Khu thương mại dịch vụ tổng hợp Nhất Phúc của Công ty TNHH MTV Nhất Phúc nằm trong 16 đơn vị đã được Thanh tra tỉnh Thanh Hóa thực hiện thanh tra chuyên đề tháo gỡ các khó khăn. Ảnh: Văn Thanh

Hàng trăm dự án "mắc kẹt" và yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ

Mục tiêu của các cuộc thanh tra không chỉ là phát hiện sai phạm, xác định trách nhiệm mà còn nhận diện đúng bản chất từng "khó khăn", từ đó đề xuất giải pháp tháo gỡ phù hợp, góp phần khơi thông nguồn lực cho phát triển, nhưng tuyệt đối không hợp thức hóa những vi phạm đã xảy ra.

Nhiều năm qua, cùng với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, Thanh Hóa đã trở thành điểm đến của hàng loạt nhà đầu tư lớn trong các lĩnh vực du lịch, đô thị, thương mại, công nghiệp và hạ tầng.

Bên cạnh những dự án phát huy hiệu quả, vẫn còn không ít dự án rơi vào tình trạng kéo dài, chậm triển khai hoặc dừng hoạt động trong nhiều năm. Những dự án này không chỉ làm lãng phí quỹ đất, gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra nhiều hệ lụy đối với môi trường đầu tư, phát sinh khiếu kiện, ảnh hưởng đến đời sống người dân trong vùng dự án.

Theo kết quả rà soát tại thời điểm triển khai thanh tra chuyên đề, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có 381 dự án gặp khó khăn, vướng mắc, trong đó 371 dự án đã được cập nhật trên Hệ thống 751, còn 10 dự án đang tiếp tục bổ sung thông tin.

Công sở UBND thị trấn Hà Trung (cũ) nằm trong các dự án khó khăn cần được tháp gỡ ở Thanh Hóa. Ảnh: Văn Thanh

Đáng chú ý, có 184 dự án tồn đọng, kéo dài vẫn đang được Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thanh Hóa tập trung chỉ đạo giải quyết; đồng thời Ban Chỉ đạo của tỉnh tiếp tục rà soát để phân loại, xác định phương án xử lý phù hợp đối với từng nhóm dự án. 

Con số trên phản ánh một thực tế rằng, những "điểm nghẽn" của các dự án không còn là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp mà đã trở thành bài toán quản trị phát triển của địa phương.

Chính vì vậy, sau khi Thanh tra Chính phủ ban hành Kế hoạch thanh tra chuyên đề về các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài, Thanh Hóa đã nhanh chóng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để thực hiện cuộc thanh tra trên phạm vi toàn tỉnh.

Theo báo cáo mới đây của UBND tỉnh Thanh Hóa gửi Thanh tra Chính phủ, thời gian qua Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, giao Thanh tra tỉnh chủ trì triển khai thanh tra chuyên đề đối với 19 dự án thuộc Hệ thống 751, trong đó 16 dự án đã hoàn thành thanh tra và ban hành kết luận, còn 3 dự án tiếp tục được thanh tra bổ sung để làm rõ toàn diện các nội dung còn tồn tại. 

Thanh tra để nhận diện đúng bản chất của từng vướng mắc

Điểm đáng chú ý của đợt thanh tra chuyên đề lần này là không tiếp cận các dự án theo tư duy "đúng - sai" đơn thuần, mà đặt từng dự án trong bối cảnh lịch sử hình thành, quá trình triển khai và sự thay đổi của hệ thống pháp luật qua nhiều thời kỳ.

Qua đó, cơ quan thanh tra tiến hành rà soát toàn bộ chuỗi thực hiện dự án, từ quy hoạch, chấp thuận chủ trương đầu tư, quản lý đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, nghĩa vụ tài chính, đầu tư xây dựng cho đến bảo vệ môi trường.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa (phải ánh) trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra về công tác thanh tra chuyên đề các dự án khó khăn, vướng mắc. Ảnh: Văn Thanh

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 2, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho biết, mục tiêu lớn nhất của cuộc thanh tra không phải là làm phát sinh thêm những rào cản cho doanh nghiệp, mà là làm rõ nguyên nhân khiến dự án bị đình trệ trong thời gian dài.

Theo ông Hùng, nếu không phân tích đầy đủ từng nguyên nhân thì rất dễ rơi vào hai thái cực, hoặc quá cứng nhắc, khiến dự án tiếp tục "đóng băng"; hoặc nóng vội tháo gỡ bằng mọi giá, vô tình hợp thức hóa các vi phạm đã xảy ra.

"Thanh tra phải làm rõ đâu là khó khăn khách quan cần tháo gỡ, đâu là sai phạm phải xử lý theo quy định pháp luật. Chỉ khi nhận diện đúng bản chất thì mới có thể đề xuất phương án xử lý khả thi, vừa bảo đảm phát triển, vừa giữ nghiêm kỷ cương pháp luật", ông Hùng chia sẻ.

