Ca khúc: Tự hào người làm báo Thanh tra

Theo dõi Báo Thanh tra trên

Tháo gỡ “nút thắt” nhân lực chất lượng cao để nông nghiệp bứt phá

Nguyễn Thanh

Thứ sáu, 20/11/2026 - 10:13

(Thanh tra) - Nông nghiệp đang đứng trước đòi hỏi chuyển dịch từ mô hình sản xuất dựa nhiều vào lao động thủ công sang ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất và giá trị nông sản. Tuy nhiên, chất lượng nhân lực đang là rào cản, đặt ra yêu cầu đổi mới từ đào tạo nghề đến cơ giới hóa và chuyển đổi số.

Bức tranh nhân lực nông nghiệp hiện bộc lộ một nghịch lý kéo dài: doanh nghiệp và hợp tác xã (HTX) chật vật tìm kiếm nhân sự có chuyên môn, trong khi các ngành đào tạo nông nghiệp lại thiếu sức hút đối với người học.

Ngược lại, số liệu do GS.TS Trần Đức Viên, nguyên Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổng hợp cho thấy, điểm chuẩn năm 2026 của nhiều chuyên ngành nông, lâm, thủy sản chỉ dừng ở mức khiêm tốn từ 15 đến 18 điểm

Sự lệch pha giữa nhu cầu tuyển dụng và nguồn cung đào tạo còn thể hiện rõ qua các ngày hội việc làm. Tại Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Thái Nguyên), doanh nghiệp đưa ra 4.000-6.000 vị trí tuyển dụng, vượt xa quy mô khoảng 300 sinh viên tốt nghiệp của trường. Tương tự, ngày hội việc làm năm 2026 tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 chỉ tiêu từ 60 tập đoàn, doanh nghiệp, song lực cầu lớn này vẫn chưa đủ tạo cú hích thu hút thí sinh.

Tháo gỡ nút thắt nhân lực cho ngành nông nghiệp đang là bài toán được đặt ra. Ảnh minh họa: Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Không chỉ thiếu về số lượng, chất lượng lao động nông nghiệp cũng còn nhiều hạn chế. Theo số liệu GS.TS Nguyễn Huy Bích, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Cơ khí Nông nghiệp Việt Nam, nguyên Trưởng khoa Cơ khí (Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM) dẫn lại, đến cuối năm 2025, lao động nông thôn chiếm khoảng 61,47% tổng lực lượng lao động cả nước, nhưng giá trị sản phẩm nông nghiệp đạt khoảng 59,83 tỷ USD, đóng góp chưa tới 12% GDP.

Việc sử dụng lượng lớn nhân công nhưng giá trị kinh tế tạo ra thấp khiến thu nhập của nông dân chưa cao, thúc đẩy người trẻ rời đồng ruộng để tìm việc tại đô thị và khu công nghiệp.

Thực trạng này diễn ra ngay tại vùng trọng điểm sản xuất ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tỉnh Cà Mau có hơn 473.000 lao động lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, theo ông Nguyễn Minh Nhứt, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề mới đạt khoảng 22,5%, trong đó nhóm có bằng cấp, chứng chỉ nghề chỉ chiếm khoảng 8,4%.

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau nhận định, sự thiếu hụt nhân lực chuyên môn gây khó khăn cho việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nhất là ở các khâu đòi hỏi tay nghề cao như vận hành hệ thống nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, kiểm soát môi trường nước, chế biến sâu và quản lý chuỗi cung ứng.

Ở khu vực kinh tế tập thể, bài toán giữ chân nhân sự càng nan giải vì rào cản thu nhập. Ông Nguyễn Trọng Thành, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Phú Lương (xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên) chia sẻ, đơn vị có 23 lao động trực tiếp, gồm 5 người làm văn phòng và 18 thành viên thuộc đội thủy nông vận hành trạm bơm.

Cao điểm mùa vụ, nhân lực mỏng khiến áp lực công việc rất lớn. Lao động trẻ thường chọn doanh nghiệp hoặc khu công nghiệp vì thu nhập ổn định hơn; HTX từng có ứng viên kế toán trưởng rút lui sau thỏa thuận do phụ cấp và đãi ngộ thấp.

Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp và biến động thị trường càng gia tăng áp lực cho người sản xuất. GS.TS Nguyễn Huy Bích phân tích, khi nhu cầu nhập khẩu gạo tại các thị trường lớn như Philippines, Indonesia suy giảm, giá lúa trong nước lập tức chịu tác động, ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập người trồng lúa.

Với diện tích 1.000m² trồng lúa hơn 3,5 tháng, lợi nhuận ước tính của nông dân chưa đến 4 triệu đồng, trong khi để sản xuất 1kg lúa lại tiêu tốn lượng nước tới khoảng 5m³. Sự phụ thuộc nhiều vào lao động và tài nguyên nhưng giá trị thu về thấp đang đặt ra yêu cầu bức thiết phải đổi mới phương thức sản xuất.

Để nâng cao năng suất và giá trị nông sản, giới chuyên gia cho rằng nông nghiệp không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ mà cần chuyển mạnh sang cơ giới hóa, tự động hóa và công nghệ số.

GS.TS Nguyễn Huy Bích nhấn mạnh, nâng cao năng suất thông qua cơ giới hóa, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) là hướng đi tất yếu giúp giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, sử dụng hiệu quả tài nguyên và cải thiện sức cạnh tranh.

Tuy nhiên, đầu tư thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi người lao động có đủ kiến thức, kỹ năng vận hành, đòi hỏi chính sách đào tạo nghề phải gắn chặt nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, thị trường và từng ngành hàng.

Dù vậy, lộ trình đưa công nghệ vào nông nghiệp cần phù hợp trình độ và điều kiện của người sản xuất. Ông Nguyễn Hữu Hùng, chuyên gia tư vấn chuyển đổi số tại FPT Digital (Tập đoàn FPT) gợi mở cách tiếp cận từng bước, khởi đầu từ những ứng dụng đơn giản giúp người lao động thấy rõ hiệu quả như số hóa chấm công, quản lý sản lượng hay theo dõi chi phí. Khi đã quen công cụ cơ bản, nông dân có thể tiếp cận hệ thống cảm biến, quản lý vùng trồng và phân tích dữ liệu để tối ưu canh tác.

Để chuyển đổi đạt hiệu quả, đào tạo nhân lực cần triển khai đồng bộ với đầu tư công nghệ, phát triển doanh nghiệp nông nghiệp và mở rộng liên kết sản xuất. Khi lao động có kỹ năng phù hợp, công nghệ sẽ phát huy hiệu quả, giảm chi phí, nâng cao năng suất và cải thiện thu nhập, tạo cơ sở đưa nông nghiệp Việt Nam chuyển sang sản xuất thông minh, giá trị gia tăng cao và phát triển bền vững.

 

Ý kiến bình luận:

Ý kiến của bạn sẽ được xét duyệt khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu.

Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!

Tin cùng chuyên mục

Tháo gỡ “nút thắt” nhân lực chất lượng cao để nông nghiệp bứt phá

Tháo gỡ “nút thắt” nhân lực chất lượng cao để nông nghiệp bứt phá

(Thanh tra) - Nông nghiệp đang đứng trước đòi hỏi chuyển dịch từ mô hình sản xuất dựa nhiều vào lao động thủ công sang ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất và giá trị nông sản. Tuy nhiên, chất lượng nhân lực đang là rào cản, đặt ra yêu cầu đổi mới từ đào tạo nghề đến cơ giới hóa và chuyển đổi số.

10:13 20/11/2026
Để người lao động có điểm tựa tài chính an toàn với mức phí hợp lý

Để người lao động có điểm tựa tài chính an toàn với mức phí hợp lý

(Thanh tra) - Mục tiêu của tài chính toàn diện là bảo đảm mọi người dân, ưu tiên nhóm thu nhập thấp, đều có thể tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức một cách thuận lợi, an toàn với mức phí hợp lý; bảo đảm người dân sử dụng tín dụng có trách nhiệm, phù hợp khả năng chi trả.

Ngô Hương

09:16 20/11/2026

Tin mới nhất

Xem thêm