(Thanh tra) - Kiểm toán nhà nước kiến nghị xử lý tài chính 182,2 triệu đồng, xử lý khác 2.940,4 triệu đồng tại dự án Mỹ An - Cao Lãnh giai đoạn 1 và kiến nghị xử lý tài chính 1.046,1 triệu đồng tại dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, đồng thời chỉ ra hàng loạt tồn tại.
Theo thông tin từ Kiểm toán nhà nước, thực hiện Quyết định số 218 ngày 26/2/2026 của Tổng Kiểm toán nhà nước, Đoàn kiểm toán thuộc Kiểm toán nhà nước chuyên ngành IV đã tiến hành kiểm toán hoạt động xây dựng và việc quản lý, sử dụng vốn đầu tư Dự án đầu tư xây dựng công trình đường cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh giai đoạn 1 (dự án Mỹ An - Cao Lãnh) và Dự án đầu tư xây dựng tuyến Chợ Mới - Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn từ ngày 04/3/2026 đến ngày 27/4/2026.
Dự án Mỹ An - Cao Lãnh có chiều dài khoảng 26,6 km, tổng mức đầu tư hơn 6.127,8 tỷ đồng, sử dụng vốn vay ODA của Chính phủ Hàn Quốc thông qua Quỹ Hợp tác phát triển kinh tế (EDCF) và vốn đối ứng trong nước, nhằm từng bước hoàn chỉnh mạng lưới giao thông đường bộ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Tây.
Trong khi đó, Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn có chiều dài khoảng 28,8 km, tổng mức đầu tư 5.750,76 tỷ đồng theo quy mô cao tốc hoàn chỉnh 4 làn xe, nhằm hoàn thiện tuyến kết nối khu vực trung du, miền núi phía Bắc.
Sai sót từ khâu chuẩn bị đầu tư đến khảo sát, thiết kế và dự toán
Theo kết quả kiểm toán về việc thực hiện cơ chế, chính sách đặc thù của Quốc hội, Chính phủ về khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ thi công còn tồn tại trong xác định nhu cầu, trình tự cấp mỏ, thực hiện nghĩa vụ tài chính và công bố giá vật liệu.
Tại Dự án Mỹ An - Cao Lãnh, các nhà thầu chưa nộp tiền thuê mặt nước tại các mỏ Long Khánh A, Long Khánh B, Phú Thuận B; riêng mỏ Định An chưa thực hiện ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường và chưa nộp tiền thuê mặt nước; đồng thời cơ quan có thẩm quyền chưa ban hành giá vật liệu khai thác theo cơ chế đặc thù tại các mỏ đã cấp phép.
Tại Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, Ban quản lý dự án và nhà thầu đề nghị khai thác mỏ đất theo cơ chế đặc thù nhưng chưa làm rõ sự cần thiết trong khi hồ sơ thiết kế, dự toán xác định tận dụng toàn bộ đất đào để đắp nền và đất dư phải vận chuyển đến bãi thải. Mỏ đất này cũng không thuộc danh mục mỏ vật liệu đã khảo sát, phê duyệt trong hồ sơ dự án và UBND tỉnh Bắc Kạn (trước đây) chưa công bố giá vật liệu xây dựng thông thường tại mỏ được giao.
Trong công tác chuẩn bị đầu tư, Dự án Mỹ An - Cao Lãnh có thời gian thẩm định Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và Báo cáo điều chỉnh chậm khoảng 60 ngày so với quy định; Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi chưa đầy đủ nội dung về các hoạt động thực hiện trước; Báo cáo nghiên cứu khả thi chưa đánh giá đầy đủ phương án kết nối hạ tầng kỹ thuật.
Bên cạnh đó, công tác khảo sát phục vụ lập dự án mới chưa đánh giá đầy đủ khả năng cung ứng và chất lượng vật liệu xây dựng; thiết kế cơ sở còn một số nội dung chưa có cơ sở lựa chọn phương án tối ưu. Cùng với các sai sót trong xác định khối lượng, đơn giá và một số khoản mục chi phí đã làm tăng tổng mức đầu tư khoảng 83,238 tỷ đồng.
Tại Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, việc áp dụng quy định khi điều chỉnh dự án từ nhóm B lên nhóm A còn vướng mắc; việc phân kỳ đầu tư chưa thể hiện đầy đủ theo quy hoạch; Báo cáo nghiên cứu khả thi sử dụng số liệu khảo sát giao thông năm 2022 mà không tổ chức khảo sát đếm xe tại thời điểm lập dự án; phương án kết cấu áo đường có hệ số an toàn cao hơn yêu cầu thiết kế khoảng 6,3%, làm tăng quy mô kết cấu; các sai sót về xác định khối lượng, đơn giá và một số khoản mục chi phí làm tăng tổng mức đầu tư khoảng 39,18 tỷ đồng.
