Trưởng phòng Nghiệp vụ 2 Thanh tra tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Văn Hùng đọc quyết định thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc. Ảnh: Văn Thanh

Thanh tra phân loại dự án để xử lý đúng bản chất                 

Nếu như trước đây, nhiều dự án chậm tiến độ thường được nhìn nhận theo cách tiếp cận khá đơn giản là "vướng thì gỡ", thì kết quả thanh tra chuyên đề lần này cho thấy, mỗi dự án đều có một "hồ sơ pháp lý" rất khác nhau, không thể áp dụng chung một phương án xử lý.

Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa không chỉ chỉ ra sai phạm mà còn tiến hành phân loại từng nhóm dự án trên cơ sở mức độ vi phạm, khả năng khắc phục hậu quả và các quy định mới của pháp luật. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy xử lý các dự án tồn đọng. Không phải dự án nào cũng được tiếp tục triển khai. Cũng không phải dự án nào có sai phạm đều buộc phải chấm dứt. Điều quyết định là phải đánh giá đầy đủ điều kiện pháp lý, mức độ ảnh hưởng đến lợi ích công cộng, khả năng khắc phục và sự phù hợp với các cơ chế đặc thù mà Quốc hội đã ban hành.

Nhiều dự án ở Thanh Hóa đầu tư bằng vốn Nhà nước nhưng chưa thể đưa vào sử dụng cần được tháo gỡ, khơi thông nguồn lực. Ảnh: Văn Thanh

Theo kết quả thanh tra, trong số 16 dự án đã ban hành kết luận, chỉ có một dự án đủ điều kiện kiến nghị áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội, đó là Dự án Công viên sinh thái tre luồng Thanh Tam.

Thanh tra xác định, mặc dù dự án còn tồn tại những vi phạm trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư, quản lý đất đai và xây dựng, song doanh nghiệp đã ứng trước hơn 106,5 tỷ đồng để phục vụ công tác giải phóng mặt bằng, hoàn thành trên 91,8% diện tích của dự án; đồng thời dự án hiện đã phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch chung được phê duyệt. Đây là những căn cứ để kiến nghị xem xét tiếp tục giao đất, cho thuê đất theo cơ chế đặc thù mà Quốc hội cho phép.

Trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn nhiều dự án còn vướng mắc về công tác giải phóng mặt bằng, khiến dự án bị đình trệ. Ảnh: Văn Thanh

Đối với Dự án Khu vườn đảo hoang và Hoài niệm thuộc Khu du lịch văn hóa sinh thái núi Trường Lệ, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đánh giá dự án có cơ sở để xem xét áp dụng Nghị quyết số 29, tuy nhiên chỉ sau khi chủ đầu tư và các cơ quan liên quan khắc phục toàn bộ những tồn tại đã được kết luận thanh tra chỉ ra. Trong đó có việc hoàn thiện các thủ tục về đất đai, đầu tư, môi trường, xây dựng; xử lý những vấn đề liên quan đến cộng đồng dân cư, đặc biệt là khu vực bến thuyền của ngư dân; đồng thời rà soát đầy đủ điều kiện theo quy định hiện hành trước khi cấp có thẩm quyền xem xét quyết định.

Ngược lại, 14 dự án còn lại không đủ điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù và phải tiếp tục xử lý theo quy định của pháp luật hiện hành.  Những con số trên cho thấy, việc tháo gỡ không đồng nghĩa với việc "mở cửa" cho tất cả các dự án, mà phải dựa trên những tiêu chí pháp lý hết sức chặt chẽ.

Không hợp thức hóa sai phạm

Có một điểm xuyên suốt trong toàn bộ báo cáo thanh tra cũng như các kiến nghị xử lý, đó là nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm. Đây cũng là tinh thần được Quốc hội xác định trong Nghị quyết số 29/2026/QH16 và được Thanh tra tỉnh Thanh Hóa quán triệt trong suốt quá trình thanh tra.

