện như Vingroup, Sun Group và Liên danh Masterise - Gelex.
Tại địa bàn TP Đồng Nai - nơi sở hữu nguồn đá xây dựng lớn nhất khu vực phía Nam, thống kê ban đầu cho thấy, năm 2026, các dự án giao thông trọng điểm cần khoảng 15 triệu m³ đá. Để cân đối cung cầu, Đồng Nai đã chủ động công khai danh sách các mỏ đá đủ điều kiện hoạt động, yêu cầu các chủ đầu tư trực tiếp làm việc với mỏ đá.
Chỉ tính riêng trong năm 2025, Đồng Nai đã áp dụng cơ chế đặc thù và xử lý vướng mắc pháp lý để phân khai hơn 4,9 triệu m³ đá phục vụ sân bay Long Thành, gần 1,9 triệu m³ phục vụ cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường Vành đai 3 TPHCM và hơn 1,7 triệu m³ cho các tỉnh lân cận. Nhu cầu vật liệu tiếp tục gia tăng trong năm 2026 khi hàng loạt công trình lớn như đường Vành đai 4 TPHCM, đường sắt kết nối sân bay Long Thành, cầu Cát Lái và cầu Long Hưng đồng loạt triển khai.
Dù các cơ chế đặc thù đã tạo ra bước đệm quan trọng, nhưng để nguồn tài nguyên thực sự "chảy" mượt mà đến các công trường, bài toán đồng bộ quy hoạch và đơn giản hóa thủ tục hành chính vẫn cần những lời giải căn cơ hơn.
Bài 3: Đồng bộ pháp lý và quy hoạch - Khi chính quyền đồng hành cùng doanh nghiệp
