Các chuyên gia nhấn mạnh, nhất thiết chỉ chọn vào nền công vụ những người được việc, tương thích với các vị trí việc làm mà nền công vụ cần chứ không cứ phải bằng cấp cao. Ảnh minh họa: Thảo Nguyên

Mới tinh giản được 20 người

Theo thống kê của Bộ Nội vụ, tính đến tháng 2/2016, cả nước đã có 28 lượt bộ, ngành, 94 lượt địa phương báo cáo về kế hoạch, kết quả tinh giản biên chế. Theo đó, đến nay đã có 10.543 người được tinh giản biên chế, trong đó, các cơ quan hành chính tinh giản được 1.133 người, cấp xã là 2.307 người, khối doanh nghiệp là 68 người…

Còn Hà Nội, từ tháng 8/2015 đã thực hiện kế hoạch theo Nghị quyết 39, nhưng mới tinh giản biên chế được 20 người. Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn thẳng thắn cho rằng: "Hà Nội là một trong số các địa phương có con số tinh giản thấp nhất trong cả nước. Nhiều địa phương khác đã làm rất tốt, trong khi Hà Nội còn quá chậm chạp, không có nhiều chuyển biến”.

Giải thích lý do, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội Ngô Thị Thanh Hằng cho biết: Nếu căn cứ theo tiêu chuẩn cứng về trình độ đại học, lý luận chính trị thì cũng rất khó vì Hà Nội đã chuẩn hóa cán bộ, kể cả cán bộ phường cũng có trình độ ThS, TS.

Tuy nhiên, bà Ngô Thị Thanh Hằng cũng thừa nhận, việc tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ công chức, viên chức còn nhiều tồn tại, như cơ cấu chưa hợp lý, chưa rõ chức danh nhiệm vụ, đặc biệt là việc đánh giá công chức, viên chức. “Có tình trạng một số cán bộ, công chức năng lực yếu, ý thức trách nhiệm kém, giao việc chậm tiến độ, phó phòng phải làm thay chuyên viên, trưởng phòng làm thay nhiệm vụ của phó phòng, phó giám đốc sở làm thay nhiệm vụ của trưởng phòng...”.

Bằng cấp cao không có đóng góp cũng vô nghĩa

Vấn đề đặt ra: Học hàm, học vị của cán bộ cao nên công cuộc tinh giản biên chế “vấp phải đá”? Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn thẳng thắn nhấn mạnh: "Không phải cứ TS, ThS là làm tốt. Có nhiều người đào tạo, có học vấn cao nhưng không phù hợp với vị trí công việc thì cũng nên tạo điều kiện cho họ tìm được vị trí khác phù hợp với năng lực của họ hơn. Có như vậy mới giúp họ phát huy tốt hơn".

Đồng quan điểm GS.TS Đặng Cảnh Khanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thanh niên bày tỏ: “Cơ chế thị trường trả đồng lương bằng sức lao động cống hiến chứ không trả cho hư danh. ThS, TS mà không có đóng góp gì thì cũng trở nên vô nghĩa". Cho nên, “không phát huy được hiệu quả thì nên chuyển sang đơn vị khác, còn chây ì vẫn bám trụ thì chính bản thân sẽ trở thành cục đá ngáng đường không bao giờ phát triển được”.

Thanh tra viên cao cấp Nguyễn Sỹ Cương, Ủy viên thường trực Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội lưu ý: Tất cả các vị trí của các cơ quan hành chính, đặc biệt đối với cấp chính quyền cơ sở đòi hỏi phải người có trình độ chuyên môn, tinh thông nghiệp vụ, chứ không phải đòi hỏi người có bằng cấp cao, học hàm, học vị cao. Tôi hoàn toàn không đồng tình quan điểm thu hút nhân tài theo kiểu bằng cấp vì tài năng trong công vụ hoàn toàn khác.

Ông cương nhấn mạnh thêm: “Ở cấp phường, xã, với một cán bộ tư pháp đòi hỏi phải có trình độ đại học cũng là quá cao rồi. Đòi hỏi một ThS, TS làm cán bộ tư pháp phường, xã để làm gì? Quá lãng phí! Trước đây, có địa phường cấp đất, cấp nhà, trải thảm đỏ để đón người có bằng cấp giỏi, nhưng lúc người ta về có làm được không, có phát huy được không? Sự lãng phí trong việc không sử dụng hết khả năng trình độ của người được đào tạo là vấn đề không ai đánh giá cả”.

Loại khỏi bộ máy người không đáp ứng được công việc

Chúng ta đang cần rất nhiều người làm việc thực sự và “đặt đúng vị trí” để phát huy hiệu quả như nhận định của ông Cương: “Đưa một ThS về đúng chuyên ngành được đào tạo, có vị trí công việc tốt thì mới phát huy được khả năng”.

Trên thế giới, thông thường các nước sẽ xác định vị trí công việc, mô tả công việc, trách nhiệm của người làm việc trước rồi mới tuyển dụng, tìm đúng người. Cho nên, quan trọng nhất, theo Thứ trưởng Trần Anh Tuấn là phải đưa được những người không làm được việc, không đáp ứng được công việc ra khỏi bộ máy. Cơ cấu lại cán bộ cho phù hợp với từng vị trí, từng ngành nghề, từng công việc. Và, “cần có một quy chuẩn cụ thể, có tiêu chí đánh giá rõ ràng để xem xét ThS, TS đó có làm việc thực sự hiệu quả hay không”, GS.TS Đặng Cảnh Khanh nêu ý kiến.

Các chuyên gia cũng cho rằng, đây là công việc “nhạy cảm”, cho nên phải thận trọng để không “chảy máu chất xám”. PGS.TS Đặng Ngọc Dinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển cộng đồng lưu lý, “một anh văn thư, không nhất thiết phải là ThS, hay TS nhưng không có nghĩa nếu ThS làm văn thư thì giảm biên chế.  Nếu ThS đó, TS đó làm tốt, hiệu quả, chấp nhận gắn bó công việc thì nên khuyến khích. Còn hiệu quả công việc thấp, dù là TS, ThS cũng sẽ vào diện cần tinh giản”.

Để đạt được mục tiêu tinh giản tối thiểu 10% biên chế vào năm 2021, Phó Bí thư Thường trực Ngô Thị Thanh Hằng cam kết: Hà Nội sẽ kiên quyết đưa vào diện tinh giản biên chế những cán bộ, công chức, viên chức không đáp ứng được vị trí việc làm, nhiều năm liền không hoàn thành nhiệm vụ và tinh thần thái độ phục vụ nhân dân kém.

Thảo Nguyên