Về công tác khảo sát, thiết kế kỹ thuật và dự toán, Dự án Mỹ An - Cao Lãnh có đề cương khảo sát địa chất nền đất yếu chưa hướng dẫn việc lấy mẫu tại các lỗ khoan trên mặt cắt ngang nền đường; thiết kế nền đường, xử lý nền đất yếu bằng trụ xi măng đất chưa đầy đủ thông số; sai sót trong xác định khối lượng, áp dụng định mức, đơn giá và tính toán chi phí làm tăng giá trị dự toán khoảng 61,086 tỷ đồng.
Tại Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, hồ sơ thiết kế chưa thực hiện thí nghiệm cấp phối bê tông nhựa, cấp phối đá dăm ở bước thiết kế kỹ thuật; cầu Phiêng Luông 1 chưa khảo sát đầy đủ địa chất tại vị trí trụ, mố; sai sót trong dự toán làm tăng giá trị dự toán khoảng 29,717 tỷ đồng.
Tồn tại về đấu thầu, tiến độ và giải phóng mặt bằng
Về lựa chọn nhà thầu, việc ký kết hợp đồng gói thầu TV01 tại Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn chậm 44 ngày so với quy định; khối lượng hợp đồng gói thầu xây lắp sai khác so với thiết kế được duyệt làm tăng giá trị hợp đồng khoảng 16,283 tỷ đồng. Tại Dự án Mỹ An - Cao Lãnh, việc phân chia gói thầu và thời gian lựa chọn nhà thầu chưa phù hợp tiến độ; một số gói thầu ký kết hợp đồng chậm so với kế hoạch; giá trị dự toán sau hiệu chỉnh của gói thầu tư vấn khảo sát, thiết kế kỹ thuật thấp hơn giá trị hợp đồng đã ký khoảng 119,6 triệu đồng.
Về tiến độ, Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn kéo dài chuẩn bị đầu tư từ năm 2021 đến 2024, đến tháng 3/2025 mới khởi công và khối lượng nghiệm thu thanh toán đến thời điểm kiểm toán mới đạt khoảng 11% giá trị hợp đồng. Dự án Mỹ An - Cao Lãnh còn vướng di dời đường dây điện 220kV và 1 hộ dân chưa bàn giao mặt bằng tại nút giao ĐT.846; giá trị tạm ứng kinh phí bồi thường quá thời hạn chưa thu hồi là 2,364 tỷ đồng.
Về nguồn vốn, Dự án Mỹ An - Cao Lãnh có lũy kế vốn giao không sử dụng hết phải hủy khoảng 651,687 tỷ đồng (vốn ODA chiếm khoảng 635,040 tỷ đồng), chậm lập kế hoạch tổng thể và chậm lập hồ sơ ghi thu, ghi chi từ 6 đến 23 ngày. Tại Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, kế hoạch vốn trung hạn và hằng năm giai đoạn 2022-2025 có 26,9 tỷ đồng phải hủy; đến thời điểm kiểm toán chưa được giao kế hoạch vốn trung hạn 2026-2030 và còn thiếu khoảng 1.676,8 tỷ đồng để đáp ứng tiến độ.
Từ những tồn tại, hạn chế nêu trên, Kiểm toán nhà nước đã kiến nghị các đơn vị được kiểm toán tại Dự án Mỹ An - Cao Lãnh hoàn thiện các thủ tục liên quan đến khai thác các mỏ vật liệu theo cơ chế đặc thù; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với các mỏ được cấp phép. Rà soát, điều chỉnh các sai sót trong khảo sát, thiết kế, dự toán và quản lý chi phí đầu tư. Chấn chỉnh công tác lựa chọn nhà thầu, quản lý hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán.
Khẩn trương hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm bàn giao toàn bộ mặt bằng phục vụ thi công. Chấn chỉnh công tác quản lý, sử dụng vốn ODA; thực hiện đầy đủ việc lập kế hoạch, ghi thu, ghi chi, quản lý tạm ứng theo quy định.
Đối với Dự án Chợ Mới - Bắc Kạn, Kiểm toán nhà nước kiến nghị các đơn vị được kiểm toán rà soát, điều chỉnh các sai sót trong khảo sát, thiết kế, dự toán, tổng mức đầu tư. Cùng với đó, chấn chỉnh công tác lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thương thảo, ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng. Rà soát phương án khai thác, sử dụng vật liệu và xử lý đất đá dôi dư.
Đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, bố trí đủ nguồn vốn cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đồng thời, thực hiện đầy đủ việc xử lý tài chính theo kết quả kiểm toán.
