Hỗn loạn, cướp lộc kinh hoàng tại lễ khai ấn đền Trần. Ảnh: TL

Giọt nước tràn li

Với mục đích nhân văn, Đảng và Nhà nước ta đã tạo điều kiện cho nhân dân được vui chơi, thưởng ngoạn các lễ hội truyền thống. Các cơ quan chức năng đã huy động số lượng lớn lực lượng bảo vệ nhằm bảo đảm an ninh trật tự cho lễ hội. Nhưng thật đáng tiếc, do nhận thức không đầy đủ của nhiều người dân và không ít cán bộ, công chức về tín ngưỡng nên đã dẫn đến những hành vi vô văn hóa, bôi bẩn, bóp méo tính trung thực của lễ hội.

Hình ảnh cả ngàn thanh niên cởi trần, mặt mày bặm trợn quần nhau ngập ngụa trong bùn lầy, máu đổ loang trên đất ướt đã biến lễ hội cướp phết Hiền Quan tỉnh Phú Thọ như một trận đấu tay bo chưa từng có trong lịch sử. Thế nhưng, sự phản cảm, vô văn hóa chưa là gì so với cảnh náo loạn “cướp của thánh thần” ngay trong đêm khai ấn tại đền Trần (Nam Định)…

Tăng cường quản lý và tổ chức

Cả nước có hơn 8.000 lễ hội. Nếu lễ hội nào cũng tổ chức hoành tráng thì lãng phí rất lớn cả thời gian và tiền bạc. Trong đó có những lễ hội kéo dài hàng tháng như hội chùa Hương, núi Bà Đen... Có những lễ hội ngay trong ngày khai hội đã có hàng vạn người tham gia. Nhiều ý kiến cho rằng, nên chăng các lễ hội lớn nên tổ chức 2 năm một lần và vào năm chẵn. Để khắc phục tình trạng cán bộ, công chức, viên chức “đi công tác” là “khách mời” của các Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) của tỉnh bạn khi ở đó có tổ chức lễ hội vào đúng ngày, giờ làm việc. Nên chăng nhóm đối tượng khách mời giao lưu này chỉ được đi ngoài giờ hành chính.

Mặc dầu mùa lễ hội chưa đi hết tháng đầu tiên, nhưng Bộ VHTT&DL đang xây dựng phương án chấn chỉnh lại hoạt động lễ hội. Cụ thể, Bộ VHTT&DL Có công văn số 459/BVHTTDL-VHCS ngày 19/2/2016 yêu cầu UBND các tỉnh: Bình Phước, Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai chỉ đạo các cơ quan chức năng tiến hành rà soát, kiểm tra việc tổ chức lễ hội chọi trâu trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua. Và trước đó, Bộ đã kiên quyết từ chối cấp phép đối với các địa phương có văn bản xin được tổ chức Lễ hội chọi trâu không mang tính truyền thống.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, ngày 23/2, UBND TP Đà Nẵng có văn bản yêu cầu các sở, ban ngành, đoàn thể, UBND các quận, huyện tăng cường quản lý thực hiện nếp sống văn minh trong hoạt động lễ hội năm 2016. Theo đó, có nhiều nhóm công tác mật phục gom người đi ăn xin trong mùa lễ hội, phát hiện giả sư hành khất... Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa có công văn yêu cầu tổ chức kiểm điểm xử lý nghiêm cá nhân, Ban quản lý dự án cải thiện môi trường đô thị miền Trung (tiểu dự án Thanh Hóa) đóng cửa cơ quan đi lễ chùa vào ngày làm việc.

Một số Nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng: Lễ hội cướp phết Hiền Quan hoàn toàn có thể diễn ra trong không khí vui tươi, hồ hởi lành mạnh khi mỗi địa phương chỉ chọn ra một số lượng thanh niên trai tráng tương đương nhau, ngang sức ngang tài, không có hận thù xích mích từ trước và phải có quy định nghiêm khi tham gia thì chắc chắn sẽ loại bỏ được sự hung hãn, cay cú ăn thua. Nên chăng, lễ hội Hiền Quan năm sau tham khảo đề xuất này.