Theo kết luận thanh tra, ngay cả đối với những dự án có cơ sở xem xét áp dụng cơ chế đặc thù thì việc tiếp tục thực hiện dự án cũng phải bảo đảm nguyên tắc không hợp thức hóa các vi phạm đã xảy ra, không để phát sinh sai phạm mới, bảo đảm phù hợp thực tiễn khách quan, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đồng thời không để phát sinh khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.

Theo Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trong quá trình xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài, ngoài thanh tra quan trọng vẫn phải đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Ảnh: Văn Thanh

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho rằng, trong quá trình xử lý các dự án tồn đọng, điều quan trọng nhất là phải bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Theo ông Hùng, nếu chỉ vì mục tiêu thu hút đầu tư mà bỏ qua các sai phạm thì không chỉ tạo tiền lệ xấu trong quản lý nhà nước mà còn làm giảm niềm tin của xã hội đối với môi trường đầu tư minh bạch. Ngược lại, nếu chỉ nhìn vào sai phạm mà không đánh giá đầy đủ những yếu tố khách quan, không xem xét khả năng khắc phục thì nhiều nguồn lực lớn của xã hội sẽ tiếp tục bị "đóng băng", gây lãng phí đất đai, vốn đầu tư và cơ hội phát triển.

"Thanh tra phải bảo đảm sự cân bằng giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập nhưng thực chất luôn song hành với nhau, đó là giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và đồng thời tạo điều kiện để những dự án đủ điều kiện, đủ cơ sở pháp lý được tiếp tục triển khai, phát huy hiệu quả đầu tư", ông Hùng nhấn mạnh. Quan điểm này cũng chính là "sợi chỉ đỏ" xuyên suốt trong toàn bộ cuộc thanh tra chuyên đề.

Thông điệp đồng hành nhưng không nhân nhượng với vi phạm

Từ thực tiễn các cuộc thanh tra chuyên đề về tháo gỡ khó khăn cho các dự án, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cũng gửi đi một thông điệp rất rõ ràng đối với các chủ đầu tư, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án phải đặt trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm khách quan, minh bạch và đúng thẩm quyền; khơi thông nguồn lực phát triển không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa sai phạm hoặc bỏ qua trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đối với các doanh nghiệp, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đề nghị các chủ đầu tư cần chủ động rà soát toàn bộ hồ sơ pháp lý của dự án; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về đất đai, đầu tư, xây dựng và tài chính; nghiêm túc chấp hành các kết luận thanh tra, quyết định xử lý của cơ quan có thẩm quyền; đồng thời phản ánh trung thực, kịp thời những khó khăn phát sinh để được xem xét giải quyết theo đúng quy định.

Đối với các sở, ngành và chính quyền địa phương, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cá nhân trong quá trình tham mưu, hướng dẫn và giải quyết thủ tục; không để tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.

Dự án hạ tầng khu dân cư ở phường Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa nằm trong diện tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Ảnh: Văn Thanh

Việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp phải luôn gắn với yêu cầu phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, chống thất thoát và lãng phí tài sản công; bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Ông Nguyễn Văn Hùng khẳng định, trong thời gian tới, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa sẽ tiếp tục phát huy vai trò tham mưu cho UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh trong công tác thanh tra, kiểm tra, theo dõi và đôn đốc thực hiện các kết luận thanh tra; phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành và địa phương để nhận diện đúng nguyên nhân, phân loại rõ trách nhiệm, từ đó đề xuất các phương án xử lý khả thi, đúng quy định của pháp luật.

"Quan điểm của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa là luôn đồng hành cùng sự phát triển của tỉnh trên tinh thần xây dựng, nhưng kiên quyết kiến nghị xử lý nghiêm những hành vi vi phạm pháp luật gây thất thoát, lãng phí nguồn lực hoặc ảnh hưởng đến môi trường đầu tư. Đó không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là trách nhiệm của cơ quan thanh tra trong việc góp phần xây dựng một nền hành chính minh bạch, kỷ cương và phát triển bền vững", ông Hùng chia sẻ.