Thực tế kết quả thanh tra cho thấy, phần lớn các dự án tồn đọng không chỉ vướng ở một khâu mà tồn tại nhiều lớp khó khăn đan xen. Có dự án vướng từ quy hoạch. Có dự án vướng thủ tục đất đai. Có dự án phát sinh sai phạm trong quá trình đầu tư xây dựng. Không ít dự án tồn tại đồng thời nhiều sai phạm kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ quản lý. Đây cũng là nguyên nhân khiến việc tháo gỡ trở nên phức tạp hơn rất nhiều so với việc xử lý một thủ tục hành chính thông thường.

Những "khó khăn" không xuất hiện trong một ngày

Qua thanh tra 16 dự án đã ban hành kết luận, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa xác định hàng loạt nhóm tồn tại lớn. Đó là tình trạng quy hoạch chi tiết được điều chỉnh không phù hợp quy hoạch chung; thay đổi cơ cấu sử dụng đất trái quy định; chấp thuận chủ trương đầu tư khi chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý; giao đất, cho thuê đất chưa đúng quy định; thu hồi đất khi chưa có phương án tái định cư; xác định nghĩa vụ tài chính chưa chính xác; xây dựng không phép, sai phép hoặc thi công khi chưa hoàn thiện hồ sơ môi trường... 

Điều đáng nói, nhiều sai phạm không phát sinh trong một thời điểm mà tích tụ qua nhiều năm. Có những dự án đã kéo dài hơn hai thập kỷ. Có dự án thay đổi quy hoạch nhiều lần. Có dự án thay đổi chủ đầu tư, điều chỉnh mục tiêu đầu tư nhưng những tồn tại cũ vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

Dự án đường nối TP Thanh Hóa cũ đến cảng hàng không Thọ Xuân nằm trong diện các dự án khó khăn cần được tháo gỡ ở Thanh Hóa. Ảnh: Văn Thanh

Theo báo cáo của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, phần lớn sai phạm xuất phát từ việc trong các giai đoạn trước đây, địa phương đặt mục tiêu đẩy nhanh thu hút đầu tư, phát triển du lịch và dịch vụ, dẫn đến việc một số quy trình pháp lý chưa được thực hiện đầy đủ hoặc chưa đúng quy định.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp cũng bộc lộ hạn chế về năng lực tài chính, năng lực quản lý dự án và ý thức chấp hành pháp luật. Công tác tham mưu của một số cơ quan quản lý nhà nước còn thiếu đồng bộ; việc kiểm tra, giám sát sau cấp phép chưa thường xuyên, xử lý vi phạm thiếu quyết liệt. 

Những kết quả này cũng cho thấy, nếu chỉ nhìn vào tình trạng chậm tiến độ để quy toàn bộ trách nhiệm cho doanh nghiệp sẽ là chưa đầy đủ. Ngược lại, nếu chỉ viện dẫn những khó khăn khách quan để bỏ qua các sai phạm thì cũng không bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Đó chính là lý do cuộc thanh tra lần này lựa chọn cách tiếp cận toàn diện, xác định rõ trách nhiệm của cả cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Khơi thông nguồn lực nhưng không đánh đổi kỷ cương

Qua rà soát, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa không chỉ chỉ ra các vi phạm mà còn đánh giá cụ thể tác động của từng dự án đối với phát triển kinh tế xã hội.

Nhiều dự án được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển du lịch, dịch vụ, tạo việc làm và tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, do kéo dài nhiều năm, các dự án này lại trở thành nguồn gây lãng phí tài nguyên đất đai, phát sinh khiếu kiện, ảnh hưởng đến trật tự xã hội và làm giảm niềm tin của nhà đầu tư. 

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 2 Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, điều quan trọng nhất sau thanh tra không phải là có thêm bao nhiêu kết luận, mà là những kết luận đó phải thực sự trở thành cơ sở để các cơ quan có thẩm quyền tháo gỡ các dự án theo đúng quy định của pháp luật.

Trực tiếp Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa Lê Đức Thái cùng đoàn công tác xuống hiện trường khảo sát các dự án có khó khăn, vướng mắc để tháo gỡ. Ảnh: Văn Thanh

"Nếu chỉ dừng lại ở việc chỉ ra sai phạm thì nguồn lực vẫn tiếp tục bị đóng băng. Nhưng nếu tháo gỡ bằng cách bỏ qua các quy định thì sẽ tạo tiền lệ rất nguy hiểm. Vì vậy, thanh tra phải bảo đảm đồng thời hai yêu cầu: bảo vệ kỷ cương pháp luật và góp phần khơi thông nguồn lực phát triển", ông Hùng nhấn mạnh.

Có thể thấy, cuộc thanh tra chuyên đề lần này không đơn thuần là hoạt động kiểm tra hành chính, mà còn là bước rà soát tổng thể nhằm nhận diện những "nút thắt" đang cản trở quá trình phát triển của địa phương. Từ những kết luận đó, cơ quan chức năng có thêm căn cứ để phân loại dự án, xác định rõ dự án nào cần tiếp tục xử lý theo quy định hiện hành, dự án nào đủ điều kiện để xem xét cơ chế tháo gỡ đặc thù và dự án nào buộc phải xử lý nghiêm vì những vi phạm không thể khắc phục.

Kỳ 2: Không né tránh sai phạm, không để nguồn lực tiếp tục bị "đóng băng".