Để ngăn chặn tình trạng xô đẩy, tấn công khu vực thâm nghiêm để cướp lộc thánh lộc thần... ở các vị trí nhạy cảm phải lắp nhiều camera ghi hình. Trước hết để cảnh báo, phòng ngừa, ngăn chặn những kẻ cuồng tín côn đồ. Sau nữa đây là những tư liệu xác thực căn cứ vào những hành vi vi phạm an ninh trật tự nơi tôn nghiêm để có mức xử lý kịp thời, thích đáng.

Từ vài năm nay, Bưu điện tỉnh Nam Định đã hoạt động dịch vụ chuyển phát nhanh ấn đền Trần đến trong nước và quốc tế. Đây là một dịch vụ “hot” nhưng có những ý kiến đa chiều. Nhiều người cho rằng: Tâm linh thời thị trường, việc “nhờ mua và phát chuyển” lá ấn đến bất cứ địa phương nào trong cả nước hoặc sang tận “bển” (Mỹ) thì chẳng có gì phải ái ngại cả. Suy cho cùng nó cũng là hàng hóa mà nơi xuất đi và cả nơi đến đều không bị cấm. Bây giờ còn có cả dịch vụ cúng giỗ online thì sao. Như thế lại đỡ quá tải nơi phát ấn!?

Trên cả nước, những địa phương có lễ hội lớn thì địa phương đó được hưởng lợi lớn từ hoạt động văn hóa, du lịch. Năm 2013, thu 14 tỷ đồng từ các hoạt động văn hóa ở đền Trần (Nam Định)... Ở chùa Hương, Mĩ Đức (Hà Nội) lại còn nhiều hơn. Đó là lý do các địa phương đua nhau “nâng cấp” các di tích văn hóa, lễ hội... Ở nhiều nơi, gốc tích lịch sử bị xuyên tạc, bóp méo. Ngay cả nguồn gốc về lễ khai ấn đền Trần cũng đang gay gắt bởi những quan điểm trái chiều.

Ông Nguyễn Văn Thư, Giám đốc bảo tàng Nam Định, người có bề dày về thời gian, tư liệu, kinh nghiệm nghiên cứu về các vương triều nhà Trần cho biết: Lễ khai ấn đền Trần chỉ là một nghi thức truyền thống đánh dấu thời điểm bắt đầu hoạt động trở lại sau khi nghỉ Tết của các đơn vị hành chính thời phong kiến nhà Trần. Lá ấn chưa từng có giá trị phong chức tước hay ban lộc.

Rất nhiều nhà khoa học có uy tín trong nước cùng có đồng quan điểm với ông Nguyễn Văn Thư.

TS Sử học Nguyễn Hồng Kiên lại còn lo xa hơn trước vấn nạn khai ấn tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước. Ngoài đền Trần ở Nam Định thì còn hàng loạt đền Trần ở Hà Nam, Hải Phòng, Thái Bình, Hải Dương (đền Côn Sơn Kiếp Bạc). Thật đáng buồn khi ban tổ chức không chỉ dừng lại việc khai ấn ở lễ hội đền mà đã mở rộng ra cả khu Trung tâm văn hóa núi bài thơ (tỉnh Quảng Ninh), nơi họ đã khai ấn hội Tao Đàn, niên hiệu Hồng Đức bắt đầu từ năm 2014 rồi lan vào tận xã Xuân Phổ, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh nơi có chùa Trúc Lâm đại giác - Việt Nam Trần triều điện. Chưa dừng lại ở đó, khu di tích, di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long cũng thể nghiệm khai ấn năm nay. Có điều, mẫu chữ trên ấn chưa được sự đồng thuận về công dụng và công năng (do lấy mẫu chữ trên một hiện vật, di chỉ ở Hoàng thành). Với cách khai ấn như thế thì rõ ràng là loạn ấn, dễ hiểu sai tính lịch sử, làm giảm giá trị của di sản, di tích, lễ hội.

Đó là lý do không thể muộn hơn được nữa. Phải có một trật tự cho hoạt động văn hóa lễ hội, trả lại giá trị chân chính vốn có từ quá khứ.

Thế Lữ