Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu phát biểu tại buổi thăm và làm việc tại Đại học Georgia. Ảnh: Bộ Quốc phòng

Chuyến công tác tại Đại học Georgia và Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ của Đoàn công tác Ban Chỉ đạo 515 quốc gia do Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) dẫn đầu đã mở ra nhiều hướng hợp tác khoa học công nghệ hiện đại. Việc tiếp cận các giải pháp liên ngành tiên tiến và chuẩn mực pháp y quốc tế kỳ vọng sẽ mang lại những bước đột phá cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam.

Hệ sinh thái khoa học liên ngành và công nghệ ra-đa xuyên đất

Tại Đại học Georgia, Đoàn công tác đã tìm hiểu mô hình nghiên cứu liên ngành về tìm kiếm và thu hồi hài cốt người. Hệ sinh thái khoa học này tích hợp chặt chẽ giữa lịch sử, nhân học, khảo cổ học, trí tuệ nhân tạo, cảm biến hóa học, ADN môi trường, viễn thám và địa vật lý.

Các chuyên gia tại đây khẳng định rằng trong các môi trường địa hình phức tạp, không một công nghệ đơn lẻ nào có thể giải quyết được toàn bộ vấn đề, mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa dữ liệu lịch sử, quan sát thực địa và năng lực tính toán hiện đại.

Quang cảnh buổi làm việc tại Đại học Georgia. Ảnh: Bộ Quốc phòng

Để thích ứng với đặc thù thổ nhưỡng đất sét ẩm có độ suy hao tín hiệu cao tại Việt Nam, các nhà khoa học đã tích hợp thêm cảm biến từ tính và thuật toán xử lý ảnh vào hệ thống ra-đa xuyên đất nhằm hỗ trợ nhận diện chính xác sự xáo trộn địa tầng của các hố chôn tập thể.

Trong khuôn khổ dự án ứng dụng công nghệ để tìm kiếm hài cốt người nhằm hỗ trợ Việt Nam, nhóm nhà khoa học đầu ngành tại Đại học Georgia do Hội đồng lãnh đạo nhà trường thành lập đã thực hiện một số chuyến sang Việt Nam và xây dựng một loạt các hệ thống giải pháp tổng thể có tính liên ngành cao.

Phía Trường Đại học Georgia cam kết sẽ chuyển giao công nghệ, mở các khóa huấn luyện ngắn hạn cho lực lượng quy tập Việt Nam và chia sẻ tư liệu bản đồ. Sự hợp tác quốc tế sâu rộng này hứa hẹn sẽ rút ngắn thời gian rà soát, mang lại niềm hy vọng và sự trở về của liệt sĩ cho hàng nghìn gia đình tại Việt Nam.

Các giải pháp phân tích sinh - hóa học hiện trường và công nghệ bổ trợ

Trong số các giải pháp tổng thể, phía Việt Nam đang dành sự quan tâm đặc biệt đến các phương pháp trọng tâm bao gồm phương pháp ADN môi trường, phương pháp xác định mộ lẫn bằng phương pháp Plasma quang phổ, giải pháp ra-đa từ trường và ra-đa xuyên đất. Đáng chú ý, hệ thống phân tích ADN môi trường di động mang lại khả năng xác định vết tích sinh học của hài cốt ngay tại hiện trường, giúp các đội quy tập tránh việc khai quật diện rộng không cần thiết.

Cùng với đó là các giải pháp công nghệ hiện đại khác như giải pháp phòng thí nghiệm trong vòng lặp để giám sát môi trường liên tục. Công nghệ bóc tách bằng laser kết hợp khối phổ và quang phổ phát xạ plasma giúp phân tích thành phần hóa học của xương, hỗ trợ tách biệt chính xác từng bộ hài cốt trong các mộ chôn tập thể.

Đại học Georgia giới thiệu giải pháp công nghệ tiên tiến liên quan đến tìm kiếm và thu hồi hài cốt người. Ảnh: Bộ Quốc phòng

Ngoài ra, quy trình tìm kiếm còn có sự hỗ trợ của các ứng dụng viễn thám, thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, robot tự hành, địa khảo cổ học dưới nước và mô hình hóa dòng chảy nước ngầm.

Tại Hệ thống Giám định Y khoa Lực lượng Vũ trang Hoa Kỳ (AFMES) ở bang Delaware, Đoàn công tác đã khảo sát phương thức vận hành bộ máy, hệ thống quản lý dữ liệu sinh học và phương pháp bảo quản mẫu vật hài cốt. AFMES thực hiện chức năng cung cấp dịch vụ điều tra y khoa pháp lý toàn diện và nhận dạng quân nhân hy sinh thông qua đội ngũ chuyên gia đa ngành gồm bác sĩ pháp y, nhà nhân chủng học, điều tra viên tử vong pháp y và lực lượng nhiếp ảnh chuyên nghiệp.

Bộ phận Hoạt động ADN của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ quản lý hai trung tâm chiến lược là Kho lưu trữ Mẫu vật Nhận dạng Hài cốt Lực lượng Vũ trang và Phòng thí nghiệm Nhận dạng ADN Lực lượng Vũ trang.

Kho lưu trữ là nơi tiếp nhận thẻ vết máu ADN từ quân nhân, thực hiện đóng gói hút chân không và lưu giữ trên kệ chuyên dụng trong thời hạn 50 năm để làm dữ liệu đối sánh. Trong khi đó, Phòng thí nghiệm Nhận dạng ADN đảm nhận việc phân tích gene để xác định danh tính quân nhân tử nạn.

Cuối cùng, Phòng thí nghiệm Độc chất Pháp y chịu trách nhiệm xét nghiệm độc chất trong các sự cố quân sự và kiểm soát chương trình kiểm tra ma túy. Hoạt động này còn có sự phối hợp của lực lượng quản lý tử vong thuộc Lục quân Hoa Kỳ để bảo đảm tính chính xác nhằm mang lại câu trả lời rõ ràng cho gia đình các nạn nhân.

Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng phát biểu tại buổi thăm và làm việc tại Đại học Georgia. Ảnh: Bộ Quốc phòng

Ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt trong thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa

Phát biểu tại buổi làm việc ngày 13/8, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia) khẳng định việc ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ đóng vai trò then chốt trong thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa.

Trưởng đoàn công tác nhấn mạnh những thông tin và bài học thu nhận từ chuyến khảo sát thực tế tại các cơ sở khoa học, pháp y Hoa Kỳ là cơ sở quan trọng để Ban Chỉ đạo 515 nghiên cứu, tham mưu và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình giám định pháp y quân sự tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu chỉ rõ việc chủ động tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về quản lý dữ liệu và công nghệ xét nghiệm tiên tiến được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá lớn, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho các trung tâm xét nghiệm ADN trong nước.

Chuyến làm việc của Đoàn không chỉ tham khảo, học hỏi những hướng đi mới trong việc ứng dụng công nghệ hiện đại mà còn góp phần cho nâng cao, chuẩn hóa quy trình giám định hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam trong thời gian tới.

Trước đó, Đoàn công tác đã có buổi làm việc với nhóm nghiên cứu thuộc Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong Chiến tranh-VWAI nhằm đẩy nhanh tiến độ hợp tác với phía Hoa Kỳ trong tiếp nhận dữ liệu và vận động các nguồn lực phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".