Tạo hình Thiềm Thừ ở một xưởng mộc phường Hội Phú, TP Pleiku (tỉnh Gia Lai)

Nhà nhà chơi đồ gỗ

Ở khu vực Tây Nguyên, chơi đồ gỗ đã trở thành xu hướng thịnh hành nhất trong vài ba năm trở lại đây. Người có tiền chơi theo kiểu của người có tiền, người ít tiền cũng có cách chơi riêng của họ.

Các món đồ gỗ hiện nay được người dân các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng ưa chuộng, như: Bàn ghế gỗ (bộ đào, trúc), phản, lục bình, tượng gốc cây, tượng nu... Trong đó, có những bộ bàn ghế, gốc cây tạo dáng trị giá hàng trăm triệu đồng, tùy vào độ "chịu chơi" của những gia đình giàu có.

Để sở hữu một bộ bàn ghế kiểu "đào" hay "trúc", tùy loại gỗ, độ dày mỏng và số lượng các món của bộ bàn ghế để quyết định giá. Nếu như 5 hay 10 năm trước đây, bộ "trúc" được ưa chuộng thì nay, bàn ghế đóng theo kiểu bộ "trúc" đã dần lỗi thời bởi cầu kỳ, quá nhiều chi tiết nên người dùng khó lau chùi, bảo quản; xu hướng chọn các kiểu bàn ghế có họa tiết đơn giản nhưng vẫn tạo được sự sang trọng, uy thế đang được người tiêu dùng lựa chọn nhiều hơn. Mỗi bộ bàn ghế theo kiểu này thường có giá từ vài chục triệu đồng đến vài trăm triệu đồng. Giá trị nhất là các bộ bàn ghế đóng từ nu, tiếp theo đó là các loại gỗ khác như cẩm lai, cà te, pơ mu, hương...

Với những gia đình có thu nhập trung bình khá, các sản phẩm lục bình, tượng Tam đa, Bồ Bát, Phật Di Lặc, Đạt Lai Lạt Ma... được ưa chuộng hơn cả. Chỉ cần bỏ ra vài triệu đồng, người chơi đã có thể sở hữu một bộ lục bình hay tượng gỗ. Giá cao nhất vẫn là các loại tượng gỗ được làm từ gỗ trắc, tiếp đó là cẩm lai, cà te, hương. Theo lãnh đạo Hạt Kiểm lâm huyện Kon Rẫy (tỉnh Kon Tum), lý do để người chơi đồ gỗ không ngại dồn tiền cho thú chơi này chính là không sợ "lỗ", vì theo họ, gỗ chắc chắn sẽ ngày càng có giá. Bởi chẳng bao lâu nữa, sẽ khó lòng mua được gỗ nếu... ít tiền.

Lục bình là mặt hàng được người dân TP Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk) rất ưa chuộng

Phát đạt nghề đục tượng

Tính sơ sơ thì riêng tỉnh Gia Lai có đến hơn trăm tốp thợ làm nghề đục đẽo gỗ, mỗi tốp thường có chừng 4 - 5 người. Trung bình cứ 2 thợ chính cần 1 thợ phụ. Họ đa phần là người thuộc các tỉnh Hải Dương, Nam Định, Thái Bình, Bắc Giang, Bình Định, Quảng Nam... vào Gia Lai lập nghiệp. TP Pleiku (tỉnh Gia Lai) được coi là một trong những điểm lui tới lý tưởng của dân sành đồ gỗ.

Anh Nguyễn Văn Công, một thợ chuyên làm nghề đục đẽo gỗ ở đây hơn 3 năm cho biết, bản thân nghe nói Gia Lai rất chuộng mặt hàng tượng gỗ. Sẵn có tay nghề, lại rỗi việc nên anh vào phố núi kiếm kế sinh nhai. Để làm được nghề này, anh đã phải bỏ ra 1 năm đi học tại một làng nghề mộc ở quê nhà và phải mất 3 - 4 năm đi làm thợ phụ mới có thể đảm đương vị trí thợ chính như hiện nay. Giá mỗi ngày công hiện tại của anh khoảng 300 - 400 nghìn đồng, bao ăn; còn nếu nhận làm theo hình thức khoán thì mức thu nhập sẽ khoảng 500 nghìn đồng/ngày.

Để tạo được một bức tượng đẹp, người thợ phải có óc thẩm mỹ và tư duy hình khối tốt. "Từ những khúc gỗ tự nhiên, muốn biến thành một bức tượng là điều không hề dễ. Con mắt quan sát và óc tư duy hình khối quyết định đến sự thành công và giá trị nghệ thuật của bức tượng. Trong đó, thần thái biểu cảm của khuôn mặt tượng luôn là điểm nhấn quan trọng nhất. Ngoài ra, còn phải kể đến những yếu tố riêng của từng nhân vật mà bức tượng muốn thành công phải làm toát lên: Đạt Lai Lạt Ma phải khắc khổ, tượng Phật Di Lặc phải tươi, Bồ Tát phải nhân từ..." - anh Nguyễn Văn Công nói.

Còn anh Đinh Sỹ Toán, một thợ gốc Bình Định, đang làm nghề tại huyện Kbang (Gia Lai) thổ lộ: Một bức tượng Phật Di Lặc cao 1m, rộng 60cm bằng gỗ cẩm lai do khách đem đến, một người đục mất khoảng 50 - 60 ngày, với giá tiền công khoảng 20 triệu đồng; bộ ba tượng Phúc - Lộc - Thọ bằng gỗ hương (cao 80cm, rộng 40cm) cũng có giá tiền công khoảng 16 triệu đồng… Tùy theo độ khó của hoa văn, mức quý hiếm của chất liệu gỗ, công lao động và mức độ “chịu chơi” của khách hàng mà các cơ sở đục tượng gỗ đưa ra giá của tác phẩm.

Theo lời của dân trong nghề, đa số thợ không "trụ" nổi ở đất Bắc mới "Nam tiến" vào đây hành nghề. Mấy năm gần đây, do nhu cầu chơi đồ gỗ ở khu vực Tây Nguyên phát triển rất mạnh nên đã xuất hiện hiện tượng "chở củi về rừng", tức là một số người nhập đồ gỗ từ phía Bắc vào bán. Đặc điểm của những loại đồ gỗ mỹ nghệ này là thường tinh xảo hơn, màu sắc sẫm hơn, tuy nhiên chất lượng gỗ lại kém hơn. Giá loại hàng này "mềm" hơn đồ gỗ Tây Nguyên chính gốc, bởi chất lượng gỗ và giá nhân công ngoài Bắc rẻ hơn.

Ở Tây Nguyên, thú chơi tượng gỗ thì không phải ai cũng biết chơi và hiểu hết được ý nghĩa triết lý của tượng gỗ. Để có được những bức tượng quý đặt ở những vị trí đắc địa thì không những có khả năng về tài chính mà phải hiểu sâu rộng về thuyết Âm Dương - Ngũ Hành - Bát Quái trong Kinh Dịch và thuật phong thủy phương Đông. Thú chơi đồ gỗ đang “hot”. Đây cũng chính là lý do khiến những cánh rừng của đại ngàn Tây Nguyên liên tục bị "chảy máu", những cây gỗ quý hiếm có nguy cơ bị chặt hạ không thương tiếc.

        Bài và ảnh: Trung Đức