Mâm cỗ Tết, nghi lễ thiêng liêng của người Việt. Ảnh: TH

Mâm cỗ Tết, nghi lễ thiêng liêng của người Việt

Theo truyền thống, mâm cỗ ngày Tết thường được chuẩn bị công phu, tỉ mỉ với nhiều món ăn mang ý nghĩa biểu trưng. Ở miền Bắc, mâm cỗ không thể thiếu bánh chưng, giò lụa, nem rán, thịt gà luộc, canh măng, dưa hành… Mỗi món ăn đều chứa đựng triết lý âm, dương, ngũ hành, thể hiện mong ước về một năm mới đủ đầy, sung túc, bình an.

Không chỉ là chuyện ăn uống, mâm cỗ Tết còn là biểu hiện rõ nét nhất của đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Trước giờ phút giao thừa hay trong những ngày đầu năm, con cháu thành kính dâng mâm cơm lên bàn thờ tổ tiên, cầu mong ông bà phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi, con cháu sum vầy.

Bà Ngô Thị Lý (60 tuổi, phường Từ Liêm, Hà Nội) chia sẻ, ngày xưa dù nghèo đến mấy, nhà nào cũng cố gắng lo một mâm cỗ cúng ông bà.

“Đó là cái nếp, cái đạo làm con cháu, không thể thiếu trong ngày Tết”, bà nói.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, đặc biệt tại các đô thị lớn, việc chuẩn bị mâm cỗ Tết theo cách truyền thống đang trở thành một áp lực không nhỏ đối với nhiều gia đình trẻ. Nhịp sống hối hả, công việc cuối năm bận rộn, không gian bếp hạn chế, cùng với việc thiếu thời gian và kinh nghiệm nấu nướng khiến không ít người cảm thấy “đuối sức” khi nghĩ đến mâm cỗ Tết.

Chị Lê Thị Tuyết (38 tuổi, Từ Liêm, Hà Nội) tâm sự, hai vợ chồng đều đi làm đến sát Tết, con nhỏ, ông bà ở xa nên việc chuẩn bị mâm cỗ đầy đủ đúng truyền thống thực sự rất vất vả.

“Có năm tôi gần như kiệt sức vì vừa lo công việc, vừa lo bếp núc”, chị nói.

Mặc dù mâm cỗ được đặt, nhưng các món vẫn đầy đủ, trình bày đẹp, đúng nghi lễ mà những người trẻ lại có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc con cái và tận hưởng Tết. Ảnh: TH

Thực tế này khiến nhiều gia đình trẻ đứng trước bài toán cân bằng giữa việc giữ gìn phong tục truyền thống và áp lực của cuộc sống hiện đại. Trong bối cảnh đó, dịch vụ đặt mâm cỗ gia tiên ngày Tết dần trở thành một lựa chọn phổ biến.

Đặt mâm cỗ gia tiên - giữ nghi lễ, thêm tiện lợi

Những năm gần đây, vào mỗi dịp giáp Tết, các dịch vụ cung cấp mâm cỗ cúng trọn gói xuất hiện ngày càng nhiều, từ các cửa hàng truyền thống đến những đơn vị kinh doanh online.

Mâm cỗ được thiết kế đa dạng, từ mâm cỗ truyền thống miền Bắc, miền Trung, miền Nam cho đến mâm chay, mâm cỗ gọn nhẹ phù hợp với gia đình ít người.

Chị Nguyễn Thị Hà (Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, đây là năm thứ ba liên tiếp gia đình tôi đặt mâm cỗ cúng gia tiên. Các món vẫn đầy đủ, trình bày đẹp, đúng nghi lễ mà mình lại có thêm thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc con cái và tận hưởng Tết.

Theo chị Hà, việc đặt mâm cỗ không làm mất đi ý nghĩa của nghi lễ, bởi điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính khi thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên.

Các đơn vị cung cấp dịch vụ mâm cỗ Tết cho biết, nhu cầu của khách hàng tăng mạnh trong vài năm trở lại đây, đặc biệt là nhóm gia đình trẻ sinh sống tại chung cư, khu đô thị. Không chỉ chú trọng đến chất lượng món ăn, nhiều đơn vị còn tư vấn kỹ lưỡng về số lượng món, cách bày trí, giờ cúng sao cho phù hợp với phong tục từng vùng.

Họ cho rằng, khách hàng bây giờ rất quan tâm đến yếu tố truyền thống, họ không chỉ cần mâm cỗ ngon mà còn phải đúng lễ, đúng nếp. Vì vậy,  những người cung cấp dịch vụ này luôn giữ công thức nấu truyền thống, chỉ tối ưu khâu chuẩn bị để giúp khách hàng tiết kiệm thời gian.

Nhiều mâm cỗ được chuẩn bị sẵn nhưng vẫn cho phép gia chủ tự bày biện, sắp xếp lại theo không gian bàn thờ của từng gia đình, giúp giữ được sự trang trọng và cảm giác ấm cúng trong nghi lễ.

Nhiều mâm cỗ được chuẩn bị sẵn nhưng vẫn cho phép gia chủ tự bày biện, sắp xếp lại theo không gian bàn thờ của từng gia đình, giúp giữ được sự trang trọng và cảm giác ấm cúng trong nghi lễ. Ảnh: TH

Bên cạnh sự tiện lợi, việc đặt mâm cỗ gia tiên cũng nhận được không ít ý kiến trái chiều. Một số người cho rằng tự tay chuẩn bị mâm cỗ mới thể hiện trọn vẹn tấm lòng với tổ tiên, còn mâm cỗ đặt sẵn dễ khiến nghi lễ trở nên hình thức.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng, phong tục luôn vận động cùng đời sống xã hội. Điều cốt lõi của mâm cỗ ngày Tết không nằm ở việc ai nấu, mà ở sự thành tâm, ý thức gìn giữ nghi lễ và tinh thần sum vầy.

Các chuyên gia văn hóa dân gian cho rằng, trong xã hội hiện đại, việc thích nghi là điều tất yếu. Nếu mâm cỗ đặt sẵn giúp các gia đình trẻ vẫn duy trì được nghi lễ cúng gia tiên, vẫn hướng về cội nguồn thì đó là một sự tiếp nối, không phải sự đứt gãy văn hóa.

Mâm cỗ Tết, nơi giữ lửa gia đình

Dù được chuẩn bị theo cách nào, mâm cỗ ngày Tết vẫn là trung tâm của những khoảnh khắc sum vầy. Sau nghi lễ cúng gia tiên, cả gia đình quây quần bên mâm cơm đầu năm, cùng trò chuyện, chia sẻ mong ước cho một năm mới bình an.

Với nhiều gia đình trẻ, việc “chia việc cho Tết” thông qua đặt mâm cỗ không làm giảm đi giá trị truyền thống, mà ngược lại, giúp họ có thêm thời gian dành cho người thân, cho những khoảnh khắc đoàn viên, điều cốt lõi nhất của ngày Tết.

Giữa những đổi thay của nhịp sống hiện đại, mâm cỗ ngày Tết vẫn giữ vai trò như một “neo văn hóa”, nhắc nhở mỗi người Việt về cội nguồn, về gia đình và những giá trị bền vững đã được gìn giữ qua bao thế hệ. Và dù được nấu từ căn bếp gia đình hay chuẩn bị từ dịch vụ chuyên nghiệp, mâm cỗ ấy vẫn mang chung một ý nghĩa, sự tri ân, đoàn viên và khởi đầu cho một năm mới an lành.